Украина ҳужумига учраган Wildberries сотувчилари 150 млрд рубль йўқотган бўлиши мумкин

Жорий йил 18 июлга ўтар кечаси Украина Россиянинг энг йирик маркетплейси – Wildberries’нинг иккита омборига у ерда дронлар учун бутловчи қисмлар сақланганини даъво қилиб ҳужум уюштирганди. Ушбу ҳужум оқибатида сотувчилар 150 млрд рубль зарар кўрган бўлиши мумкин. Бу ҳақда “Forbes” хабар берди.

Қайд этилишича, омборларга ва уларда сақланаётган товарларга етказилган зарар миқдори ҳозирча номаълум – ҳисоб-китоблар учун камида бир ой вақт кетади. Бироқ Forbes экспертлар ёрдамида Wildberries ва унинг сотувчилари қанча зарар кўрган бўлиши мумкинлигини баҳолашга ҳаракат қилди. Хулoса шундай: сотувчиларнинг зарари маркетплейснинг ўзи кўрган зарардан анча кўп, маркетплейсдан тўлиқ товон пули олиш имконияти эса жуда паст.

Wildberries қанча йўқотган бўлиши мумкин?

Украина ҳужумига компаниянинг Москва вилояти Электросталь шаҳридаги майдони 250 минг квадрат метр бўлган Wildberries’нинг энг йирик логистика марказларидан бири, шунингдек, Тамбов вилоятининг Котовск шаҳридаги майдони 108 минг квадрат метр, ўтган йили очилган омборлари учраган. 

Экспертларнинг баҳолашича, Электросталь ва Котовскдаги омборлар Wildberries омбор майдонларининг 6,5 фоизидан 9 фоизигача бўлган қисмини ташкил қилади. Уларнинг йўқотилиши маркетплейс ишини фалаж қилиб қўймайди, лекин логистика тармоғига тушадиган юкни ошириши мумкин. Шу билан бирга, харидорлар учун етказиб бериш муддати сезиларли даражада узайиб кетиши даргумон: Wildberries’да саралаш марказлари жуда кўп, бу эса йўналишларни тезгина қайта созлаш имконини беради.

“Коммерсантъ” ва “Forbes” манбаларининг ҳисоб-китобларига кўра, омборларни қайта тиклаш квадрат метри учун 60 минг рублдан 100 минг рублгача тушиши мумкин, бу эса умумий ҳисобда 22 миллиарддан 36 миллиард рублгача бўлган суммани ташкил этади. Тaққослаш учун: Wildberries’нинг 2025 йилдаги соф фойдаси 175 миллиард рублни ташкил этган.

Ёниб кетган омборлар суғурта қилинганми-йўқми, номаълум. Бозор иштирокчиларининг айтишича, Wildberries одатда ўз объектларини суғурта қилмайди. Лекин суғуртасиз ҳам компания ўз кучи билан зарарни қоплай олади, айниқса Электросталь ва Котовскдаги омборларга қилинган ҳужум логистика жараёнларининг жиддий ва узоқ муддатли бузилишига олиб келмаса.

Кўринишидан, Wildberries қатордан чиққан омбор майдонларини имкон қадар тезроқ қайта ишга туширишга интилмоқда – Котовскдаги омбор (у ердаги ёнғинда етти киши ҳалок бўлган, лекин ёнғиннинг ўзи тезроқ ўчирилган) 23 июль куниёқ, яъни ҳужумдан беш кун ўтиб ўз фаолиятини қайта бошлайди. Электростальдаги омбор қайта очиладими-йўқми, ҳозирча ноаниқ. 

Сотувчилар қанча йўқотган бўлиши мумкин?

2024 йилда Wildberries’нинг Ленинград вилояти Шушари посёлкасидаги омбори ёниб кетган. Ўшанда компания омборда товарлари сақланган сотувчиларга 35 миллиард рубль товон пули тўлаб берган. Ҳозир эса зарар миқдори анча катта – “Forbes” билан суҳбатда “Data Insight” тадқиқот агентлиги таҳлилчиси Сергей Семко Электросталь ва Котовскдаги омборлардаги сотувчиларнинг товар қолдиқларини 150–235 миллиард рублга баҳолаш мумкинлигини, “эҳтиёткорона оралиқ эса 150–170 миллиард рубль” эканини айтган.

