86 yoshli Eron Oliy rahbari kuchli bosim ostida qoldi

Eron Islom Respublikasi Oliy rahbari, 86 yoshli Ali Homanaiy o‘zining 36 yillik boshqaruvi davridagi eng jiddiy inqiroz bilan yuzma-yuz turibdi. AQSHning ehtimoliy havo zarbalari tahdidi kuchayar ekan, Tehron vakillari vaziyatni diplomatik muzokaralar orqali yumshatishga urinmoqda. Bu haqda “Reuters” yozdi.

Mamlakat ichkarisida sanksiyalar tufayli og‘ir zarba olgan iqtisodiyot, ijtimoiy norozilik va qonli bostirilgan namoyishlar fonida siyosiy keskinlik kuchaygan. Yanvar oyidagi ommaviy chiqishlar xavfsizlik kuchlari tomonidan qat’iy choralar bilan to‘xtatilgan. O‘tgan yili Isroil va AQSH zarbalari Eronning yadroviy va raketa ob’ektlariga jiddiy talafot yetkazgan edi.

2023 yil 7 oktyabr kuni Eron qo‘llovidagi HAMASning Isroilga hujumi ortidan boshlangan G‘azo urushi Tehronning mintaqaviy ta’sirini susaytirgan. Livandagi “Hizbulloh” zaiflashgan, Suriyada esa Bashar Assad hokimiyatdan ag‘darilgan. Oqibatda Homanaiyning Yaqin Sharqdagi tayanchlari kamaygan.

Vashington Tehrondan ballistik raketalar arsenalidan voz kechishni talab qilmoqda. Eron esa buni Isroil tahdidiga qarshi so‘nggi tiyuvchi vosita deb biladi va bu masalani muhokama qilishdan bosh tortmoqda. Yadro dasturi borasida ayrim yon berishlarga ishora qilingan bo‘lsada, G‘arb va Isroil uni potensial qurol dasturi sifatida baholamoqda.

Trampning Eronni yana bombardimon qilish haqidagi bayonotlari vaziyatni yanada keskinlashtirgan. 2015 yildagi yadroviy kelishuvdan AQSHning chiqishi va sanksiyalarning tiklanishi Tehron iqtisodiyotini og‘ir ahvolga solgan. O‘sha bitimni Ali Homanaiy “qahramonona moslashuvchanlik” tamoyili asosida ma’qullagan edi.

1989 yildan beri hokimiyat tepasida turgan Homanaiy davlat tizimi, armiya va sud hokimiyati ustidan yakka nazoratni saqlab keladi. U ko‘p bor ichki noroziliklarni Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusi (IRGC) va “Basij” ko‘ngillilar kuchlari yordamida bostirgan.

Tahlilchilarga ko‘ra, inqilob, urush va siyosiy bosimlar sharoitida shakllangan asosiy maqsad — Islom Respublikasi tuzumini har qanday narx evaziga saqlab qolish. Biroq kuchayib borayotgan tashqi tahdid va ichki bosim uning siyosiy merosi hamda mintaqa kelajagini belgilab berishi mumkin.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq AQSH Prezidenti Donald Tramp Eronga yadroviy dastur va boshqa muammolar bo‘yicha kelishuvga erishish uchun 15 kun muhlat bergan edi.