Марко Рубио Марказий Осиёга келишини айтди

АҚШ Давлат котиби Марко Рубио 2026 йил охирида Марказий Осиё мамлакатларига ташриф буюришини маълум қилди.

АҚШ Конгресси Вакиллар палатасининг Ташқи ишлар бўйича қўмитасидаги тингловларда Рубио Президент Дональд Трамп маъмурияти АҚШнинг Марказий Осиё республикалари билан савдосидаги чекловчи ҳисобланган Жексон–Веник тузатишини Америка қонунчилик органи томонидан бекор қилиниши тарафдори эканини тасдиқлади. 

“Биз буни фойдали деб ҳисоблаймиз. Биз минтақада C5+1 (АҚШ ва Марказий Осиёнинг беш давлати) форматида учрашув ўтказмоқчимиз ва мен жорий йил охирида у ерга бораман”, дейди АҚШ ташқи сиёсат идораси раҳбари.

C5+1 — бу АҚШнинг Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Туркманистон ва Ўзбекистон билан биргаликдаги ҳамкорлик механизми. Вашингтон ундан тахминан 2015 йилдан бери фойдаланиб келади.

Жексон–Веник тузатиши нима? 

Маълумот учун, Жексон–Веник тузатиши (Jackson–Vanik amendment) – 1974 йилда АҚШнинг савдо тўғрисидаги қонунига киритилган тарихий ва сиёсий аҳамиятга эга бўлган чекловчи қоидадир. Ушбу ҳужжат совуқ уруш даврида вужудга келган бўлиб, халқаро савдо ва инсон ҳуқуқлари ўртасидаги боғлиқликни белгилаб берган энг машҳур санкциялардан бири ҳисобланади.

Бу қонун фуқароларининг мамлакатдан чиқиб кетишини (эмиграцияни) тақиқловчи ёки кескин чекловчи давлатларга нисбатан АҚШ томонидан энг қулай савдо тартиби (савдо имтиёзлари) берилишини ва давлат кредитлари ажратилишини тақиқлаган. Агар давлат ўз фуқароларининг хорижга эркин чиқиб кетишига рухсат берсагина, бу чекловлар олиб ташланиши мумкин эди.

Қонун, биринчи навбатда, собиқ СССРга қарши йўналтирилган. 1970-йилларнинг бошида Совет Иттифоқи мамлакатни тарк этмоқчи бўлган (асосан Исроилга кўчиб кетмоқчи бўлган яҳудий) зиёлилар ва мутахассислардан уларнинг олий таълим олгани учун “компенсация” (давлат сарфлаган маблағни қайтариш) талаб қила бошлаган. Бу амалда мамлакатдан чиқиб кетишни тақиқлаш билан тенг эди.

АҚШ Президенти ҳар йили ушбу чекловни маълум бир давлат учун вақтинча тўхтатиб туриш (морий ҳуқуқидан фойдаланиш) ваколатига эга эди, агар ўша давлатда эмиграция масаласида ижобий силжиш кузатилса. Масалан, СССР парчаланганидан кейин Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги (МДҲ) давлатлари, жумладан, Ўзбекистон учун ҳам бу чеклов ҳар йили президент фармони билан вақтинча тўхтатиб келинган.