JSST rahbari yangi pandemiyalar xavfi haqida ogohlantirdi

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (World Health Organization – WHO) bosh direktori Tedros Adxanom Gebreyesus mamlakatlarni kelajakdagi pandemiyalarga tayyorgarlikni kuchaytirish va global hamkorlikni mustahkamlashga ko‘proq e’tibor qaratishga chaqirdi. Bu haqda u joriy yilning 12 mart kuni XIII Global Baku forumining ochilish marosimida gapirdi.

JSST rahbari 2025 yilda harbiy xarajatlar 2,7 trillion dollarga yetganini eslatgan. Bu esa 2030 yilgacha ochlikni batamom bartaraf etish uchun zarur bo‘lgan mablag‘dan 30 barobar ko‘pdir.

U, shuningdek, “ko‘rinmas dushman” hujumiga tayyorgarlik masalasiga e’tibor qaratgan. Bu yerda gap COVID-19 kabi pandemiyalar haqida bormoqda. Uning baholashicha, mazkur pandemiya “20 million inson hayotiga zomin bo‘lgan – bu zamonaviy tarixdagi istalgan urushdan ham ko‘proq – hamda jahon iqtisodiyotiga 10 trillion dollardan ortiq zarar yetkazgan”.

JSST rahbari ta’kidlashicha, dunyo ko‘p hollarda bir inqirozdan boshqasiga o‘tib ketadi, ammo undan saboq chiqarmaydi. Pandemiyalar qanday vayronakor oqibatlarga olib kelishini ko‘rsatganiga qaramay, davlatlar sog‘liqni saqlash xavflaridan himoyaga emas, balki harbiy ehtiyojlarga ancha ko‘proq mablag‘ sarflamoqda.

“Biroq COVID-19 pandemiyasi ko‘rsatganidek, globallashgan dunyoda sog‘liqni saqlash sohasidagi xavfsizlik – bu milliy xavfsizlikdir. Viruslarga viza kerak emas, patogenlar chegaralarni tan olmaydi. Dezinformatsiya esa diplomatiyadan ham tezroq tarqaladi ”, deydi Gebreyesus.

JSST rahbarining ta’kidlashicha, sog‘liqni saqlash sohasi xalqaro hamkorlik uchun muhim maydonga aylanishi kerak.

“Bo‘lingan va parchalangan dunyoda sog‘liqni saqlash – davlatlar ideologik farqlarni chetga surib, umumiy tahdidlarga qarshi umumiy yechim topish uchun hamkorlik qilishi mumkin va kerak bo‘lgan kam sonli sohalardan biridir”, deydi u.

Gebreyesus JSSTga a’zo davlatlar kelajakdagi pandemiyalarga tayyorgarlikni mustahkamlash ustida ish olib borayotganini eslatgan. O‘tgan yili ular pandemiyalar bo‘yicha kelishuvni qabul qildi. U ratifikatsiya qilingach, sog‘liqni saqlash xavfsizligini kuchaytirishga xizmat qiluvchi muhim xalqaro-huquqiy hujjatga aylanishi kutilmoqda.
Davlatlar, shuningdek, patogenlar bilan almashish va ulardan keladigan foydani taqsimlash bo‘yicha qo‘shimcha mexanizm yuzasidan muzokaralar olib bormoqda. Bu mexanizm ehtimoliy xavfli viruslarni tez aniqlash va vaksina, dori-darmon hamda diagnostika vositalaridan adolatli foydalanish imkoniyatini ta’minlashi kerak.

JSST rahbari ta’kidlashicha, davlatlar bu jarayonda xayriya maqsadida emas, balki epidemiologik nazorat, erta ogohlantirish va tibbiy vositalarga kirish imkoniyatlari bo‘yicha hamkorlik o‘z manfaatlariga javob bergani uchun ishtirok etmoqda.

“Ko‘p tomonlama hamkorlikning ma’nosi ham shunda – farqlarni yo‘q qilishda emas, balki umumiy xavf-xatarlarni birgalikda boshqarishdadir”, deydi u.

Gebreyesus, shuningdek, xalqaro hamkorlik tizimi hozir jiddiy sinovlarga duch kelayotganini aytgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, JSST eng yirik donor tomonidan moliyalashtirish to‘xtatilgani sababli murakkab islohotlar va qayta yo‘nalish davrini boshdan kechirmoqda.

“Men ishonamanki, JSST bu vaziyatdan yanada kuchliroq, o‘z asosiy mandatiga yanada aniqroq yo‘naltirilgan, mustaqilroq va dunyo xalqlari hamda davlatlariga xizmat qilishga yanada qodir tashkilot sifatida chiqadi. Oxir-oqibat, biz bir turmiz – bir sayyorada yashaymiz, bir xil DNKga egamiz va bir xil tahdidlarga duch kelamiz ”, deydi u.

Shu bilan birga, Gebreyesus kelajakdagi inqirozlarga samarali javob berish uchun davlatlar va xalqaro institutlar o‘rtasida ishonchni tiklash hal qiluvchi ahamiyatga ega ekanini ta’kidlagan.