Японияда яна бир пойтахт пайдо бўлиши мумкин

Жорий йилнинг 24 июль куни Япония парламенти фавқулодда вазиятлар юз берган тақдирда Токио учун захира варианти сифатида “иккинчи пойтахт” ташкил этиш тўғрисидаги қонун лойиҳасини қабул қилди. Бу ҳақда “Kyodo” хабар берди.

Қайд этилишича, захира пойтахт тизимини яратиш Япония ҳукуматининг мамлакат ғарбидаги Осакани Токиога ўхшаш мегаполисга айлантиришга бўлган интилишига қўшимча туртки бериши мумкин. Бу режа, шунингдек, маъмурий функцияларни мақбуллаштириш ва ҳокимиятни децентрализация қилишга қаратилган.

Башқарувчи блок томонидан таклиф этилган қонун лойиҳаси мухолифат лагери томонидан кескин танқидга учраган. Уларнинг билдиришича, ҳужжат Бош вазир Санаэ Такаити бошчилигидаги ҳукмрон Либерал-демократик партиянинг коалиция бўйича кичик ҳамкори – Осакада жойлашган Япония инновациялар партияси учун махсус ишлаб чиқилган.

Парламент сессияси расман якунланишидан олдинги охирги иш куни қонун лойиҳасини ўз вақтида қабул қилишга интилган ҳукмрон лагерь ва парламентдаги овоз беришдан олдин ўз талаблари ҳисобга олинишини хоҳлаган мухолиф партиялар ўртасидаги баҳс-мунозаралар билан ўтган. Мухолифат сайловчиларнинг муайян номзодлар ёки партияларни қўллаб-қувватлаши уларнинг референдумдаги танловига таъсир қилмаслиги учун маҳаллий сайловлар ва референдумни бир кунда ўтказишни тақиқлашни талаб қилган.

Катта эҳтимол билан бу “Комэйто” партияси етакчиси ва айни пайтда Осака губернатори бўлган Хирофуми Ёсимуранинг келаётган баҳорда учинчи референдум ва навбатдаги губернаторлик сайловларини бир кунда ўтказиш ниятида эканини маълум қилгани билан боғлиқ.

Осакани мегаполисга айлантириш бўйича аввалги уринишлар муваффақиятсиз якунланган: 2015 ва 2020 йиллардаги иккита референдум Либерал-демократик партия томонидан қаршилик кўрсатилгани сабабли кичик овоз фарқи билан рад этилган. Ҳукмрон блок томонидан берилган ён беришлардан сўнг мухолифат ниҳоят қонун лойиҳасини парламент юқори палатаси – Маслаҳатчилар палатаси ялпи мажлисида овоз беришга қўйишга рози бўлган.

Янги қонунга кўра, Бош вазир аҳоли сони ва иқтисодиёт ҳажми бўйича муайян талабларга жавоб берадиган префектураларнинг аризалари асосида захира пойтахтни тайинлаши мумкин.

Қонун лойиҳасини ҳукмрон Либерал-демократик партия ва унинг коалиция бўйича ҳамкори – Япониянинг тикланиш партияси, шунингдек, “Мирай жамоаси” партияси ва бошқалар қўллаб-қувватлаган. Ҳужжат кичик овоз фарқи билан қабул қилинган: 123 нафар депутат ёқлаб, 121 нафари эса қарши овоз берган.

Маълумот учун, дунёда давлат ҳокимиятини марказлаштирмаслик, сиёсий муроса ёки тарихий анъаналар туфайли иккита пойтахтга эга бўлган бир нечта давлат мавжуд. Бундай тизимда одатда шаҳарлардан бири конституциявий ёки қироллик қароргоҳи ҳисобланса, иккинчиси ҳукумат ва маъмурий идоралар жамланган амалий марказ вазифасини бажаради.

Бунга энг ёрқин мисол сифатида Нидерландияни келтириш мумкин. У ерда Амстердам давлатнинг расмий ва конституциявий пойтахти бўлса-да, мамлакат парламенти, ҳукумати ва қироллик қароргоҳи Гаага шаҳрида жойлашган. Жанубий Американинг Боливия давлатида ҳам шундай тизим амал қилади: Сукре шаҳри расмий ва суд ҳокимияти маркази ҳисобланса, Ла-Пас шаҳрида ҳукумат ва парламент фаолият юритади. Шунингдек, Чилида ҳам олий ҳокимият бўлинган бўлиб, Сантьяго расмий ва ижроия пойтахт, Вальпараисо эса парламент жойлашган қонун чиқарувчи марказдир.

Осиё қитъасида Малайзия Куала-Лумпурни расмий ва қироллик пойтахти сифатида сақлаб қолган ҳолда, барча маъмурий ва ҳукумат идораларини Путражая шаҳрига кўчирган. Шри-Ланка эса Коломбо шаҳрини ижроия ва суд маркази қилиб белгилаб, Шри-Жаяварденепура-Коттени расмий ва парламент пойтахтига айлантирган.

Африка қитъасида бундай давлатлар сони анчагина. Масалан, Кот-д’Ивуарда Ямусукро расмий сиёсий пойтахт бўлса, Абиджан де-факто маъмурий ва иқтисодий марказ ҳисобланади. Бенинда Порто-Ново расмий пойтахт мақомига эга, бироқ ҳукумат қароргоҳи ва амалдаги бошқарув Котону шаҳрида жойлашган. Эсватини қироллигида Мбабане маъмурий пойтахт, Лобамба эса қироллик қароргоҳи ва қонун чиқарувчи марказдир. Бурунди давлатида эса Гитега сиёсий пойтахт, Бужумбура эса иқтисодий ва ижроия марказ сифатида амал қилади.

Бундан ташқари, дунёда учта расмий пойтахтга эга бўлган ягона давлат ҳам мавжуд бўлиб, бу Жанубий Африка Республикасидир (Претория – ижроия, Кейптаун – қонун чиқарувчи ва Блумфонтейн – суд пойтахти). Швейцария эса конфедерация бўлгани учун умуман расмий конституциявий пойтахтга эга эмас, аммо Берн шаҳри амалда давлат маркази вазифасини бажаради.