Putin Alyaskaga borish va yadroviy sinovga bir vaqtda tayyorlanmoqda

Rossiya yadroviy qurollangan va yadroviy yoqilg‘i bilan ishlaydigan yangi qanotli raketa sinoviga tayyorgarlik ko‘rayotgandek tuyulmoqda. Bu haqda ikki amerikalik tadqiqotchi va G‘arbdagi xavfsizlik manbasiga tayanib, bugun, 14 avgust kuni “Reuters” xabar berdi.

Bu holat Rossiya Prezidenti Vladimir Putin ertaga, 15 avgust kuni AQSH Prezidenti Donald Tramp bilan Ukraina masalasida muzokaralar o‘tkazishga tayyorlanayotgan paytga to‘g‘ri kelmoqda. Kaliforniyadagi Xalqaro tadqiqotlar bo‘yicha Midlberi institutidan Jeffri Lyuis va Virdjiniyada joylashgan CNA tadqiqot va tahlil tashkilotidan Deker Evelet o‘z-o‘zidan xulosaga kelishgan. Ular oxirgi haftalarda Planet Labs tijorat yo‘ldosh kompaniyasi tomonidan olingan sun’iy yo‘ldosh suratlarini tahlil qilgan.

Tadqiqotchilar suratlar Pankovo sinov maydonida (Barens dengizidagi Novaya Zemlya orollari) keng ko‘lamli faoliyat olib borilayotganini ko‘rsatganini aytishdi. Bu yerda oldingi 9M730 “Burevestnik” (Storm Petrel) raketa sinovlariga oid jihozlar, kemalar va samolyotlar hamda shaxsiy tarkib soni oshgani kuzatilgan.

“Sinov maydonidagi barcha harakatlarni ko‘rib turibmiz – operatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash uchun katta miqdordagi ta’minotlar keltirilmoqda va raketani ishga tushirish joyida harakatlar kuchaygan”, dedi Lyuis.

G‘arbdagi xavfsizlik manbasi ham Rossiya “Burevestnik” sinoviga tayyorlanayotganini tasdiqladi. Lyuisning aytishicha, sinov shu haftada ham bo‘lib o‘tishi mumkin, bu esa Alyaskadagi Tramp-Putin sammiti soyasida qolishi ehtimolini oshiradi.

Oq uydan izoh so‘ralganda, “Burevestnik” sinovi ehtimoliga to‘g‘ridan-to‘g‘ri javob berishmagan. Pentagon, Markaziy razvedka boshqarmasi va Rossiya Mudofaa vazirligi ham izoh berishdan bosh tortgan.

Putin ushbu qurol – NATO tomonidan SSC-X-9 Skyfall deb atalgan – hozirgi va kelajakdagi raketaga qarshi mudofaa tizimlarini yo‘qqa chiqara oladigan, deyarli cheklanmagan masofaga ega va oldindan aytib bo‘lmaydigan yo‘nalishda uchadigan qurol ekanini aytgan.

Lyuis, Evelet va ikki nafar qurol nazorati bo‘yicha ekspertlar aytishicha, Tramp joriy yil yanvarda AQSHning “Oltin gumbaz” raketaga qarshi mudofaa tizimi ishlab chiqilishini e’lon qilgandan so‘ng, ushbu raketa loyihasi Moskva uchun yanada muhim ahamiyat kasb eta boshlagan. Biroq ko‘plab mutaxassislar raketa mudofaa tizimlaridan haqiqatan ham qochishi mumkinligi yoki Moskvaga yangi imkoniyatlar berishiga ishonmaydi, shu bilan birga uning parvozi davomida radiatsiya tarqatishi haqida ogohlantirishmoqda.

Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, sinov Tramp-Putin uchrashuvi haqidagi o‘tgan haftagi e’londan ancha oldin rejalashtirilgan bo‘lishi mumkin. Ammo, ekspertlar fikricha, Putin amerikalik josus yo‘ldoshlar ko‘z o‘ngida tayyorgarlikni to‘xtatish orqali Ukrainadagi urushni tugatishga va AQSH bilan qurol nazorati bo‘yicha muzokaralarni qayta boshlashga tayyorligini ko‘rsatishi mumkin edi. AQSH va Rossiya o‘rtasidagi strategik yadroviy qurollar sonini cheklaydigan oxirgi shartnoma – “New START” – 2026 yil 5 fevralda tugaydi.

“Ba’zan sizning siyosiy maqsadingiz uchun sinov grafigini oldinga yoki keyinga surishingiz mumkin”, deydi AQSH Davlat departamentining qurol nazorati bo‘yicha sobiq muvaqqat kotib yordamchisi Tom Kontriman.

Yadroviy tahdidlar tashabbusi guruhining ma’lumotlariga ko‘ra, “Burevestnik” sinov natijalari past darajada bo‘lgan: 13 ma’lum sinovdan faqat ikkitasi qisman muvaffaqiyatli bo‘lgan.

Maxsus samolyotlar 

Evelet va Lyuisning aytishicha, Planet Labs suratlarida iyul oxiridan beri konteynerlar, jihozlar va shaxsiy tarkib keltirilayotgani ko‘ringan. Lyuisning so‘zlariga ko‘ra, sinov ma’lumotlarini yig‘ish uchun maxsus jihozlangan ikki samolyot iyul o‘rtalaridan beri Rogachyovo harbiy aerodromida turibdi. “Reuters” agentligiga u taqdim etgan suratlarda “sputnik antennasi”ga o‘xshash radar gumbazlari o‘rnatilgan ikki yirik samolyot aks etgan.

U, shuningdek, oldingi sinovlarga aloqador kamida beshta kema mavjudligini ta’kidladi. VesselFinder.com sayti ma’lumotlariga ko‘ra, oldingi sinovlarda qatnashgan oltinchi kema – “Teriberka” yuk kemasi – 12 avgust kuni Novaya Zemlyaga yo‘l olgan. “Reuters” bu ma’lumotni tasdiqlagan, ammo tadqiqotchilarning boshqa topilmalarini mustaqil tekshirishga muvaffaq bo‘lmagan.

Evelet va Lyuisning aytishicha, ular Pankovo tasvirlarini iyuldan boshlab kuzata boshlashgan. Rossiya 6 avgust kuni dengizchilar uchun hududdan 9-12 avgust kunlari uzoqlashish haqida ogohlantirish e’lon qilganidan so‘ng, ular ehtiyotkorlik bilan tahlilni kuchaytirgan.

“Reuters” topgan hujjatlarga ko‘ra, AQSH Federal aviatsiya ma’muriyatining maxsus internet xizmatlarida Rossiya tomonidan 9-22 avgust orasida ehtimoliy uchirish oynasi belgilangan.

Norvegiya armiyasi “Reuters”ga yozma javobida Barens dengizi “Rossiya raketa sinovlari uchun asosiy joy” ekanini, shuningdek, e’lonlar va dengizdagi ogohlantirishlar orqali “sinovga tayyorgarlik belgilari” borligini ta’kidlagan. Ammo ular qaysi turdagi qurol sinovidan gap ketayotganini tasdiqlamasligani aytgan.

Eveletning so‘zlariga ko‘ra, iyul oxirida u raketani ishga tushirish qurilmasini ob-havodan himoya qiladigan to‘siqning orqa-oldga surilayotganini payqagan, bu esa “sinov rejasi borligining juda aniq dalili” deb baholangan.

Lyuis “Reuters”ga 7 avgustda olingan suratlarni taqdim etdi. Ularda muhofaza qoplami, konteynerlar, ularni ko‘tarish uchun kran va vertolyot ko‘ringan.

“Tayyorgarliklar juda yuqori sur’atda ketyapti”, deydi u.