AQSHning Eron urushiga qancha sarflagani oshkor qilindi

AQSHning Eronga qarshi olti oydan beri davom etayotgan urushiga sarflangan mablag‘ 38 milliard dollarga yetdi va bu summa oyiga yana 3 milliard dollarga oshishi kutilmoqda. Bu haqda Kongressning partiyaviy bo‘lmagan byudjet idorasi — CBO o‘z hisobotida xabar berdi.

CBO ma’lumotlariga ko‘ra, urush 2027 yilning dastlabki uch oyida inflyatsiyani 0,5 foizga oshirishi mumkin. Hisob-kitoblar 1 avgustgacha bo‘lgan xarajatlarni qamrab olgan.

Urush xarajatlarining ortishi AQSHning o‘q-dori zaxiralariga bosim o‘tkazib, energiya narxlarining ko‘tarilishiga olib kelmoqda. Bu esa mamlakatning boshqa ehtimoliy mojarolarga javob berish imkoniyatlari va allaqachon katta bosim ostida bo‘lgan federal byudjet bilan bog‘liq xavotirlarni kuchaytirmoqda.

38 milliard dollarlik xarajat joriy yilning 21 iyul kuni Senatdagi eshituvda Mudofaa vaziri Pit Hegset ma’lum qilgan 37,5 milliard dollarga yaqin.

Byudjet idorasi xarajatlarning asosiy qismi o‘q-dorilar zaxirasining tez kamayishi bilan bog‘liq ekanini bildirgan. CBO AQSH zaxiralarini to‘ldirish uchun besh yilgacha vaqt ketishi mumkinligini baholagan.

2026 yil avgust oyida AQSH urushi davomida uzoq masofaga mo‘ljallangan aniq zarba beruvchi raketalarining deyarli barchasi ishlatilgani haqida xabar berilgan edi.

CBO ma’lum qilishicha, AQSH Mudofaa vazirligi Kongress moliyaviy auditorlari bilan hamkorlik qilmagan.

Oq uy matbuot kotibi Anna Kelli Prezident Donald Trampning Eronga bergan zarbalarini Tehronning AQSH harbiylari yoki manfaatlariga zarar yetkazishining oldini olishga qaratilgan “qat’iy harakat” deb atagan. Uning aytishicha, AQSH armiyasi Prezidentning barcha strategik maqsadlarini amalga oshirish va undan ham ortiq vazifalarni bajarish uchun yetarlicha o‘q-dori, qurol-yarog‘ va zaxiralarga ega.

Pentagonning bosh matbuot kotibi Shon Parnell ham o‘q-dori tanqisligi haqidagi hisobot xulosalarini rad etib, armiya Prezident tanlagan vaqt va joyda zarba berish uchun zarur bo‘lgan barcha narsaga ega ekanini aytgan.

Xarajatlarni o‘rganish Pensilvaniya shtati vakili, AQSH Vakillar palatasi Byudjet qo‘mitasidagi yuqori lavozimli demokrat Brendan Boyl so‘roviga ko‘ra o‘tkazilgan.

“Donald Trampning Erondagi halokatli urushi allaqachon jasur amerikalik harbiy xizmatchilarning hayotiga zomin bo‘ldi va boshqalarini yarador qildi”, degan Boyl.

Uning qo‘shimcha qilishicha, inson hayotiga yetkazilgan zarardan tashqari, CBO'ning partiyaviy bo‘lmagan hisoboti urush amerikalik soliq to‘lovchilarga o‘nlab milliard dollarga tushgani va xarajatlar o‘sishda davom etayotganini ko‘rsatmoqda.

Ma’lumot uchun, Eron urushida AQSHning 18 nafar harbiy xizmatchisi halok bo‘lgan.

CBO hisoboti Hormuz bo‘g‘ozida tijoriy kemalarga qilingan so‘nggi hujumlar va mintaqadagi AQSH harbiy inshootlariga zarbalar xarajatlarini qamrab olmagan. Shuningdek, urushni moliyalashtirish uchun olingan qarzlar bo‘yicha foiz xarajatlari ham hisobga olinmagan. Ular umumiy summaga yana o‘nlab milliard dollar qo‘shishi mumkin.

AQSHning harbiy tayyorgarligiga ta’sir

CBO hisob-kitoblariga ko‘ra, urush AQSHning mudofaa salohiyati va ichki iqtisodiyoti uchun keng ko‘lamli oqibatlarga olib kelishi mumkin.

Muhim o‘q-dorilar, jumladan, raketalarni tutib qoluvchi tizimlar yetishmasligi Pentagonning boshqa yirik mojaro yuzaga kelgan taqdirda javob qaytarish imkoniyatlarini cheklashi mumkin. CBO bunday ehtimoliy mojarolar qatorida Xitoy va Tayvan bilan bog‘liq ziddiyatni ham tilga olgan.

Hegset iyul oyida Senatdagi eshituvda o‘q-dori zaxiralarini qayta to‘ldirish uchun qariyb 90 milliard dollar miqdorida favqulodda mablag‘ ajratishni so‘ragan edi.

“Bu mablag‘larsiz biz jiddiy tanqisliklarga duch kelamiz”, degandi Hegset.

Pentagon bosh inspektori shu hafta Eron Yaqin Sharqdagi AQSH bazalarida yuzlab binolarga zarar yetkazgan yoki ularni vayron qilgani, shuningdek, qiruvchi samolyotlar, yoqilg‘i quyish samolyotlari va dronlarga zarar yetkazgani haqida ma’lum qildi.

Inspektor hisobotiga ko‘ra, 19 iyun holatida urush xarajatlari 33,4 milliard dollar bo‘lgan. Bu summa Eron zarbalari oqibatida AQSH diplomatik ob’ektlariga yetkazilgan qariyb 184 million dollarlik zararni ham o‘z ichiga olgan.

Qayd etish kerakki, Hormuz bo‘g‘ozidagi hujumlar va qo‘shni Fors ko‘rfazi davlatlaridagi energetika ob’ektlariga zarbalar oqibatida yuzaga kelgan energetika inqirozi iste’molchilar va jahon ishlab chiqaruvchilari uchun narxlarni keskin oshirdi. Urush boshlanishidan oldin jahon neftining qariyb 20 foizi ushbu tor suv yo‘li orqali tashilgan.

Urush xarajatlarining ortishi AQSHning yomonlashayotgan moliyaviy holatiga ham bosim o‘tkazishi mumkin. Mamlakatning umumiy davlat qarzi joriy yil avgust oyida 40 trillion dollardan oshgandi.

Tramp Eron urushi bilan 2001 yil 11 sentyabr hujumlaridan keyin AQSHning Iroq va Afg‘onistonga bosqinlarini muntazam taqqoslab keladi.

“Reuters” ma’lumotlariga ko‘ra, AQSHning Iroqdagi sakkiz yillik urushi, eng avj nuqtasida 100 mingdan ortiq quruqlik qo‘shinlari ishtirok etgan bo‘lib, 2 trillion dollarga tushgan.

Brown University’ning Costs of War loyihasi hisob-kitoblariga ko‘ra, qariyb 20 yil davom etgan Afg‘oniston urushi ham eng faol davrida 100 mingdan ortiq harbiy ishtirok etgan va AQSHga 2,3 trillion dollarga tushgan.