Расман: Бернэм Буюк Британиянинг янги Бош вазири бўлди

Бугун, 20 июль куни Катта Манчестер собиқ мэри Энди Бернэм мамлакат Бош вазири лавозимига расман киришди. Бу ҳақда “Thе Guardian” хабар берди.

Мазкур тайинлов билан 56 ёшли Бернэм сўнгги 10 йил ичида ушбу лавозимни эгаллаган еттинчи сиёсатчига айланди. Сиёсатчи янги ҳукумат раҳбари сифатида мамлакат учун “10 йиллик режа” тақдим этишини маълум қилди. Унинг айтишича, бу режа бош вазирликда қанча вақт қолишни эмас, балки мамлакатдаги тизимли муаммоларни узоқ муддатли ҳал қилиш заруратини англатади.

Янги Бош вазир ўз олдига яшаш харажатлари ошиши билан боғлиқ муаммоларни камайтириш, давлат хизматлари самарадорлигини ошириш ва иқтисодий ўсишни рағбатлантириш каби вазифаларни қўйган.

“Биз одамларнинг молиявий босимини камайтиришга эътибор қаратамиз. Одамлар оддий нарсалар – жума куни ичимлик ичишга чиқиш, фарзандлари билан вақт ўтказиш ёки таътилга бориш имконияти ҳақида ташвишланмоқда”, дейди Бернэм.

Энди унинг бошчилигидаги ҳукумат дастлабки қарорларидан бири сифатида барча ходимлар учун мажбурий рақамли идентификация ҳужжатини жорий этиш режасидан воз кечган.

Ушбу Буюк Британиянинг янги раҳбарияти, унинг АҚШ, Исроил, Украина ва Европа Иттифоқи билан бўлган ташқи сиёсий муносабатлари ҳамда истиқболдаги режалари таҳлил қилинган матннинг ўзбек тилидаги тўлиқ ва аниқ таржимаси:

Буюк Британия АҚШ билан “Five Eyes” (Беш кўз) разведка альянси орқали чамбарчас боғланган, қолаверса, хавфсизлик соҳасида у Вашингтон билан ҳамкорликка кўплаб бошқа Европа мамлакатларига қараганда анча кучлироқ қарам. Шу сабабли, Трамп билан очиқдан-очиқ тўқнашувга бориш таваккалчилик бўлар эди.

Лондондаги Давлат сиёсатини тадқиқ қилиш институти (IPPR) ходими Михир Шарма шундай қайд этади:

“Америка Қўшма Штатлари Буюк Британия учун хизмат кўрсатиш соҳасига йўналтирилган иқтисодиёт нуқтаи назаридан ҳам, хавфсизлик масалаларида ҳам алмаштириб бўлмайдиган шерикдир”.

Стармер даврида Лондоннинг Трамп билан муносабатлари таранг эди: Буюк Британия дастлаб АҚШга Эронга зарбалар бериш учун Британия ҳарбий базаларидан фойдаланиш имкониятини беришни рад этди. Яқинда Трамп Британия Бош вазирини танқид қилиб, Стармер “Уинстон Черчилл эмас” деб айтган.

Яқин Шарқ сиёсати масаласида эса йўналиш ўзгариши мумкин. Бернэм Исроил ҳукуматига босимни кучайтириш ниятида эканини, хусусан, янада қаттиқроқ санкциялар жорий этиш ва Исроилнинг ноқонуний турар жойларидан келтириладиган товарлар савдосини тақиқлаш орқали маълум қилган. Бундан ташқари, у Буюк Британиянинг Исроил томонидан Ғазо секторида олиб борилаётган ҳарбий операциясини дастлаб қўллаб-қувватлагани учун узр сўраган.

“The Times” газетаси учун ёзган мақоласида Бернэм Буюк Британиянинг жаҳон майдонидаги етакчи ролига ва мавжуд иттифоқларни сақлаб қолишга содиқлигини тасдиқлаган. Унинг сўзларига кўра, Бирлашган Қиролликнинг хавфсизлиги Украина хавфсизлиги билан бевосита боғлиқ. Бинобарин, Украина Президент Владимир Зеленский Бернэм томонидан ҳам худди илгари Франция ва Германия билан биргаликда Европанинг “Ихтиёрлилар коалицияси”да етакчи рол ўйнаган Стармердан олган даражадаги қўллаб-қувватлашни кутиши мумкин. Ядровий тийиб туриш омилини сақлаб қолиш сиёсати ҳам ўзгаришсиз қолади.

