Вучич мағлуб бўлди: Сербия янги сиёсий давр остонасида

Жорий йилнинг 25 октябрь куни Сербияда навбатдан ташқари бўлиб ўтган парламент сайловларида “Талабалар рўйхати” ғалаба қозонди. Мамлакатнинг собиқ президенти Александр Вучич мағлубиятини тан олди.

Қайд этилишича, Сербия президенти лавозимини тарк этаётган Александр Вучич халққа қилган қисқа мурожаатида мағлубиятни тан олган ва “Талабалар рўйхати” парламентда кўп ўринни қўлга киритганини маълум қилган. Унинг сўзларига кўра, “Талабалар рўйхати” 135 тадан 140 тагача мандатга эга бўлган, қарши томонда эса тахминан 105 та мандат бўлган. Бошқа ҳеч ким парламентга кира олмаган. Сербия Тараққийпарвар партияси тахминан 1,72 миллион овоз тўплаган. “Талабалар рўйхати” эса 2,2 миллион овоз олган. Бу унга 52 фоизлик натижа билан ғалабани таъминлаган.

Норозилик ҳаракатидан сиёсий кучгача

Нашрнинг ёзишича, “Талабалар рўйхати”нинг ғалабаси эътиборга молик, чунки у дастлаб анъанавий сиёсий партия сифатида ташкил этилмаган. Унинг илдизлари мамлакат сиёсий институтлари, ҳукумат фаолияти, коррупция можаролари, ОАВ ҳолати ва кўплаб намойишчилар таъкидлаганидек, ҳокимиятнинг ҳисобдорлиги йўқлигидан норозиликнинг кучли ифодасига айланган талабалар намойишларига бориб тақалади.

Шунга қарамай, норозилик ҳаракати сифатида бошланган жараён анча қийинчилик билан мақсадга эришган. Кўчалардаги сафарбарлик сайловчилар томонидан берилган сиёсий легитимликка айланган. Сўнгра, ҳаракат намойишлар бошланган университет кампусларидан анча узоқдаги сайловчиларни ҳам ўзига жалб қилган. Ёшлар унинг энг кўзга кўринган таянчи бўлган, бироқ тарафдорлар сони шаҳар ўрта синфининг бир қисми, мухолифатга мойил сайловчилар ва анъанавий мухолиф партияларни қўллаб-қувватлашни истамаган фуқаролар ҳисобига ҳам кенгайган.

Эски сиёсий элитанинг мағлубияти 

Ҳукмрон элита учун бу натижалар жиддий сиёсий зарба бўлган. Кўп йиллар давомида президент Александр Вучич ва Сербия Тараққийпарвар партияси кучли сайлов механизми, кенг сиёсий таъсир, ОАВ маконининг катта қисмини назорат қилиш ва Вучич шахси атрофида қурилган, шахсга кучли боғланган стратегияга таяниб, Сербия сиёсатида ҳукмронлик қилиб келган. Сайлов натижалари ушбу ёндашув ўз ниҳоясига етганини кўрсатган.

Бу натижа Сербия учун нимани англатади?

Нашрнинг ёзишича, бу Сербия сиёсатида авлодлар алмашинуви ҳисобланади. Ёшлар устунлик қиладиган ҳаракат кўп йиллар давомида мамлакат йўналишини белгилаб келган сиёсий элитага қарши чиқа олган. 

Иккинчидан, кенг кўламли институционал янгиланиш юз бериши мумкин. Янги ҳукуматдан институтлар ва суд тизими мустақиллигини таъминлаш, коррупцияга қарши курашиш, жамоат ОАВларини ислоҳ қилиш ва сайловларни ўтказиш шароитларини яхшилаш бўйича жиддий қадамлар кутилади. 

Учинчидан, Сербиянинг ташқи сиёсати янги босқичга кириши мумкин. Янги раҳбарият Европа Иттифоқига қўшилиш жараёни, Брюссель ва Вашингтон билан муносабатлар, шунингдек, Москва ва Пекин билан анъанавий яқин алоқалар ҳақидаги саволларга зудлик билан жавоб бериши керак. “Талабалар рўйхати” аниқ Европапараст йўналишни танлайдими ёки мувозанатлироқ ёндашувни сақлаб қолишга ҳаракат қиладими, бу масала диққат билан кузатилади. 

Тўртинчидан, Александр Вучичнинг сиёсий келажаги ноаниқ бўлиб қолмоқда. У президент лавозимида қолган тақдирда ҳам, сайловдаги мағлубият Сербиядаги сиёсий мувозанатни тубдан ўзгартиради. Унинг кун тартибини белгилаш имконияти сезиларли даражада чекланади, партияси эса мухолифат шароитида қайта тузилишга мажбур бўлади.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Сербия пойтахти Белградда муддатидан олдинги парламент сайловлари арафасида Президент Александр Вучич ҳокимиятига қарши 150 мингга яқин киши намойишга чиққани ҳақида хабар берилган эди.

Жасмина Муртазоева