Тўқаев яна президент бўлиши мумкин. Унинг муддати ноллаштирилди

Қозоғистон Президенти Қосим-Жомарт Тўқаевнинг ваколат муддати янги Конституция кучга кириши муносабати билан ноллаштирилди. Шу тариқа, Тўқаев мамлакат раҳбарлиги учун янги муддатга ўз номзодини қўйиш ҳуқуқига эга бўлди. Бу ҳақда бугун, 7 июль куни мамлакат Конституциявий суди хабар берди.

Қозоғистонда жорий йил 1 июлдан янги Конституция кучга кирди. Тўқаев лавозимга 2019 йилда Қозоғистоннинг биринчи президенти Нурсултон Назарбоевдан кейин киришган эди. Эски Конституцияга мувофиқ, Тўқаевнинг ваколати 2029 йилгача бўлган битта муддат билан чекланган эди.

Янги Конституция президентлар учун бир марталик етти йиллик муддат чекловни сақлаб қолган, бироқ суд қарори шуни англатадики, эски Конституция доирасидаги аввалги президентлик муддати ушбу чекловда ҳисобга олинмайди.

Расмий сайтда эълон қилинган норматив қарорда Қозоғистон Конституциявий суди Президентнинг сўровига жавобан ўз тушунтиришларини берган.

“1995 йилги Конституцияга мувофиқ ушбу конституциявий нормада кўрсатилган лавозимларни эгаллаб турган шахслар 2026 йилги Конституция кучга кирганидан кейин тегишли лавозимларга сайланиши ёки тайинланиши мумкин”, дейилади суд хабарида.

Қайд этилишича, ушбу конституциявий нормада белгиланган чекловларни қўллаш мақсадида “бундай шахсларнинг 2026 йилги Конституция кучга кирганидан кейин тегишли лавозимларга сайланиши ёки тайинланиши биринчи марта сайланиш ёки тайинланиш деб ҳисобланади”.

Қайд этиш жоиз, Конституция янгилангач, 2022 йилнинг 20 ноябрь куни навбатдан ташқари бўлиб ўтган Қозоғистон Президенти сайловида 2019 йилдан буён мамлакат бошида турган Қосим-Жомарт Тўқаев 81,31 фоиз овоз тўплади. 

Бунгача Қосим-Жомарт Тўқаев Конституцияга мувофиқ 7 йилдан ортиқ президент лавозимини эгалламаслиги, конституцион ўзгаришларга содиқ қолишини бир неча бор таъкидлаган. Сўнгги бор у 2025 йилда “Al Jazeera” телеканалига берган интервьюсида мазкур масалага тўхталиб, шундай деган эди: 

“2029 йилда мен истеъфога чиқишимни аллақачон эълон қилганман. Чунки бу халқимнинг ва шахсий талабим. Президент Худонинг элчиси эмас. У ўз халқи томонидан сайланган давлат бошқарувчиси. Бизда эса бор-йўғи етти йилга”, деган давлат раҳбари. 

Маълумот учун, Тўқаев 2019 Нурсултон Назарбоевнинг ўрнини эгаллашдан аввал Қозоғистон Бош вазири ва Ташқи ишлар вазири лавозимларида ишлаган.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ янги Конституция кучга кириши муносабати билан Қозоғистоннинг саккизинчи чақириқ депутатларидан иборат икки палатали парламенти расман ўз фаолиятини якунлагани ҳақида хабар берилган эди. Кейинроқ эса Қозоғистоннинг янги бир палатали парламенти – Қурултойга сайловлар жорий йилнинг 23 август кунига белгиланди.