Афғонистон-Покистон чегарасида жанглар бошланди

Афғонистон ва Покистон чегарасида “Толибон” ва Покистон аскарлари ўртасида шиддатли қуролли тўқнашувлар бошланди. Бу ҳақда кеча, 11 октябрь куни кечқурун Афғонистондаги бир қанча вилоятларнинг юқори мартабали амалдорларига таяниб, “Tolo News” хабар берди.

Афғонистоннинг Ҳилманд, Хост ва Нангарҳор вилоятларига ҳаво ҳужумлари уюштирилган.

1893 йилда ўрнатилган Афғонистон ва Покистон ўртасидаги чегара чизиғи бўлган Дуранд чизиғи бўйлаб тўқнашувлар давом этмоқда, унинг қонунийлиги Қобул томонидан ҳамон баҳсли.

Покистоннинг “Daily Pakistan” газетасининг ёзишича, афғон кучлари Дуранд чизиғи бўйлаб беш-олтита турли нуқтада ўт очган. Икки кун аввал “Толибон” Исломободни Афғонистон ҳудудига ҳаво ҳужумларида айблаган эди.

Олдинроқ “Толибон” муваққат ҳукумати мудофаа вазирлиги баёнот бериб, Афғонистоннинг шарқий ва жанубий чегаралари бўйлаб Покистон ҳарбий базаларига “жавоб ҳужумлари” бошлангани ҳақида эълон қилган эди. Вазирлик маълумотларига кўра, зарбалар “Афғонистон ҳудудига дронларни учириш ва мамлакат ҳаво ҳудудини бузиш учун фойдаланилган” объектларни нишонга олган.

Ҳозирги можаро Қобул ва Исломобод ўртасидаги муносабатларнинг кескин ёмонлашувининг чўққисидир. Қобул Покистонни ҳаво ҳудудини бузганликда ва Афғонистон ҳудудига ҳаво ҳужумлари уюштирганликда айблади. 9 октябрь куни кечқурун Афғонистон пойтахти Қобулда ва мамлакат шарқидаги Пактика вилоятида яна бир портлаш содир бўлди. Эртаси куни “Толибон” мудофаа вазирлиги Покистон ҳаво ҳужумларини амалга оширганини даъво қилиб, уларни суверенитетнинг бузилиши деб атади. Афғон томони ҳужумни кескин қоралади ва оқибатлари билан таҳдид қилди. Шу билан бирга, “Толибон” ташқи ишлар вазири Амир Хон Муттақий Исломободни “афғонларнинг сабр-тоқатини синовдан ўтказмаслик” ҳақида огоҳлантирди ва бу масалани куч билан ҳал қилмаслигини айтди.

Ўз навбатида, Покистон Қобулга берилган зарбаларни расман тасдиқламади, бироқ “Толибон”ни “Афғон тупроғидаги “Теҳрик ва Толибон Покистон” (ТТП) жангариларига бошпана беришни тўхтатишга” чақирди. Исломобод узоқ вақтдан бери Қобулни Покистон ҳукуматига қарши қуролли кураш олиб бораётган ТТПга бошпана берганликда айблаб келади. 2021 йилдан бери ТТП жангарилари Покистон ҳудудида юзлаб хавфсизлик кучларини ўлдирган. Сўнгги ойларда Покистон шимоли-ғарбий қисмида ТТП ҳужумлари тез-тез кўпайди ва Покистон ҳукумати сабр-тоқати тугаганини эълон қилди. Мудофаа вазири Хаважа Асиф бир кун аввал “сабримиз тугади” деди ва Покистон ўзини ҳимоя қилиш, жумладан, Афғонистон ҳудудида зарур чораларни кўриш ҳуқуқини сақлаб қолишини таъкидлади. Қобул бу айбловларни рад этиб, афғон тупроқларидан қўшнисига ҳужум қилиш учун фойдаланишга рухсат бермаслигини даъво қилмоқда.

Жанглар географияси

Тўқнашувлар тахминан 2600 километр узунликдаги Афғонистон-Покистон чегарасининг муҳим қисмини қамраб олган. Афғонистон манбасига кўра, жанглар бутун Дуранд чизиғи бўйлаб – Афғонистон билан чегарадош етти вилоятда (жумладан, Кунар, Нангарҳор, Пактия, Хост, Пактика, Ҳилманд ва Қандаҳор) давом этган. Айни вақтда афғон қўшинлари Покистоннинг бир қанча ҳудудларига ҳужум уюштирди. Хайбер-Пахтунхва вилоятининг қабилавий ҳудудлари (Жанубий Вазиристондаги Ангур Адда, Бажаур, Куррам, Дир ва Читрал) ва жануби-ғарбий қисмида, Балужистон вилоятининг Бармча туманидаги чегара постлари ҳужумга учради. Шундай қилиб, жанглар шимолдан жанубий чегарага тарқалди.

Йўқотишлар ва ҳалокат

Расмий қурбонлар сони ҳамон аниқ айтилмаган. Афғонистоннинг “Tolo News” порталига кўра, отишмаларда камида беш Покистон аскари ҳалок бўлган, яна икки нафари яраланган. Покистоннинг бир неча ҳарбий техникаси ва инфратузилмаси вайрон қилингани айтилган. “Толибон”, шунингдек, Покистоннинг бир неча чегара постларини қўлга олганини тасдиқлади.

