Suriya “Asad” soyasidan chiqmoqda: shaxsiyat kultiga nuqta qo‘yish boshlandi

Damashq 2024 yil 8 dekabrda muxolifat qo‘liga o‘tgach, Suriyada yarim asr davom etgan Asadlar sulolasi davriga chek qo‘yildi. Endi esa mamlakat yana bir murakkab jarayonni boshdan kechirmoqda – shaxsiyat kultini yo‘q qilish. Bu haqda “Euronews” yozdi.

Ko‘chalar, maktablar, aeroportlar, shifoxonalar – yillar davomida deyarli barcha jamoat ob’ektlari Bashar Asad va uning o‘g‘li Bashshor nomi bilan atalgan edi. Pullarda ham ularning surati aks etardi. Latakiyadagi “Basil al-Assad” xalqaro aeroporti esa rejim qulaganidan so‘ng geografik nomi bilan qayta atala boshlangan. Butun mamlakat bo‘ylab Asadlar nomi yozilgan lavhalar olib tashlanmoqda.

Muvaqqat prezident Ahmad ash-Shara hukumati faqat ramzlarni emas, balki ularni qonuniylashtirgan tizimni ham qayta ko‘rib chiqishga majbur. 2011 yilgi Mahalliy boshqaruv to‘g‘risidagi qonun ijroiya kengashlarga ko‘cha va inshootlarga nom berish vakolatini deyarli nazoratsiz bergan edi. Huquqshunoslar fikricha, bu “ixtiyoriy vakolat” amalda sodiqlik instrumentiga aylangan.

Psixologlar esa muammo faqat lavhalarda emas, odamlar ongida ekanini ta’kidlamoqda. Yillar davomida rahbarni muqaddaslashtirish va tanqidni jinoyat deb ko‘rsatish jamiyatda tanqidiy fikrlashni susaytirgan. Qo‘rquv va kollektiv identichlik ehtiyoji shaxsni yo‘q qilib, uni tizimga singdirgan.

Ekspertlar ramziy adolatli mexanizmga o‘tishni taklif qilmoqda: so‘nggi 50 yilda berilgan barcha nomlarni qayta ko‘rib chiqish, milliy ramzlar qo‘mitasini tuzish, davlat mablag‘laridan shaxslarni ulug‘lash maqsadida foydalanishni konstitutsiyaviy tarzda taqiqlash.

Biroq huquqiy islohotlar yetarli emas. Ta’lim va ommaviy axborot vositalari orqali farqlarni qabul qilish madaniyatini shakllantirish, davlat institutlarini shaxs emas, qonun va teng huquqlar asosida qurish – yangi Suriya uchun hal qiluvchi shart hisoblanadi. Xulosa qilib aytganda, Asad nomi yozilgan devorlar qulatilmoqda. Endi navbat – onglardagi devorlarga.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Suriya shimoli-sharqidagi mashhur Al-Hol lageri bo‘shatilayotgani xabar qilingandi. Hukumat so‘nggi haftalarda minglab aholini ko‘chirishni boshlagan. Bu yerda asosan “Islomiy davlat” (ISHID) gumondor jangchilarining ayollari va bolalari saqlanar edi.