Qozog‘iston Rog‘un GESdan elektr energiyasi sotib olmoqchi

north_east

Rog‘un GES hududida joylashgan qabristonlar ko‘chirila boshlandi

north_east

Rog‘un GES yetkazgan zarar qoplab berilishi aytildi

Joriy yilning 2 oktyabr kuni Ostona shahrida Tojikiston Energetika va suv resurslari vaziri Daler Juma va Qozog‘iston Energetika vaziri Yerlan Akkenjenov o‘rtasida bo‘lib o‘tgan uchrashuvda keng ko‘lamli masalalar muhokama qilindi. Bu haqda Tojikiston Energetika va suv resurslari vazirligi xabar berdi.

Uchrashuv Qozog‘iston poytaxtida bo‘lib o‘tgan uch kunlik (2-4 oktyabr) Yevroosiyo forumi Qozog‘iston energiya haftaligi – 2025 doirasida bo‘lib o‘tdi.

“Qozog‘iston tomoni Rog‘un GESdan elektr energiyasi yetkazib berish bo‘yicha hukumatlararo bitimni imzolashga tayyorligini ma’lum qildi”, deyiladi xabarda.

Ayni paytda, Qozog‘iston Energetika vazirligi matbuot xizmatining tushuntirishicha, Rog‘un GESdan elektr energiyasi yetkazib berish bo‘yicha hukumatlararo kelishuv 2023 yilga mo‘ljallangan memorandumda ko‘zda tutilgan.

“Biz ushbu kelishuvga energetika tizimini muvozanatlash, qishloq xo‘jaligini qo‘llab-quvvatlash va oziq-ovqat xavfsizligini mustahkamlashga yordam beradigan keng qamrovli vosita sifatida qaraymiz”, dedi Yerlan Akkenjenov.

Shartnoma nimani o‘z ichiga oladi?

Tojikiston va Qozog‘iston hukumatlari o‘rtasida elektr energetikasi sohasida hamkorlik to‘g‘risidagi bitim loyihasi Tojikiston Adliya vazirligining huquqiy axborot portalida 2024 yilning noyabrida e’lon qilingan edi.

Tojikiston hukumati o‘z qarori bilan mamlakatning tegishli idoralariga shartnoma loyihasini ma’qullash va imzolashni topshirdi.

Unda aytilishicha, Rog‘un GESdan rejalashtirilgan elektr energiyasini yetkazib berish qo‘shni davlatlarning tranzitni amalga oshirishdagi texnik imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda davlatlararo elektr uzatish liniyalari orqali amalga oshiriladi.

Qozog‘iston Energetika vazirligiga qarashli Qayta tiklanuvchi energiya manbalarini qo‘llab-quvvatlash hisob-kitob moliya markazi Rog‘un GES bilan elektr energiyasi yetkazib berish bo‘yicha shartnoma tuzdi. Shartnoma 20 yilga mo‘ljallangan bo‘lib, yana 10 yilga uzaytirilishi mumkin.

Rog‘un GESdan rejali elektr energiyasi faqat Qozog‘iston yagona elektr energiyasi tizimining “Shimoliy-Janub” zonasida tanqislik davrida ta’minlanadi. Shartnomada ko‘rsatilgan elektr energiyasini yetkazib berishning taxminiy rejalashtirilgan hajmi sotuvchi va xaridor o‘rtasida hech qanday moliyaviy yoki boshqa majburiyatlarni keltirib chiqarmaydi.

Qozog‘iston chegarasiga elektr energiyasi tranziti “Rog‘un GES” AJ tomonidan amalga oshiriladi.

“Rog‘un gidroelektr stansiyasi” AJ tomonidan yetkazib beriladigan rejali elektr energiyasining tannarxi tasdiqlangan kunlik yetkazib berish jadvallariga muvofiq umumiy hajmlardan kelib chiqib, 1 kilovatt/soat uchun 3,4 AQSH senti miqdorida (nol foiz stavka bo‘yicha to‘langan QQSni hisobga olgan holda) belgilanadi.

Tranzit xarajatlari qo‘shni Markaziy Osiyo davlatlaridan Qozog‘iston chegarasigacha bo‘lgan elektr energiyasini tranzit qilishda sotuvchi tomonidan qilingan xarajatlardan kelib chiqqan holda aniqlanadi (sotuvchi tomonidan qilingan xarajatlarni tasdiqlash sharti bilan).

“Rog‘un GES” AJdan olinadigan elektr energiyasi narxi AQSH Mehnat departamenti va AQSH Statistika byurosi tomonidan e’lon qilingan AQSH ishlab chiqaruvchilar narxlari indeksi asosida yiliga bir marta yetkazib berishning ikkinchi yilidan boshlab indekslanadi.

Rog‘un GES

O‘rnatilgan quvvati 3780 MVt bo‘lgan Rog‘un GESi Markaziy Osiyodagi eng yirik gidroelektr stansiya bo‘ladi.

GES to‘liq ishga tushirilgach, yillik elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmi 14,5 milliard kVt/soatdan oshishi kutilmoqda.

Stansiyaning turbinali zali har birining quvvati 630 MVt bo‘lgan oltita blokdan iborat bo‘ladi. Yakuniy blok 2029 yilda ishga tushirilishi kutilmoqda.

Ayni paytda Rog‘un GESining 2018 va 2019 yillarda ishga tushirilgan ikkita agregati past quvvatda ishlamoqda.

Energetika vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, Rog‘un GESi 2024 yilda 1,22 milliard kVt/soat elektr energiyasi ishlab chiqargan. Bu Tojikistonda ishlab chiqarilgan umumiy elektr energiyasining 5,5 foizini tashkil etadi.

Rog‘un GES Tojikistonning eng yirik energetika loyihasidir va u Vaxsh daryosida joylashgan. GES qurilishi dastlab 1976 yilda boshlangan, biroq SSSR parchalangach, to‘xtatilgan edi.

2016 yilda loyiha qayta tiklandi va u mamlakatning energetika siyosatida ustuvor yo‘nalishga aylandi.

Qurilish yakunlangach, Rog‘un GES Markaziy Osiyodagi eng yirik GES bo‘lib, 3600 MVt quvvatga ega bo‘ladi.

Tojikiston 2018 yildan buyon O‘zbekistonga elektr energiyasini, asosan vegetatsion mavsumda, ikki tomonlama kelishuvlar asosida yetkazib kelmoqda.

Yangi shartnoma ikki davlatning Markaziy Osiyo umumiy energiya tizimi doirasida chuqur energetik integratsiyaga intilayotganini aks ettiradi va butun mintaqada barqaror energiya ta’minotini ta’minlash uchun asos yaratadi. 

Qayd etib o‘tish joizki, ushbu GESning qad rostlashiga O‘zbekistonning Birinchi Prezidenti Islom Karimov qat’iy qarshilik bildirgan. Karimov bu loyiha haqida bir necha bor tanqidiy chiqishlar ham qilgan.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq Tojikiston va O‘zbekiston hukumatlari Rog‘un GESdan 20 yil davomida elektr energiyasi yetkazib berish bo‘yicha kelishuvga erishdi.