Rasman: Bernem Buyuk Britaniyaning yangi Bosh vaziri bo‘ldi

Bugun, 20 iyul kuni Katta Manchester sobiq meri Endi Bernem mamlakat Bosh vaziri lavozimiga rasman kirishdi. Bu haqda “Thye Guardian” xabar berdi.

Mazkur tayinlov bilan 56 yoshli Bernem so‘nggi 10 yil ichida ushbu lavozimni egallagan yettinchi siyosatchiga aylandi. Siyosatchi yangi hukumat rahbari sifatida mamlakat uchun “10 yillik reja” taqdim etishini ma’lum qildi. Uning aytishicha, bu reja bosh vazirlikda qancha vaqt qolishni emas, balki mamlakatdagi tizimli muammolarni uzoq muddatli hal qilish zaruratini anglatadi.

Yangi Bosh vazir o‘z oldiga yashash xarajatlari oshishi bilan bog‘liq muammolarni kamaytirish, davlat xizmatlari samaradorligini oshirish va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish kabi vazifalarni qo‘ygan.

“Biz odamlarning moliyaviy bosimini kamaytirishga e’tibor qaratamiz. Odamlar oddiy narsalar – juma kuni ichimlik ichishga chiqish, farzandlari bilan vaqt o‘tkazish yoki ta’tilga borish imkoniyati haqida tashvishlanmoqda”, deydi Bernem.

Endi uning boshchiligidagi hukumat dastlabki qarorlaridan biri sifatida barcha xodimlar uchun majburiy raqamli identifikatsiya hujjatini joriy etish rejasidan voz kechgan.

Ushbu Buyuk Britaniyaning yangi rahbariyati, uning AQSH, Isroil, Ukraina va Yevropa Ittifoqi bilan bo‘lgan tashqi siyosiy munosabatlari hamda istiqboldagi rejalari tahlil qilingan matnning o‘zbek tilidagi to‘liq va aniq tarjimasi:

Buyuk Britaniya AQSH bilan “Five Eyes” (Besh ko‘z) razvedka alyansi orqali chambarchas bog‘langan, qolaversa, xavfsizlik sohasida u Vashington bilan hamkorlikka ko‘plab boshqa Yevropa mamlakatlariga qaraganda ancha kuchliroq qaram. Shu sababli, Tramp bilan ochiqdan-ochiq to‘qnashuvga borish tavakkalchilik bo‘lar edi.

Londondagi Davlat siyosatini tadqiq qilish instituti (IPPR) xodimi Mixir Sharma shunday qayd etadi:

“Amerika Qo‘shma Shtatlari Buyuk Britaniya uchun xizmat ko‘rsatish sohasiga yo‘naltirilgan iqtisodiyot nuqtai nazaridan ham, xavfsizlik masalalarida ham almashtirib bo‘lmaydigan sherikdir”.

Starmer davrida Londonning Tramp bilan munosabatlari tarang edi: Buyuk Britaniya dastlab AQSHga Eronga zarbalar berish uchun Britaniya harbiy bazalaridan foydalanish imkoniyatini berishni rad etdi. Yaqinda Tramp Britaniya Bosh vazirini tanqid qilib, Starmer “Uinston Cherchill emas” deb aytgan.

Yaqin Sharq siyosati masalasida esa yo‘nalish o‘zgarishi mumkin. Bernem Isroil hukumatiga bosimni kuchaytirish niyatida ekanini, xususan, yanada qattiqroq sanksiyalar joriy etish va Isroilning noqonuniy turar joylaridan keltiriladigan tovarlar savdosini taqiqlash orqali ma’lum qilgan. Bundan tashqari, u Buyuk Britaniyaning Isroil tomonidan G‘azo sektorida olib borilayotgan harbiy operatsiyasini dastlab qo‘llab-quvvatlagani uchun uzr so‘ragan.

“The Times” gazetasi uchun yozgan maqolasida Bernem Buyuk Britaniyaning jahon maydonidagi yetakchi roliga va mavjud ittifoqlarni saqlab qolishga sodiqligini tasdiqlagan. Uning so‘zlariga ko‘ra, Birlashgan Qirollikning xavfsizligi Ukraina xavfsizligi bilan bevosita bog‘liq. Binobarin, Ukraina Prezident Vladimir Zelenskiy Bernem tomonidan ham xuddi ilgari Fransiya va Germaniya bilan birgalikda Yevropaning “Ixtiyorlilar koalitsiyasi”da yetakchi rol o‘ynagan Starmerdan olgan darajadagi qo‘llab-quvvatlashni kutishi mumkin. Yadroviy tiyib turish omilini saqlab qolish siyosati ham o‘zgarishsiz qoladi.

