Трамп Теҳронга қаттиқ иқтисодий зарба ваъда қилди

АҚШ Президенти Дональд Трамп маъмурияти Эронга нисбатан иқтисодий босимни янада кучайтириш учун янги чораларни кўриб чиқмоқда. Бу ҳақда Трамп жорий йилнинг 14 август куни Нью-Йорк штатидаги Гарден Сити шаҳрида жойлашган David S. Mack номидаги ўқув ва разведка марказида сўзлаган нутқида маълум қилди.

Қайд этилишича, Вашингтон Теҳроннинг нефть савдоси, молиявий тизими ва халқаро ҳамкорларига қарши янада кескин чекловлар жорий этиш имкониятларини муҳокама қилмоқда.

Трамп эса Эронга иқтисодий жиҳатдан “қаттиқ зарба бериш” ниятида эканини билдирган. Бундан бир кун аввал АҚШ Молия вазири Скотт Бессент ҳам Вашингтон келаси ҳафтада Теҳронга нисбатан “илгари кузатилмаган” янги чораларни эълон қилишини айтган.

Маълумотларга кўра, АҚШ, БМТ ва Европа Иттифоқи Эроннинг ядровий дастури, инсон ҳуқуқларининг бузилиши ҳамда минтақадаги қуролли гуруҳларни қўллаб-қувватлаётгани сабабли ўнлаб йиллардан буён Теҳронга қарши турли санкциялар қўллаб келмоқда. Жорий йилнинг февраль ойида бошланган Эрон уруши бошланганидан бери эса Вашингтон босимни янада кучайтириб, қўшимча денгиз, энергетика ва молиявий санкциялар жорий қилган ҳамда денгиз блокадасини бошлаган.

АҚШ Молия вазирлигининг Хорижий активларни назорат қилиш бошқармасининг маълумотларига кўра, Трампнинг иккинчи президентлик муддати бошланганидан буён 1000 дан ортиқ шахс, кема ва самолёт санкциялар рўйхатига киритилган. Сўнгги чекловлар Эроннинг “соя флоти”, нефть ташувчи кемалар, суғурта компаниялари, қурол харидларини молиялаштираётган шахслар ҳамда криптовалюта тармоқларига қаратилган.

“Reuters” суҳбатлашган экспертларнинг айтишича, Оқ уй ҳозирда Эроннинг асосий нефть харидори ҳисобланган Хитойга босимни кучайтириш вариантларини ҳам кўриб чиқмоқда. Хусусан, Эрон нефтини қайта ишлаётган Хитойдаги мустақил нефтни қайта ишлаш заводларига нисбатан иккиламчи санкциялар жорий этилиши мумкин. Шунингдек, Эрон маблағлари орқали операциялар амалга ошираётган айрим Хитой банклари ҳам Вашингтоннинг эътибор марказида қолмоқда.

Мутахассислар АҚШ Эроннинг халқаро савдо ва молиявий тармоқларини чеклаш мақсадида янги авиация санкцияларини ҳам жорий қилиши мумкинлигини айтмоқда. Бундан ташқари, Теҳронга санкцияларни четлаб ўтишда ёрдам бераётган компания ва воситачиларни нишонга олиш амалиёти ҳам давом эттирилиши кутилмоқда.

Таҳлилчиларга кўра, муҳокама қилинаётган энг кескин вариантлардан бири – Эроннинг қўшни давлатлар орқали амалга ошириладиган савдосига тўсқинлик қилишдир. Бироқ бундай чорани амалда қўллаш учун Ироқ, Туркия, Покистон, Туркманистон, Озарбайжон ва Арманистон каби давлатларнинг ҳамкорлиги талаб этилади.

Шунингдек, Трамп аввал ҳам Эрон билан савдо қилаётган давлатлар маҳсулотларига қўшимча божлар жорий этиш билан таҳдид қилган эди. Reuters’нинг ёзишича, АҚШ Конгрессида муҳокама қилинаётган янги санкциялар тўғрисидаги қонун лойиҳаси қабул қилинса, Оқ уй бундай ваколатларга эга бўлиши мумкин.

Экспертларнинг фикрича, Вашингтоннинг асосий мақсади Эроннинг нефть экспортидан тушаётган даромадларини камайтириш, унинг халқаро молиявий тизимларга киришини чеклаш ва Теҳронни иқтисодий босим орқали муросага мажбур қилишдан иборат.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ АҚШ Сенати Россия ва Эронга қарши кенг қамровли санкцияларни назарда тутувчи “Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026” қонун лойиҳасини 86 овоз билан 11 та овозга қарши қабул қилган эди.