Россия биқинидаги давлат ядро қуролини жойлаштиришга тайёрлигини эълон қилди

Агар НАТО жамоавий қарор қабул қилса ва шундай зарурат туғилса, Латвияда ядро қуролини жойлаштириш мумкин. Бу ҳақда кеча, 30 сентябрь куни мамлакат Президенти Эдгарс Ринкевичс Бош вазир Андрис Кулбергс (“Бирлашган рўйхат”) билан учрашувдан сўнг ўтказилган матбуот анжуманида баёнот берди.

Литва Сейми шу ойда мамлакат ҳудудида ядро қуролини жойлаштиришга конституцияда белгиланган тақиқни бекор қилишни биринчи ўқишда қўллаб-қувватлади. Ҳозирда Латвияга қўшни мамлакат Конституциясининг 137-моддасида Литва ҳудудида оммавий қирғин қуроллари ёки хорижий ҳарбий базалар жойлашиши мумкин эмаслиги назарда тутилган.

Ринкевичс Латвия Сатверсмесида (Конституциясида) бундай тақиқ йўқлигини билдирган. 

“Қонунларимизда Латвияда ядро қуролини жойлаштириш учун ҳеч қандай ҳуқуқий тўсиқлар йўқ”, дейди Президент.

Рига қасри эгаси 2003 йилда – Латвия НАТОга аъзо бўлишга тайёргарлик кўраётган пайтда ҳар бир аъзо мамлакат НАТОнинг жамоавий хавфсизлик тўлиқ механизмини амалга ошириш учун, жумладан, ядровий тийиб туриш тизимида иштирок этишда ҳеч қандай чекловларга эга бўлмаслигини кафолатлаганини айтган. 

“Агар шундай зарурат туғилса ва НАТО шундай жамоавий қарор қабул қилса, Латвияда ядро қуроли жойлаштирилади”, дейди Ринкевичс.

Шу билан бирга, у ҳозирда Латвияда ядро қуролини жойлаштириш бўйича ҳеч қандай аниқ музокаралар олиб борилмаётганини маълум қилган.

Буюк Британиянинг Бирлашган экспедиция кучлари (JEF) таркибига кирувчи мамлакатлар – Болтиқбўйи мамлакатлари, Шимолий Европа ва Нидерландия учун ядровий ҳимоя таклифига изоҳ берар экан, Ринкевичс ядро қуроли ҳимоясисиз Европада аллақачон бир нечта конвенционал урушлар авж олган бўлишини қайд этган. 

“Ядро қуролини қўллаш – энг охирги чора ҳисобланади, аммо у агрессорни кутилмаган ёки кенг кўламли ҳаракатлардан ушлаб туради”, деб ҳисоблайди Ринкевичс.

Сиёсатчи Буюк Британия аллақачон НАТОнинг ядровий тийиб туриш тизимининг бир қисми эканини, Латвия эса ҳозирданоқ АҚШ ва Буюк Британия томонидан таъминланадиган НАТОнинг ядро калқони остида эканини кўрсатиб ўтган. Шу билан бирга, Латвия JEF иштирокчиси сифатида ҳар қандай қўшимча хавфсизлик чоралари ва элементларини ижобий баҳолайди. 

“Биз бу ҳамон НАТО умумий сиёсатининг бир қисми эканини тушунамиз”, дейди Президент.

Ушбу баёнот Европанинг ядровий тийиб туриш бўйича ташаббуслари фаоллашиши билан бир вақтда янгради. Жумладан, 23 сентябрь куни Франция Президенти Эммануэль Макрон Латвиянинг Франциянинг “Forward Nuclear Deterrence Initiative” ташаббусига қўшилиши бўйича музокараларни бошлашга рози бўлди. Париж, шунингдек, мамлакатдаги ҳарбий иштирокини, хусусан, ҳаво ҳужумидан мудофаа (ҲҲМ) соҳасида кучайтиришга тайёрлигини билдирди. Макрон ушбу ташаббусни март ойида тақдим этган эди. У иттифоқчи мамлакатларда ядро қуролини ташишга қодир бўлган Франциянинг Rafale қирувчи самолётларини вақтинчалик жойлаштириш, уларнинг ҳарбий базалари ва ҳаво ҳудудидан фойдаланиш имкониятини назарда тутади.

Франция ташаббусига аввалроқ Норвегия, Швеция, Дания ва Финляндия қўшилган. Эстония ва Литва ҳам иштирок этишни муҳокама қилмоқда. Июнь ойида Финляндия парламенти миллий мудофаа эҳтиёжлари учун ядро қуролини олиб кириш, транзит қилиш ва сақлашга қўйилган тақиқни бекор қилди. Литва ҳам сентябрь ойида ядро қуролини жойлаштиришга қўйилган қонунчилик чекловларини бекор қилишни бошлади. Сейм тегишли тузатишни биринчи ўқишда қўллаб-қувватлади.

Шу билан бир қаторда, Буюк Британия Финляндия ва Шимолий Европанинг бошқа мамлакатларига ядровий тийиб туришнинг қўшимча механизмини таклиф қилди. Бундай “ядро соябони”нинг асосини Британ атом сувости кемалари ташкил этиши керак.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ НАТО Бош котиби Марк Рютте альянс Калининградни қамалга олишга уриниш содир бўлган тақдирда Россиядан ядро қуролини қўллаш ҳақида огоҳлантириш олганини айтганди.