Коинотда саратонга қарши янги дорилар “етиштирилмоқда”

АҚШнинг Varda Space Industries компанияси Ер орбитасида саратон касаллигини даволашда қўлланилиши мумкин бўлган дори воситасининг кристалларини ўстирмоқда. Олимлар микрогравитация, яъни вазнсизликка яқин шароитда кристалларни Ерга қараганда тартиблироқ шакллантириш мумкинлигини синовдан ўтказяпти. Бу ҳақда “The Guardian” хабар берди.

Компанияга тегишли учта махсус капсула ҳозирда Ер юзасидан қарийб 480 километр баландликда айланмоқда. Уларнинг бирида саратон касаллигига қарши дори воситасининг майда кристаллари ўстирилмоқда. Қолган иккитасида эса космик аппаратларнинг Ер атмосферасига қайтиши вақтида фойдаланиладиган иссиқликдан ҳимоя материаллари ва навигация тизимлари синовдан ўтказилмоқда.

Varda Space Industries жорий йилнинг 1 октябрь куни битта ракета ёрдамида иккита капсулани, 20 октябрь куни эса учинчи капсулани орбитага чиқарган. Компания келажакда космосда дори воситалари ишлаб чиқарадиган заводлар тармоғини яратишни режалаштирмоқда.

Бунинг асосий сабаби эса космосдаги микрогравитация шароити. Ерда тортишиш кучи суюқлик таркибидаги заррачаларнинг чўкишига, зичликдаги фарқлар эса суюқлик оқимларининг пайдо бўлишига олиб келади. Бу жараёнлар кристалларнинг шаклланишига халақит бериши мумкин. Космосда эса бундай таъсирлар анча камайгани сабабли кристаллар тартиблироқ ўсиши мумкин.

Мутахассисларнинг тушунтиришича, дори кристалларининг ҳажми, шакли ва тузилиши препаратнинг организмда қанчалик тез эриши, сақланиш муддати ва уни беморга қандай усулда юборишга таъсир қилади. Шу сабабли космосда ўстирилган кристаллар айрим дориларни такомиллаштиришга ёрдам бериши мумкин. Масалан, ҳозирда вена орқали юбориладиган баъзи препаратларни оддий инъекция шаклига ўтказиш имконияти пайдо бўлиши мумкин.

Космосда ишлаб чиқариш нафақат дори воситалари, балки смартфонлар ва электромобилларда ишлатиладиган яримўтказгичлар учун ҳам фойдали бўлиши мумкин. Микрогравитация ва ҳавонинг йўқлиги кристаллардаги нуқсонларни камайтириб, сифатлироқ материаллар олишга ёрдам бериши кутилмоқда.

Олимлар бундай тажрибаларни Халқаро космик станцияда ҳам бир неча ўн йилдан бери ўтказиб келади. Бироқ станция асосан илмий тадқиқотлар учун мўлжалланган ва уни 2030 йил атрофида фойдаланишдан чиқариш режалаштирилган. Шу сабабли айрим компаниялар тижорий космик станциялар ва махсус лабораториялар яратиш устида ишламоқда.

Varda компанияси тажрибаларни космонавтлар иштирокисиз амалга оширадиган автоном капсулалардан фойдаланмоқда. Тажриба тугагач, капсула космик аппаратдан ажралиб, Ер атмосферасига қайтади ва парашют ёрдамида одамлар яшамайдиган ҳудудга қўнади.

Компания ҳозиргача орбитадан бир нечта капсулани Ерга қайтарган. 2027 йилда яна еттита, 2028 йилда эса ўнта миссияни амалга ошириш режалаштирилган. Компания вакилларининг айтишича, дори воситаларини ишлаб чиқишда тажрибаларни тез-тез такрорлаш муҳим, чунки бу жараён натижаларини тезроқ баҳолаш имконини беради.