Покистон томони эса ўз кучларига жиддий зарар етказилганини рад этиб, ҳужумни қайтаришда муваффақият қозонганини даъво қилмоқда. ПТВ давлат телеканалининг ҳарбий расмийларга таяниб хабар беришича, Покистон армияси ўққа тутилган 19 та афғон чегара постини ўз назоратига олган. Исломободга кўра, қўлга олинган бу постларда “Толибон” аскарлари жойлашган, баъзилари ҳалок бўлди, қолганлари орқага чекинди, баъзи истеҳкомлар алангага ўтди. Покистон ҳарбийлари, шунингдек, бир неча афғон чегара постлари вайрон қилинганини ва ҳужумчи кучлар орасида “катта йўқотишлар” бўлганини даъво қилган. Афғонистон томонида қурбонлар ҳақида аниқ маълумотлар келтирилмаган.

Чегара зонасидан ташқаридаги ҳаво ҳужумини алоҳида таъкидлаш керак. Афғонистон ҳаво кучлари Покистоннинг Лаҳор шаҳрига зарба берди. “Tolo News” хабарига кўра, 11 октябрь куни кечқурун Лаҳорнинг шарқий маҳаллаларида маҳаллий аҳоли тинимсиз портлаш овозини эшитиб, ёнғинларни кўрган. “Толибон” расмийлари ҳозирча ҳужум тафсилотларини ёки унинг нишонини ошкор қилмаган. Ҳарбий манбалар Лаҳорга зарба бериш Покистоннинг Афғонистон ҳудудига сўнгги рейдларига жавоб бўлганини даъво қилмоқда.

Расмий баёнотлар

Афғонистон: “Толибон”нинг мудофаа вазирлиги тунда ўтказилган операцияни Покистоннинг “такрорий қоидабузарликларига” қарши “муваффақиятли жавоб ҳаракати” деб атади. Мудофаа вазирлиги матбуот котиби Энаятулла Хуразми ҳужум ярим тунда тўхтатилганини тасдиқлаб, “агар бошқа томон Афғонистон ҳаво ҳудудини яна бузса, қуролли кучларимиз уни ҳимоя қилишга тайёр ва ҳал қилувчи жавоб зарбаси беради”, деди. Аввалроқ, Қобулга берилган зарбаларни изоҳлар экан, Хуразми Афғонистон суверенитетини ҳимоя қилиш Афғонистоннинг қонуний ҳуқуқи эканини таъкидлаган ва Покистоннинг ҳужумини мисли кўрилмаган босқинчилик ҳаракати деб атаган эди. “Толибон” ҳукумати ташқи ишлар вазирлиги ҳам кескин жавоб қайтарди: Муттақий Покистон “ички муаммолари учун масъулиятни Афғонистон зиммасига юкламаслиги керак”лиги ва муаммоларни куч билан эмас, балки мулоқот орқали ҳал қилишга чақиришини такрорлади.

Покистон: Исломобод афғонистонликларнинг ҳужумларини асоссиз деб баҳолади. Ички ишлар вазири Моҳсин Нақвининг таъкидлашича, Покистон ҳудудининг ўққа тутилиши “халқаро ҳуқуқнинг қўпол бузилиши” ҳисобланади. У Покистон кучларининг тайёргарлигини юқори баҳолаб, армия “тезкор ва самарали жавоб” берганини ва “ҳеч қандай провокацияга йўл қўйилмаслигини” таъкидлади. Нақви ижтимоий тармоқларда Покистон Афғонистонга “ҳар бир ташланган ғишт учун тош билан” жавоб бераётганини ёзди ва бошқа бир рақибга қарши ҳаракатларга жавобнинг жиддийлигини таққослади:

“Афғонистон Ҳиндистон каби жавоб олади”, деди вазир.

Покистон армияси матбуот котиби Аҳмад Шариф Чоудри матбуот саволларига жавоб берар экан, Қобулга берилган зарбаларни бевосита тасдиқлаш ёки рад этишдан бош тортди. Шу билан бирга, у Афғонистон Покистонга қарши террорчилик базасига айланганини таъкидлаб, армия фуқароларни ҳимоя қилиш учун зарур чораларни кўриш ҳуқуқини таъкидлади. Покистон Ташқи ишлар вазирлиги, ўз навбатида, Қобулни ваъдаларини бажаришга ва ТТП жангариларига бошпана бермасликка чақирди, унинг таъкидлашича, акс ҳолда Исломобод ўзини ҳимоя қилишда қатъий қадамлар ташлайди.

Халқаро реакция

Қўшни ва бошқа давлатлар ҳар икки томонни босиқликка чақирди. Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи Афғонистон ва Покистонни зудлик билан ўт очишни тўхтатишга ва икки давлат ўртасидаги барқарорлик бутун минтақа манфаатларига мос келишини таъкидлади. Саудия Арабистони воқеалар ривожидан жиддий хавотир билдирди. Ар-Риёд томонларни “босиқликни сақлашга, можаронинг авж олишига йўл қўймасликка, мулоқот ва доноликка қайтишга” чақириб, муаммони тинч йўл билан ҳал қилиш йўлидаги ҳар қандай саъй-ҳаракатларни қўллаб-қувватлашини ҳамда “биродар Покистон ва Афғонистон халқлари” хавфсизлиги ва фаровонлигига содиқлигини таъкидлади. Қатар бу фикрни қўллаб-қувватлади: унинг Ташқи ишлар вазирлиги янги зўравонликларнинг олдини олиш ва минтақада барқарорликни сақлаш учун дипломатияга устувор аҳамият беришга ва келишмовчиликларни тинч йўл билан ҳал қилишга чақирди.

Халқаро кузатувчилар дунё пойтахтларидан кейинги баёнотларни кутмоқда. Минтақадаги можаролар фонида чегарадаги тўқнашувлар кенг кўламли қуролли можарога айланиб кетишининг олдини олиш учун мулоқотга чақириқлар кучаймоқда. Афғонистон-Покистон чегарасида кескинликнинг кучайиши вазиятни кузатаётган қўшни давлатлар ва халқаро ҳамжамиятни хавотирга солмоқда.