Табиат “ҳазили”: энг қуруқ чўллардан бири қор остида қолди

Чили шимолидаги одатда ниҳоят қуруқ иқлими билан танилган Атакама чўлида жорий йилнинг август ойида кетма-кет келган қишки бўронлар сабаб кенг ҳудуд қор билан қопланди. Бу ҳақда NASA хабар берди.

Маълумотларга кўра, жорий йилнинг август ойидаги қор ёғиши Атакаманинг айрим ҳудудларида кузатилган аввалги ҳолатлардан кўлами билан фарқ қилган. Хусусан, бўронлардан бири қор қопламини Анд тоғларидан Тинч океани соҳилига яқин ҳудудларгача ёйган.

NASA ва АҚШ Геологик хизматига тегишли Landsat 8 ва Landsat 9 сунъий йўлдошлари 6-14 август кунлари ҳудудни бўрондан олдин ва кейин тасвирга олган. Суратларда Атакаманинг баланд тоғли қисмида жойлашган Чахнантор платоси ҳам қор билан қоплангани кўринади.

Мазкур ҳудудда дунёдаги энг қудратли радио телескоплардан бири –  Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) жойлашган. Қор ва кучли шамол сабаб телескоп фаолияти вақтинча тўхтатилиб, антенналар ҳимоя режимига ўтказилган.

Жорий йилнинг 19 август куни NASA’нинг Terra сунъий йўлдоши томонидан олинган тасвирларда эса қор янада катта ҳудудни қамраб олгани қайд этилган. Қор Анд тоғларидан Атакаманинг ўта қуруқ марказий қисми орқали Антофагаста шаҳри жанубидаги Тинч океани соҳилига яқинлашган.

Олимларнинг қайд этишича, минтақада қишки ёғингарчиликнинг асосий қисми одатда атмосферадаги асосий оқимдан узилиб қолган паст босимли тизимлар билан боғлиқ.

Август охиридаги бўрон ҳам шундай тизим туфайли юзага келган. Бироқ бу сафар паст босимли тизим Жанубий Америка жанубидан субтропикларгача чўзилган ниҳоятда катта атмосфера тўлқинидан ажралиб чиққан.

Нам ҳаво ва атмосферадаги ўзгаришлар ёғингарчиликнинг океанусти, соҳилбўйи ҳудудлар, Атакама чўлининг марказий қисми ва Анд тоғларида кузатилишига олиб келган. Чили университети атмосферашуноси Рене Гарреауд бу миқдордаги ёғингарчиликни ниҳоятда қуруқ ҳудуд учун камдан-кам учрайдиган ҳолат деб баҳолаган.

Айрим ҳудудларда ёғингарчилик қор эмас, ёмғир кўринишида тушган. Масалан, Чилининг шимолий соҳилидаги Талтал шаҳрида уч кун ичида қарийб 40 миллиметр ёмғир ёғган. Бу ҳудуднинг йиллик ўртача ёғингарчилик миқдоридан тахминан 10 баробар кўп.

Кучли ёғингарчилик Чили шимолида сел ва сув тошқинларини келтириб чиқарган. Мамлакатнинг Табиий офатларнинг олдини олиш ва жавоб қайтариш хизмати (SENAPRED) маълумотларига кўра, минглаб одамлар зарар кўрган, юзлаб уйларга жиддий шикаст етган.

Олимлар минтақадаги ғайриоддий нам қишни Эль-Ниньо ҳодисасининг кучайиши билан ҳам боғламоқда. Июль ойида ҳам Чилининг Норте-Чико ҳудудида кучли ёғингарчилик кузатилган.

Маълумот учун, Атакама дунёдаги энг қуруқ ҳудудлардан бири ҳисобланади. Унда қор ёғиши аввал ҳам, жумладан 2025 ва 2011 йилларда кузатилган, аммо жорий йилнинг август ойидаги ҳодиса қор қоплаган ҳудуднинг кенглиги билан ажралиб турган.

Эслатиб ўтамиз, 2025 йилда Чилида жойлашган дунёдаги энг қуруқ Атакама чўлини қор қоплагани ҳақида хабар берилган эди.