Ozon teşigi rekord darajada kengaydi

Olimlar Janubiy qutb tepasida noyob ob-havo anomaliyalari tufayli ozon teşigining sönggi ön yildagi rekord darajada kengayganini qayd etdi. Bu haqda “Gizmodo” xabar berdi.

NASA va Okean va atmosferani tadqiq qiliş milliy boşqarmasining (NOAA) qöşma hisobotiga köra, joriy yilning 18 sentyabr kuni ozon qatlamining yemirilgan maydoni 27,1 million kvadrat kilometrga yetgan. Bu AQŞ maydonidan deyarli uç baravar katta va 2000 yildagi tarixiy rekordning taxminan 90 foizini taşkil qiladi. 

Qayd etilişiça, bunday keskin sakraşga kuçli qutb girdobi – Antarktida tepasida soat mili yönalişi böyça aylanuvçi va qahraton havo massalarini uşlab turuvçi past bosimli past haroratli ulkan havo oqimi sabab bölgan.

Joriy yilning avgust va sentyabr oylarida odatda uşbu girdobni parçalaydigan atmosfera vositalari kutilmaganda kuçsiz bölgan. Oqibatda kuçli şamollar kutbdan uzoqroqqa surilib, stratosfera bulutlarining hosil bölişi uçun ideal şaroit yaratgan.

Aynan uşbu bulut zarralarida quyoş nurlari ta’sirida sanoat çiqindilaridan ajralib çiqadigan xlor va brom sayyoraning himoya qatlamini eng faol tarzda parçalaydi. Vaqtinçalik kengayişga qaramay, mutaxassislar Yerning himoya ekranining umumiy qayta tiklanişi davom etayotganini ta’kidlamoqda.

Monreal protokoli şarofati bilan stratosferadagi xlor konsentratsiyasi 1980-yillarga nisbatan uçdan bir qismga kamaygan. Olimlarning qayd etişiça, zararli kimyoviy moddalarning xalqaro taqiqi bölmaganida, bu yilgi tuynuk yana bir neça million kvadrat kilometrga kattaroq bölar edi va böşliq asr oxirigaça töliq yopilişi kutilmoqda.