2026 yilda YTHlar oqibatida qariyb 1,2 mln odam halok bo‘ldi – BMT

Birlashgan Millatlar Tashkilotiga a’zo davlatlar yo‘l harakati xavfsizligi bo‘yicha yangi siyosiy deklaratsiyani qabul qildi. Hujjat 2030 yilgacha yo‘l-transport hodisalari oqibatida halok bo‘lganlar va og‘ir jarohat olganlar sonini 2021 yilgi darajaga nisbatan 50 foizga qisqartirish maqsadini tezlashtirishga qaratilgan. Bu haqda tashkilot rasmiy saytida xabar berildi.

BMT ma’lumotlariga ko‘ra, 2011–2025 yillar oralig‘ida dunyodagi avtomobillar soni bir milliarddan ortiqqa ko‘payganiga qaramay, yo‘l-transport hodisalarida halok bo‘lganlar soni 21 foizga kamaygan. Shunga qaramay, o‘tgan yili YTHlar oqibatida 1,16 million kishi halok bo‘lgan. Yo‘llarda olingan jarohatlar esa 5 yoshdan 29 yoshgacha bo‘lgan bolalar va yoshlar o‘limiga sabab bo‘luvchi asosiy omil bo‘lib qolmoqda.

Yo‘llarda halok bo‘lganlarning yarmidan ko‘pi avtomobilda bo‘lmagan shaxslardir. Ular piyoda yurgan, velosiped yoki mototsiklda harakatlangan.

Ma’lum qilinishicha, yangi deklaratsiya milliy yo‘l harakati xavfsizligi strategiyalarini aniq maqsadli ko‘rsatkichlar, muddatlar va byudjetlar bilan amalga oshirish bo‘yicha qator majburiyatlarni o‘z ichiga oladi. Ular qatorida:

yo‘l harakati xavfsizligi bo‘yicha maxsus idoralarni tashkil etish;

ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish tizimini takomillashtirish;

qonunchilikni kuchaytirish va uning ijrosini ta’minlash;

yo‘llar, infratuzilma va transport vositalarini asosiy xavfsizlik standartlariga muvofiqlashtirish kabi choralar bor.

Hujjat davlatlarni inson xatosi muqarrar ekanini hisobga oladigan, amalda o‘z samarasini ko‘rsatgan yondashuvni qo‘llashga majbur qiladi. Bu xavfsizroq yo‘llar, infratuzilma, transport vositalari, tezlik cheklovlari va inson omilini inobatga oluvchi me’yorlarni joriy etishni nazarda tutadi. Bunday yondashuv YTH oqibatlarini inson hayoti bilan mos keladigan darajada saqlab qolishga qaratilgan.

Hujjatda qayd etilishicha, bugungi kunda jahon aholisining qariyb 60 foizi shaharlarda yashaydi va harakatlanishga bo‘lgan talabning ortishi asosan shaxsiy avtomobillar uchun loyihalashtirilgan transport tizimlariga katta bosim o‘tkazmoqda.

Taksi va yetkazib berish xizmatlarining kengayishi tufayli 2011–2025 yillar oralig‘ida dunyodagi mototsikllar soni uch barobardan ortiq oshgan. Mototsikl haydovchilari yo‘llardagi barcha o‘lim holatlarining qariyb uchdan bir qismini tashkil etadi. Shu bilan birga, sertifikatlangan motoshlemdan foydalanish avariyada halok bo‘lish xavfini olti baravardan ortiq kamaytiradi.

Elektrosamokatlar, elektrovelosipedlar va haydovchisiz avtomobillar kabi yangi harakatlanish vositalari transportni rejalashtirish sohasida ham yangi imkoniyatlar, ham yangi chaqiriqlarni yuzaga keltirmoqda.

Deklaratsiyada yo‘l harakati xavfsizligini mustahkamlash sog‘liqni saqlash va barqaror rivojlanishning muhim sharti ekani ta’kidlangan. Piyodalar, velosipedchilar va jamoat transportidan foydalanuvchilar ulushining ortishi yo‘llardagi tirbandlikni kamaytirishi, havo sifatini yaxshilashi, shaharlarni yashash uchun yanada qulay qilishi hamda odamlarning sog‘lom va uzoq umr ko‘rishiga hissa qo‘shishi mumkin.

Eslatib o‘tamiz, avvalroq BMTning Giyohvand moddalar va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi (UNP) yangi hisobotida dunyoda giyohvandlik vositalarini iste’mol qiluvchilar soni o‘sib borayotganini bildirgan edi.