Kechagi boylik – bugungi choychaqa: lira 18 yilda keskin quladi

So‘nggi 18 yil ichida turk lirasi jiddiy qadrsizlanib, inflyatsiya darajasi ortishi bilan xarid qobiliyati keskin pasaygan. Misol uchun, 2008 yilda 200 lira bilan sotib olinadigan mahsulotlar bugungi kunda 24 barobar qimmatroq bo‘lib, oddiy iste’molchilar hayotida sezilarli iqtisodiy bosim hosil qilmoqda. Ushbu tahlil, inflyatsiya va pul qadrsizlanishining vaqt o‘tishi bilan real xarid qobiliyatiga ta’sirini ko‘rsatadi.

2008 yildagi 200 turk lirasi bugungi kunda taxminan 4 957,39 lira xarid qobiliyatiga teng. Ya’ni 2008 yilda 200 lira bilan sotib olgan mahsulotlarning bugungi narxi 4 957,39 lira atrofida bo‘ladi. Bu 18 yil davomida 4 757,39 liraga oshganini anglatadi. Ushbu davr oralig‘ida turk lirasi yiliga o‘rtacha 19,52 foiz inflyatsiyani boshdan kechirgan, oqibatda umumiy narxlar 2 378,69 foizga oshgan.

Bu degani, 2008 yildan beri o‘rtacha narxlar bugun 24,79 baravar yuqori ko‘rsatkichga ega. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, Iste’mol narxlari indeksi bo‘yicha bugungi kunda 1 lira 2008 yildagi xarid qobiliyatining 100 foizdan atiga 4,034 foizini saqlab qolgan.

2008 yildagi inflyatsiya darajasi 10,44 foizni qayd etgan. O‘tgan yil oxiriga nisbatan hozirgi inflyatsiya darajasi esa 32,93 foizni tashkil etmoqda. Agar shu ko‘rsatkich saqlanib qolsa, hozirgi 200 lira miqdorida sotib oladigan mahsulot uchun 265 lira kerak bo‘ladi.

2008 yildagi 200 liraning xarid qobiliyati

Quyidagi hisob-kitoblar 2008 yildagi pul qiymatini inflyatsiyaga moslashtirishni ko‘rsatadi. Masalan, agar 2008 yilda 200 lira bo‘lgan bo‘lsa, bugungi kunda inflyatsiyani “qoplash” uchun 4 957,39 lira kerak bo‘ladi. Bu esa vaqt o‘tishi bilan liranning haqiqiy qiymati kamayib borishini bildiradi, ya’ni bir xil pul miqdori bilan kamroq mahsulot sotib olish imkonini beradi.

Inflyatsiya vaqt o‘tishi bilan pul qiymatini yemiradi. 2008 yil qiymatida hisoblash orqali 200 liraning 18 yil ichida qanday qadrsizlanganini ko‘rish mumkin.

Inflyatsiya vaqt o‘tishi bilan pulning qiymatini kamaytiradi. 2008 yildagi qiymatga solishtirib, 200 liraning 18 yil ichida qanday qadrsizlanganini ko‘rish mumkin. 2008 yilgi qiymatning bugungi ekvivalenti quyidagicha: 

₺1 → ₺24,79
₺5 → ₺123,93
₺10 → ₺247,87
₺50 → ₺1 239,35
₺100 → ₺2 478,69
₺500 → ₺12 393,47
₺1 000 → ₺24 786,93
₺5 000 → ₺123 934,67
₺10 000 → ₺247 869,33
₺50 000 → ₺1 239 346,66
₺100 000 → ₺2 478 693,32
₺500 000 → ₺12 393 466,59
₺1 000 000 → ₺24 786 933,17.

E’zoza Olimova