Vabo 5500 yil oldin paydo bo‘lgan – tadqiqot

Sibirning janubi-sharqidagi qadimiy qabristonlardan topilgan DNK tahlili insoniyat tarixida vabo kasalligi juda erta, taxminan 5 500 yil avval ham mavjud bo‘lganini ko‘rsatdi. Bu haqdagi tadqiqot CNN'da e’lon qilindi.

Bu topilma kasallikning kelib chiqishi va uning qadimgi jamiyatlarga ta’siri haqidagi ilmiy qarashlarni sezilarli darajada o‘zgartirishi mumkin.

Olimlar Baykal ko‘li atrofidagi neolit davriga oid qabristonlarda dafn etilgan inson qoldiqlarini o‘rgangan. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, 46 nafar qadimiy odamdan 18 tasida o‘lat bakteriyasi izlari aniqlangan. Bu esa kichik, ko‘chmanchi ovchi-yig‘uvchi jamoalar orasida kasallik keng tarqalgan epidemiya darajasida bo‘lganini bildiradi.

Olimlarning aniqlashicha, ushbu qabristonlarda ko‘plab bolalar va o‘smirlar dafn etilgan bo‘lib, ularning o‘lim sababi uzoq vaqt davomida noma’lum bo‘lib kelgan. DNK tadqiqotlari esa bu o‘limlarning asosiy sabablaridan biri vabo bo‘lganini ko‘rsatdi. Ba’zi qabrlarda bir oilaga mansub bolalar bir vaqtda vafot etgani aniqlangan, bu esa kasallikning oila a’zolari o‘rtasida ham tez tarqalganini ko‘rsatadi.

Ilgari olimlar eng qadimgi vabo shtammlari taxminan 3 800 yil avval paydo bo‘lgan deb hisoblagan edi. Ammo yangi topilmalar bu bakteriya ancha oldinroq davrlarda ham mavjud bo‘lganini isbotlamoqda. Bu esa o‘lat kasalligi evolyutsiyasi va uning insoniyatga ta’siri haqidagi tushunchalarni qayta ko‘rib chiqishga majbur qilmoqda.

Tadqiqotchilarning fikriga ko‘ra, kasallikning asosiy manbai o‘sha hududda yashovchi hayvonlar bo‘lgan. Odamlar bu hayvonlarni ovlash, terisini shilish va go‘shtini ishlatish jarayonida bakteriyani yuqtirib olgan bo‘lishi mumkin.

Olimlarning ta’kidlashicha, vaboning bunday qadimgi va keng tarqalgan shakli ilgari o‘ylanganidan ham xavfli bo‘lgan. U hatto kasallikni burga (bo‘rgalar) orqali tarqatish mexanizmi to‘liq shakllanmagan davrda ham insonlar orasida yuqishi mumkin bo‘lgan.

Tadqiqot natijalari vabo kasalligining kelib chiqishi Markaziy yoki Shimoliy Osiyo hududlariga borib taqalishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Shuningdek, bu kasallikning qadimgi ovchi-yig‘uvchi jamiyatlar orasida ham yirik epidemiyalar keltirib chiqargani aniqlanmoqda.

Olimlar bu kasallikning insoniyat tarixidagi evolyutsiyasi va uning ming yillar davomida turli hududlarga qanday tez tarqalganini o‘rganmoqda.