Расмиятчилик нуқтаи назаридан, компания сотувчиларга зарарни қоплаб беришга мажбур эмас. 7 июль куни, яъни омборларга ҳужум қилинишидан 11 кун олдин Wildberries сотувчилар билан тузиладиган шартнома шартларини ўзгартириб, ўзини “форс-мажор ҳолатлари” учун жавобгарликдан озод қилган ва дронлар ҳужумини ҳам шундай ҳолатлар сирасига киритган.

“Электросталь ва Котовскдаги омборларда товар сақлаган сотувчиларнинг қанчаси шартноманинг янги шартларини қабул қилгани номаълум. Бу шартларни қабул қилганларнинг судда ютиб чиқиш имконияти жуда паст. Ҳужжат қабул қилингунга қадар товарни омборга олиб келган ёки шартномани қабул қилмаганларнинг имконияти юқорироқ, аммо бунга ҳам кафолат йўқ”, дейди адвокат Константин Степанов. 

“Шаги” юридик компаниясининг бошқарувчи ҳамкори Андрей Шарковнинг айтишича, катта эҳтимол билан шартнома ўзгартирилишидан олдин ҳам суд Фуқаролик кодекси нормаларига таянган ҳолда дроннинг тўғридан тўғри урилишини форс-мажор ҳолати деб топган бўлар эди. Шу билан бирга, Шарковнинг сўзларига кўра, агар сотувчилар Wildberries товарни ҳимоя қилиш учун етарли чораларни кўрмаганини судда исботлай олса, етказилган зарарнинг бир қисмини қоплашга эришишлари мумкин. 

“Umbrella Consulting Group” бошқарувчи ҳамкори Кирилл Агаповнинг билдиришича, Wildberries учун компенсация тўлаш нафақат пул, балки обрў-эътибор масаласидир. Эҳтимол, шу сабабли ҳам маркетплейс омборларга қилинган ҳужум қурбонларига ёрдам беришга ваъда берган ва сотувчиларни қўллаб-қувватлаш чораларини таклиф қилган. Аммо сотувчилар учун бу тўғридан тўғри товон пули эмас, балки чегирмалар, жарималарни вақтинча бекор қилиш ва кредитлар билан ёрдам беришдан иборат. “Forbes” сотувчилар Wildberries йўқ қилинган товарлар қийматини тўлиқ қоплаб беришига умид қилмаса ҳам бўлади деб ҳисоблайди: агар 150–170 миллиард рубллик баҳолаш тўғри бўлса, Wildberries компенсация учун ўтган йилги цеҳ фойдасининг деярли ҳаммасини сарфлашига тўғри келади.

Суғурта ҳам ёрдам бериши даргумон. Wildberries сотувчилари учун суғурта дастурлари амал қилади, бироқ улар биринчи навбатда товарнинг йўқолиши, шикастланиши ёки алмаштириб қўйилишини қоплайди. “Polis.online” суғуртани расмийлаштириш сервиси бош директори Андрей Креернинг тахмин қилишича, умуман олганда Wildberries’даги сотувчиларнинг фақат 5–7 фоизидагина суғурта полислари бор ва уларнинг бор-йўғи 10–20 фоизигина диверсия хавфини ўз ичига олади: бундай полислар одатда анча қиммат туради.

Электрон савдо вакиллари ассоциацияси раҳбари Алексей Москаленко зарар кўрган омборларда инвентаризация якунлангач, сотувчилар Wildberries билан музокараларни бошлашини маълум қилган. У томонлар “зарарни қоплашнинг компромисс (келишув) вариантини” топишларига умид билдирган. Россия Савдо-саноат палатасининг электрон тижорат бўйича кенгаши раҳбари Алексей Федоров сотувчиларга компенсация тўлаш масаласига давлат ҳам қўшилиши мумкинлигини айтиб ўтган.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Кремль матбуот котиби Дмитрий Песков мазкур масалада Киевнинг даъволари ҳақиқатга тўғри келмаслигини билдирганди.