Олимлар қоғоз китоб ўқишнинг кутилмаган фойдасини аниқлади

Қоғоз китобларни ўқиш мияга сюжет деталларини экрандан ўқишга қараганда яхшироқ боғлаш ва эслаб қолишга ёрдам беради. Япон олимлари қоғоз форматининг илгари номаълум бўлган когнитив афзалликларини аниқлаб, шундай хулосага келди. Тадқиқот натижалари PLOS One журналида эълон қилинди.

Токио университети тадқиқотчилари ўқиш формати мия фаолиятига қандай таъсир қилишини ўрганган. Экспериментда 25 нафар талаба иштирок этган. Улар манганинг (япон комикси) бир қисмини қоғоз китобда ёки планшетда ўқиган. Кейин иштирокчилар МРТ сканерлаш жараёнидан ўтаётган вақтда ҳикоянинг иккинчи қисми билан танишиб чиққан ва сюжет бўйича саволларга жавоб берган.

Жавобларнинг аниқлиги ҳар иккала гуруҳда ҳам бир хил бўлиб чиққан. Бироқ биринчи қисмни планшетда ўқиган иштирокчиларга ҳикоянинг турли қисмларидаги маълумотларни бирлаштириш талаб этиладиган саволларга жавоб бериш учун кўпроқ вақт керак бўлган.

Мияни сканерлаш натижалари шуни кўрсатдики, ҳикоянинг иккинчи қисмини ўқиш пайтида қоғоз китоб ихлосмандларида тилни қайта ишлаш ва изчил ҳикоя тузиш учун масъул бўлган мия соҳалари камроқ фаоллик кўрсатган. Бу эса мияга янги маълумотларни тушуниш ва интеграция қилиш учун камроқ куч талаб қилинганидан далолат беради.

Иш муаллифларининг фикрига кўра, бунинг сабаби қоғоз китобнинг жисмоний хусусиятларидадир. Саҳифаларнинг қалинлиги, матннинг қатъий жойлашуви ва ўқиш жараёнини ҳис қилиш имконияти мия учун сюжетнинг ўзига хос “фазовий харитаси”ни яратади. Ушбу сенсор мўлжаллари воқеаларни ва улар ўртасидаги боғлиқликни яхшироқ эслаб қолишга ёрдам беради.

Планшет ўқувчиларида бундай ишоралар йўқ, шунинг учун мия ҳикоя тузилмасини тиклаш ва хотирадан керакли маълумотларни қидириш учун қўшимча соҳаларни фаолроқ ишга солишга мажбур бўлади.

Муаллифларнинг айтишича, рақамли ўқиш матнни тушунишни ёмонлаштирмайди – планшет фойдаланувчилари топшириқларни бошқалардан кам бўлмаган тарзда бажарган. Бироқ худди шу натижага эришиш учун уларга кўпроқ вақт ва когнитив ресурслар керак бўлган.