Vuçiç mağlub böldi: Serbiya yangi siyosiy davr ostonasida

Joriy yilning 25 oktyabr kuni Serbiyada navbatdan taşqari bölib ötgan parlament saylovlarida “Talabalar röyxati” ğalaba qozondi. Mamlakatning sobiq prezidenti Aleksandr Vuçiç mağlubiyatini tan oldi.

Qayd etilişiça, Serbiya prezidenti lavozimini tark etayotgan Aleksandr Vuçiç xalqqa qilgan qisqa murojaatida mağlubiyatni tan olgan va “Talabalar röyxati” parlamentda köp örinni qölga kiritganini ma’lum qilgan. Uning sözlariga köra, “Talabalar röyxati” 135 tadan 140 tagaça mandatga ega bölgan, qarşi tomonda esa taxminan 105 ta mandat bölgan. Boşqa heç kim parlamentga kira olmagan. Serbiya Taraqqiyparvar partiyasi taxminan 1,72 million ovoz töplagan. “Talabalar röyxati” esa 2,2 million ovoz olgan. Bu unga 52 foizlik natija bilan ğalabani ta’minlagan.

Norozilik harakatidan siyosiy kuçgaça

Naşrning yozişiça, “Talabalar röyxati”ning ğalabasi e’tiborga molik, çunki u dastlab an’anaviy siyosiy partiya sifatida taşkil etilmagan. Uning ildizlari mamlakat siyosiy institutlari, hukumat faoliyati, korrupsiya mojarolari, OAV holati va köplab namoyişçilar ta’kidlaganidek, hokimiyatning hisobdorligi yöqligidan norozilikning kuçli ifodasiga aylangan talabalar namoyişlariga borib taqaladi.

Şunga qaramay, norozilik harakati sifatida boşlangan jarayon ança qiyinçilik bilan maqsadga erişgan. Köçalardagi safarbarlik saylovçilar tomonidan berilgan siyosiy legitimlikka aylangan. Söngra, harakat namoyişlar boşlangan universitet kampuslaridan ança uzoqdagi saylovçilarni ham öziga jalb qilgan. Yoşlar uning eng közga köringan tayançi bölgan, biroq tarafdorlar soni şahar örta sinfining bir qismi, muxolifatga moyil saylovçilar va an’anaviy muxolif partiyalarni qöllab-quvvatlaşni istamagan fuqarolar hisobiga ham kengaygan.

Eski siyosiy elitaning mağlubiyati 

Hukmron elita uçun bu natijalar jiddiy siyosiy zarba bölgan. Köp yillar davomida prezident Aleksandr Vuçiç va Serbiya Taraqqiyparvar partiyasi kuçli saylov mexanizmi, keng siyosiy ta’sir, OAV makonining katta qismini nazorat qiliş va Vuçiç şaxsi atrofida qurilgan, şaxsga kuçli boğlangan strategiyaga tayanib, Serbiya siyosatida hukmronlik qilib kelgan. Saylov natijalari uşbu yondaşuv öz nihoyasiga yetganini körsatgan.

Bu natija Serbiya uçun nimani anglatadi?

Naşrning yozişiça, bu Serbiya siyosatida avlodlar almaşinuvi hisoblanadi. Yoşlar ustunlik qiladigan harakat köp yillar davomida mamlakat yönalişini belgilab kelgan siyosiy elitaga qarşi çiqa olgan. 

Ikkinçidan, keng kölamli institutsional yangilaniş yuz berişi mumkin. Yangi hukumatdan institutlar va sud tizimi mustaqilligini ta’minlaş, korrupsiyaga qarşi kuraşiş, jamoat OAVlarini isloh qiliş va saylovlarni ötkaziş şaroitlarini yaxşilaş böyiça jiddiy qadamlar kutiladi. 

Uçinçidan, Serbiyaning taşqi siyosati yangi bosqiçga kirişi mumkin. Yangi rahbariyat Yevropa Ittifoqiga qöşiliş jarayoni, Bryussel va Vaşington bilan munosabatlar, şuningdek, Moskva va Pekin bilan an’anaviy yaqin aloqalar haqidagi savollarga zudlik bilan javob berişi kerak. “Talabalar röyxati” aniq Yevropaparast yönalişni tanlaydimi yoki muvozanatliroq yondaşuvni saqlab qolişga harakat qiladimi, bu masala diqqat bilan kuzatiladi. 

Törtinçidan, Aleksandr Vuçiçning siyosiy kelajagi noaniq bölib qolmoqda. U prezident lavozimida qolgan taqdirda ham, saylovdagi mağlubiyat Serbiyadagi siyosiy muvozanatni tubdan özgartiradi. Uning kun tartibini belgilaş imkoniyati sezilarli darajada çeklanadi, partiyasi esa muxolifat şaroitida qayta tuzilişga majbur böladi.

Eslatib ötamiz, avvalroq Serbiya poytaxti Belgradda muddatidan oldingi parlament saylovlari arafasida Prezident Aleksandr Vuçiç hokimiyatiga qarşi 150 mingga yaqin kişi namoyişga çiqqani haqida xabar berilgan edi.

Jasmina Murtazoyeva