Ҳозирча Буюк Британиянинг янги Ташқи ишлар вазири ким этиб тайинланиши ёки Иветт Купер ўз лавозимини сақлаб қолиши номаълум. Бунинг эвазига Жонатан Пауэлл миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчи бўлиб қолиши кутилмоқда, бу Бернэм учун муваффақият ҳисобланади, чунки Пауэлл Вашингтонда ҳам, Киевда ҳам мустаҳкам алоқаларга эга бўлган олий даражали дипломат обрўсига эга.

Савол туғилади: Бернэм Брюссель билан муносабатларни қандай қуради? У ўзидан олдинги раҳбарнинг европапарастлик йўналишини давом эттирадими? Ўтган йили Лейбористлар партиясининг қурултойида Бернэм Буюк Британиянинг Европа Иттифоқига “ўз ҳаёти даврида” қайта аъзо бўлишини хоҳлашини айтган эди. Стармер даврида ЕИ билан муносабатлар сезиларли даражада яхшиланган ва Европа интеграцияси тарафдорлари Бернэм бундан ҳам илгарилаб кетишига умид қилмоқда.

Бироқ Лондон Қироллик коллежининг Европа сиёсати бўйича эксперти Ананд Менон бунга шубҳа билан қарайди:

“Менинг тахминимча, Бернэм ЕИ билан муносабатларни “қайта юклаш”га камроқ эътибор қаратади, чунки бу ҳозир жуда катта куч талаб қилади, аммо жуда кам амалий фойда келтиради”.

Шундай бўлса-да, Менон узоқ муддатли истиқболда Европа Иттифоқи билан музокаралар учун имконият бор деб ҳисоблайди. Сўнгги йилларда Буюк Британияга миграция сезиларли даражада камайгани сабабли, келажакда мамлакат ЕИ давлатларидан борувчи мигрантларни чекланган миқдорда бўлса ҳам қабул қилишга қайта рози бўлишини истисно қилиб бўлмайди. Бу Лондонга Брюссель билан иқтисодий соҳада яқинроқ ҳамкорлик қилиш ва шу тариқа заифлашган Британия иқтисодиётига туртки бериш имконини яратган бўларди.

Европа учун хавфсизлик пакти?

Михир Шарма Бернэм Европа давлатларига ҳарбий ҳамкорликни, экологик тоза технологияларнинг умумий таъминот занжирларини ва сунъий интеллектни ривожлантиришни ўз ичига олган кенг қамровли хавфсизлик пактини таклиф қилиши мумкинлигини истисно этмайди.

“Буюк Британия муҳим ҳарбий давлат бўлиб қолмоқда. Агар мамлакат мудофаа соҳасидаги қўшма лойиҳаларда ва саноат базасини ҳимоя қилиш чора-тадбирларида иштирок этса, Европа хавфсизлиги сезиларли даражада мустаҳкамланган бўларди”, деб ҳисоблайди Шарма.

Унинг фикрича, Бернэм ЕИ ичидан янги шериклар излаши керак, масалан Шимолий Европа мамлакатлари ёки Польша, улар мудофаа соҳасидаги яқин ҳамкорликка Франция ёки Германияга қараганда кўпроқ очиқ бўлишлари мумкин.

Бироқ, ҳозирча янги Бош вазирнинг Буюк Британиянинг қолган дунё билан муносабатларини қандай тасаввур қилиши ҳақида аниқ маълумотлар жуда кам. Бёрнем ўзи илгари бажарган ролларига ўхшамайдиган вазифани ўз зиммасига олмоқда. Манчестерда у прагматизм (реалистик ёндашув), хайрихоҳлик ва одамларга яқинлик туфайли муваффақиятга эришган. Халқаро майдонда эса бунинг ўзигина етарли бўлмайди.

Эслатиб ўтамиз, 22 июнь куни Буюк Британия собиқ бош вазири Кир Стармэр истеъфога чиқишини эълон қилганди.

Дилнура Уринова