Hozircha Buyuk Britaniyaning yangi Tashqi ishlar vaziri kim etib tayinlanishi yoki Ivett Kuper o‘z lavozimini saqlab qolishi noma’lum. Buning evaziga Jonatan Pauell milliy xavfsizlik bo‘yicha maslahatchi bo‘lib qolishi kutilmoqda, bu Bernem uchun muvaffaqiyat hisoblanadi, chunki Pauell Vashingtonda ham, Kiyevda ham mustahkam aloqalarga ega bo‘lgan oliy darajali diplomat obro‘siga ega.

Savol tug‘iladi: Bernem Bryussel bilan munosabatlarni qanday quradi? U o‘zidan oldingi rahbarning yevropaparastlik yo‘nalishini davom ettiradimi? O‘tgan yili Leyboristlar partiyasining qurultoyida Bernem Buyuk Britaniyaning Yevropa Ittifoqiga “o‘z hayoti davrida” qayta a’zo bo‘lishini xohlashini aytgan edi. Starmer davrida YeI bilan munosabatlar sezilarli darajada yaxshilangan va Yevropa integratsiyasi tarafdorlari Bernem bundan ham ilgarilab ketishiga umid qilmoqda.

Biroq London Qirollik kollejining Yevropa siyosati bo‘yicha eksperti Anand Menon bunga shubha bilan qaraydi:

“Mening taxminimcha, Bernem YeI bilan munosabatlarni “qayta yuklash”ga kamroq e’tibor qaratadi, chunki bu hozir juda katta kuch talab qiladi, ammo juda kam amaliy foyda keltiradi”.

Shunday bo‘lsa-da, Menon uzoq muddatli istiqbolda Yevropa Ittifoqi bilan muzokaralar uchun imkoniyat bor deb hisoblaydi. So‘nggi yillarda Buyuk Britaniyaga migratsiya sezilarli darajada kamaygani sababli, kelajakda mamlakat YeI davlatlaridan boruvchi migrantlarni cheklangan miqdorda bo‘lsa ham qabul qilishga qayta rozi bo‘lishini istisno qilib bo‘lmaydi. Bu Londonga Bryussel bilan iqtisodiy sohada yaqinroq hamkorlik qilish va shu tariqa zaiflashgan Britaniya iqtisodiyotiga turtki berish imkonini yaratgan bo‘lardi.

Yevropa uchun xavfsizlik pakti?

Mixir Sharma Bernem Yevropa davlatlariga harbiy hamkorlikni, ekologik toza texnologiyalarning umumiy ta’minot zanjirlarini va sun’iy intellektni rivojlantirishni o‘z ichiga olgan keng qamrovli xavfsizlik paktini taklif qilishi mumkinligini istisno etmaydi.

“Buyuk Britaniya muhim harbiy davlat bo‘lib qolmoqda. Agar mamlakat mudofaa sohasidagi qo‘shma loyihalarda va sanoat bazasini himoya qilish chora-tadbirlarida ishtirok etsa, Yevropa xavfsizligi sezilarli darajada mustahkamlangan bo‘lardi”, deb hisoblaydi Sharma.

Uning fikricha, Bernem YeI ichidan yangi sheriklar izlashi kerak, masalan Shimoliy Yevropa mamlakatlari yoki Polsha, ular mudofaa sohasidagi yaqin hamkorlikka Fransiya yoki Germaniyaga qaraganda ko‘proq ochiq bo‘lishlari mumkin.

Biroq, hozircha yangi Bosh vazirning Buyuk Britaniyaning qolgan dunyo bilan munosabatlarini qanday tasavvur qilishi haqida aniq ma’lumotlar juda kam. Byornem o‘zi ilgari bajargan rollariga o‘xshamaydigan vazifani o‘z zimmasiga olmoqda. Manchesterda u pragmatizm (realistik yondashuv), xayrixohlik va odamlarga yaqinlik tufayli muvaffaqiyatga erishgan. Xalqaro maydonda esa buning o‘zigina yetarli bo‘lmaydi.

Eslatib o‘tamiz, 22 iyun kuni Buyuk Britaniya sobiq bosh vaziri Kir Starmer iste’foga chiqishini e’lon qilgandi.

Dilnura Urinova