Ўзбекистон ҳам бор: АҚШ 40 дан ортиқ давлатни йирик фирибгарликда айблади

Оқ уй Ўзбекистон ва Қозоғистонни ўз ичига олган 40 дан ортиқ мамлакатни бож ставкалари пастроқ бўлган давлатлар орқали савдони қайта йўналтириш йўли билан Хитойга АҚШ божларини айланиб ўтишга ёрдам беришда айблади. Бу ҳақда АҚШ ҳукуматининг “Юкларни қайта ортиш бўйича катта фирибгарлик” номли ҳисоботида айтилади. Ҳисобот муқовасида Троя оти тасвирланган.

Ҳисоботда айтилишича, Хитой юкларни арзимас даражада қайта ишлаш, қайта маркировкалаш, қайта қадоқлаш ёки бошқа аҳамиятсиз ўзгартиришлар киритиш учун учинчи мамлакатлардан “фойдаланган”. Шу орқали товар Хитойда ишлаб чиқарилмагандек таассурот уйғотиб, юқори божларни айланиб ўтган.

Оқ уйнинг билдиришича, бу йўл билан Хитой ҳамда давлат томонидан қўллаб-қувватланувчи ишлаб чиқарувчилар ва савдо компаниялари товарларни арзон ишчи кучи, кучсиз божхона назорати, эркин иқтисодий зоналари ёки АҚШ бозорига чиқиш имконияти бўлган юрисдикцияларга етказиб берган.

“Вақт ўтиши билан божхона божлари пастроқ бўлган бу мамлакатлар (бугунги кунда уларнинг сони 40 дан ошади) божларни тўлашдан бўйин товлашнинг янги тизими ва марказига айланди: асосан Хитойда ишлаб чиқарилган товарлар хорижда минимал даражада қайта ишланди ва Америкага янги номлар остида экспорт қилинди”, дейилади ҳисоботда.

Оқ уйнинг Савдо ва ишлаб чиқариш сиёсати бошқармаси раҳбари Питер Наварро АҚШ Президенти Дональд Трамп томонидан божлар жорий этилганидан сўнг Хитой юкларни қайта ортишни ташкил этишда “ҳаддан ташқари мураккаб ва устакорлик билан ишланган” усулларни қўллаганини айтган.

“Кўп йиллар давомида юкларни қайта ортиш бўйича бу йирик фирибгарлик Коммунистик Хитойга ўз экспортини 40 дан ортиқ мамлакатлар орқали “ювишга”, хазинамизни ўнлаб миллиард доллар миқдорда талон-торож қилишга ва америкалик ишчиларнинг иш ҳақини ўғирлашга имкон берди”, дейди у. 

Оқ уйнинг билдиришича, АҚШ божларини айланиб ўтиш сабабли мамлакат ҳар йили 19 миллиард доллардан 26 миллиард долларгача маблағ йўқотмоқда. 

“Таянч сценарийга кўра, йилига 75 миллиард долларлик юкларнинг ноқонуний қайта ортилиши оқибатида 450 000 га яқин иш ўрни бой берилади ва бу билан боғлиқ федерал даромадлар йўқотиши 19 миллиард доллардан 26 миллиард долларгачани ташкил этади”, дейилади ҳужжатда.

Ҳужжат мамлакатларни хавф хусусиятига кўра учта гуруҳга бўлади. Биринчи гуруҳга диверсификация қилинган саноатга ва АҚШга катта ҳажмдаги экспортга эга йирик савдо ҳамкорлари киритилган: Канада, Европа Иттифоқи, Ҳиндистон, Исроил, Япония, Мексика, Жанубий Корея ва Тайвань.

Иккинчи гуруҳни қайта ортиш ҳажми сезиларли бўлган ва бир вақтнинг ўзида Хитой таъминот занжирларига чуқурроқ интеграциялашган мамлакатлар ташкил этади: Бразилия, Индонезия, Малайзия, Таиланд, Туркия ва Вьетнам.

Учинчи гуруҳга ҳажми кичикроқ, аммо бир қатор афзалликларга эга бўлган кичик иқтисодиётлар киритилган: арзон ишчи кучи, эркин зоналар, портларга чиқиш имконияти, божхона омборлари, Америка бозорига имтиёзли кириш ёки кучсиз божхона назорати. Бу ерга 24 та мамлакат, жумладан, Ўзбекистон, Швейцария, Сингапур, БАА, Филиппин, Қозоғистон, Грузия ва Озарбайжон киритилган.

Эслатиб ўтамиз, 2025 йилнинг ноябрь ойида Трамп Хитойга қарши 100 фоизлик божлар жорий этилишини маълум қилган эди. Шунга ўхшаш, январь ойи охирида республикачи Канадага, агар у Хитой билан савдо битими тузадиган бўлса, божлар билан таҳдид қилди. Унинг сўзларига кўра, Канада Хитой Халқ Республикасига электромобиллар импортини оширишга рухсат бериб, “катта хато қилмоқда”.

Кейинчалик Хитой АҚШни савдо ҳамкорларига қарши бир томонлама божларни бекор қилишга чақирди. Пекин Америка ҳокимиятининг жавоб қадамларини диққат билан кузатиб бориши ҳақида огоҳлантирди.