Yaponiyaning yangi Bosh vaziri Rossiya bilan tinchlik shartnomasini tuzmoqchi

north_east

Yaponiyaning ilk ayol Bosh vaziri haqida nimalar ma’lum?

Yaponiyaning yangi Bosh vaziri Sanae Takaiti Rossiya bilan tinchlik shartnomasini tuzish niyatini e’lon qildi. Bu haqda u parlamentga qilgan murojaatida aytib o‘tdi.

Bosh vazirning so‘zlariga ko‘ra, u Kuril orollari masalasini hal qilish uchun Rossiya bilan tinchlik shartnomasi tuzishni rejalashtirgan.

Yaponiya hukumatining yangi saylangan rahbari ikki tomonlama munosabatlar murakkab davrni boshdan kechirayotganini aytdi. Shu bilan birga, u Yaponiya siyosati janubiy Kuril orollari (Tokio uni “Shimoliy hududlar” deb ataydi) bo‘yicha hududiy mojaroni hal qilishga va tinchlik shartnomasini imzolashga qaratilganini ta’kidladi. Takaiti, shuningdek, mamlakat Rossiyaning Ukrainadagi harakatlarini tanqid qilishda davom etishini ta’kidladi.

Kreml uning bayonotlariga izoh berdi.

“Biz Yaponiya bilan tinchlik shartnomasi tuzilishini ham qo‘llab-quvvatlaymiz. Biroq, afsuski, tan olishimiz kerak, mamlakat hozirda Rossiyaga nisbatan o‘ta nodo‘stona munosabatda bo‘lib, davlatimizga qo‘yilgan barcha noqonuniy sanksiyalar va cheklovlarga qo‘shilgan”, dedi Prezident matbuot kotibi Dmitriy Peskov.

Kreml matbuot kotibining qo‘shimcha qilishicha, Takaitidan avvalgilarining so‘nggi yillarda hukumat rahbari sifatidagi mavqei tufayli “ikki tomonlama muloqotda amalda hech narsa qilinmagan”.

Putin Ukrainaga qarshi urush boshlanganidan keyin Yaponiya hukumati AQSH va Yevropa davlatlari bilan birgalikda Rossiya va Belarusga qarshi keng qamrovli sanksiyalar joriy qildi. Tokioning cheklovlari yuzlab jismoniy shaxslar va o‘nlab kompaniyalarga qaratilgan. Yaponiya hukumati yirik Rossiya banklarining aktivlarini muzlatib qo‘ydi va Rossiyaga 300 dan ortiq turli xil tovarlar va texnologiyalarni yetkazib berishni taqiqladi.

Davlat dumasi Xalqaro ishlar qo‘mitasi raisining birinchi o‘rinbosari Aleksey Chepaning aytishicha, Rossiya Yaponiya bilan tinchlik shartnomasini imzolashdan doimo manfaatdor bo‘lib kelgan.

“Shu paytgacha Rossiya va Yaponiya tinchlik shartnomasini imzolay olmasligi va Kuril orollariga egalik masalasini hal qila olmasligi uchun har doim sabablar bo‘lgan. Agar Yaponiyaning birinchi ayol Bosh vaziri bu ko‘p yillik kelishmovchilikni hal eta olsa, Moskva xursand bo‘ladi, chunki bu hamkorlik uchun yangi imkoniyatlar ochadi”, dedi deputat.

Uning fikricha, tinchlik shartnomasini tuzish Tokio uchun katta qiziqish uyg‘otadi, bu ko‘p jihatdan uning energetika sohasida hamkorlikni oshirish istagi bilan bog‘liq.

“Boshqa tomondan, bu yangi Bosh vazirning birinchi bayonotlari edi. U Tokio Moskva bilan munosabatlarni yaxshilash istagi tufayli, shubhasiz, duch keladigan bosimga dosh bera oladimi yoki yo‘qmi, hozircha noma’lum. Bu bosim ham mamlakat ichidan, ham tashqaridan, Rossiya raqobatchilaridan keladi”, dedi Chepa.

Nega Moskva va Tokio tinchlik shartnomasini imzolamadi?

SSSR va Yaponiya Ikkinchi jahon urushidan keyin hech qachon tinchlik shartnomasini imzolamagan. Janubiy Kuril orollari bo‘yicha hududiy kelishmovchilik tufayli: Kunashir, Iturup, Shikotan orollari va Xabomai tizmasi.

1956 yilda tomonlar San-Fransiskoda deklaratsiyani imzoladi. Moskva yakuniy tinchlik bitimi imzolangandan so‘ng Xabomai va Shikotan orollarini Tokioga berish masalasini ko‘rib chiqishga tayyorligini bildirdi. Sovet rahbariyati ushbu hujjat nihoyat muammoni hal qiladi deb umid qildi, ammo Yaponiya “Shimoliy hududlar” deb ataladigan Rossiya suverenitetini tan olishdan bosh tortib, barcha to‘rtta orolga da’vo qilishda davom etdi.

2020 yilda Rossiya Prezidenti Vladimir Putin bilan 20 martadan ortiq uchrashgan marhum bosh vazir Sindzo Abe iste’foga chiqqanidan keyin bu boradagi muzokaralar amalda to‘xtatildi.

Eslatib o‘tamiz, joriy yilning 21 oktyabr kuni Yaponiya parlamenti Sanae Takaitini mamlakatning yangi Bosh vaziri sifatida tasdiqladi.