25 yillik muhokama. YeI Merkosur davlatlari bilan bahsli savdo zonasini tuzmoqda

Yevropa Ittifoqi 25 yillik muzokaralardan so‘ng joriy yilning 17 dekabr kuni Yevropa Ittifoqi va Merkosur davlatlari (Janubiy Amerika mamlakatlarining umumiy bozori – tahr.) o‘rtasida savdo shartnomasini imzoladi va 700 million aholiga ega erkin savdo zonasini yaratdi. Biroq, kelishuvni ratifikatsiya qilish hali yakunlanmagan va Yevropa parlamentida qizg‘in munozaralar bo‘lib o‘tadi. 

Yevropa Ittifoqi rahbari Ursula fon der Lyayen Yevropa Ittifoqi Janubiy Amerikaning Merkosur davlatlari bilan 25 yil davomida tayyorlangan yirik savdo shartnomasini imzolaganida bojlar o‘rniga adolatli savdo tanlovini olqishladi.  

“Biz bojlar o‘rniga adolatli savdoni tanladik, izolyatsiya o‘rniga samarali uzoq muddatli hamkorlikni tanladik”, deydi fon der Lyayen Paragvayning Asunson shahrida bo‘lib o‘tgan marosimda. 

Yevropa kengashi rahbari Antoniu Koshtaning qayd etishicha, kelishuv qoidalarga asoslangan erkin savdo, ko‘p tomonlamalik va xalqaro huquqni mamlakatlar va mintaqalar o‘rtasidagi munosabatlarning asosi sifatida himoya qilish uchun murojaat bo‘lgan. 

Uning so‘zlariga ko‘ra, bu savdodan geosiyosiy qurol sifatida foydalanishdan farq qiladi. 

25 yil davomida muzokaralar olib borilgan Merkosur kelishuvi 700 millionga yaqin aholiga ega erkin savdo zonasini yaratish, sanoat, xizmat ko‘rsatish va qishloq xo‘jaligi sohalarida tariflarning qariyb 90 foizini bosqichma-bosqich bekor qilish imkonini beradi. Yevropa Komissiyasi hisob-kitoblariga ko‘ra, Yevropa Ittifoqi kompaniyalari yiliga bojxona to‘lovlaridan 4 milliard yevrodan ortiq mablag‘ni tejaydi. Merkosur mamlakatlari,  shuningdek, Yevropa kompaniyalari uchun o‘zlarining davlat xaridlari bozorlarini mahalliy raqobatchilar bilan bir xil shartlarda ochishga va’da berdi. 

Kelishuv Yevropa mahsulotlarini qalbakilashtirishdan himoya qiluvchi 344 ta geografik ko‘rsatkichni tan olishni nazarda tutadi, shuningdek, Yevropa Ittifoqining Xitoyga qaramligini kamaytirish orqali eng muhim minerallarni yetkazib berishni ta’minlashga qaratilgan. 

Bitim blok ichidagi kelishmovchiliklarni kuchaytirdi

Germaniya va Ispaniya boshchiligidagi tarafdorlarning bildirishicha, YeI yangi savdo aloqalariga muhtoj, chunki AQSH o‘z bozorini yopmoqda, Xitoy esa tobora tajovuzkor savdo siyosatini olib bormoqda. Fransiya boshchiligidagi muxoliflarga ko‘ra, kelishuv yevropalik fermerlarga tahdid soladi, chunki u ularni Lotin Amerikasi importi tomonidan adolatsiz raqobatga duchor qiladi. 

Parij oxir-oqibat imzolanishni to‘xtatish uchun bloklovchi ozchilikni to‘play olmadi, oxirgi lahzada Italiyaning hal qiluvchi qo‘llab-quvvatlashidan mahrum bo‘ldi. Rim 2028 yildan boshlab o‘z fermerlarini moliyalashtirishga va Yevropa Ittifoqining uglerod o‘g‘itlariga chegara solig‘idan ozod qilishga erishgandan so‘ng kelishuvga rozi bo‘ldi. 

Fransiya kelishuvga qarshi bo‘lishiga qaramay, agar Merkosurdan import sezgir sektorlarda 5 foizdan ko‘proq o‘ssa, bojlarni qayta joriy etish imkonini beruvchi himoya shartini qabul qilishga muvaffaq bo‘ldi. 

Bitim, shuningdek, asosiy qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga bojsiz kirishni cheklaydi. Yiliga 99 ming tonna mol go‘shti importi Yevropa Ittifoqi ishlab chiqarishining 1,5 foiziga teng bo‘lgan 7,5 foizlik pasaytirilgan tarif bo‘yicha cheklanadi. Parranda go‘shti importi yiliga 180 ming tonna yoki YeI ishlab chiqarish hajmining 1,3 foizi bilan cheklanadi. 

Komissiya hisob-kitoblariga ko‘ra, Yevropa Ittifoqining Merkosur mamlakatlariga eksporti 2040 yilga borib 39 foizga (48,7 milliard yevro), Lotin Amerikasidan import esa 16,9 foizga (8,9 milliard yevro) oshadi. 

Biroq, o‘tgan hafta Fransiya Prezidenti Emmanuel Makron X tarmog‘ida yozganidek, shartnomaning imzolanishi tarixning tugashini anglatmaydi. "

Endi kelishuv imzolangach, to‘p Yevropa parlamenti sudida. Ratifikatsiya qilish uchun qonun chiqaruvchilarning roziligi talab etiladi. Yevrodeputatlar esa hamon asosan millatiga qarab bo‘lingan, garchi ularning tarafdorlari Yevropa Ittifoqi mamlakatlari hukumatlarining qo‘llab-quvvatlashi ularga norozilarni qayta ishontirishga yordam berishiga umid qilmoqda. 

Muxoliflar bu qo‘llab-quvvatlashni kelasi hafta, qonun chiqaruvchilar Yevropa Ittifoqi oliy sudida kelishuvga e’tiroz bildirishga chaqiruvchi rezolyutsiya bo‘yicha ovoz berganda sinab ko‘rmoqchi.