“Катталар” давраси: APEC саммитининг биринчи кунида нималар бўлди?
World
−
12:47 458 5 minutes
Россия, АҚШ ва Хитой етакчилари – Владимир Путин, Дональд Трамп ва Си Цзиньпин Шэньчжэндаги APEC саммитининг биринчи кунида уюштирилган қабул маросимида қисқача суҳбатлашди. Бугун, 19 ноябрь куни уч давлат етакчиларининг ушбу форматдаги илк юзма-юз музокаралари белгиланган. Трамп Россиянинг Украинага қарши уруши, Эрон ва ядровий қуролсизланиш масалаларини муҳокама қилмоқчи. Уч томонлама учрашувдан олдин у Си билан алоҳида музокаралар ўтказади. Бугун, 19 ноябрь куни Берлинда Украина иттифоқчилари хавфсизлик кафолатлари ва Киевга кейинги ёрдам масалаларини муҳокама қилиш учун тўпланади.
Саммит қаерда ўтмоқда ва кимлар борди?
Осиё-Тинч океани иқтисодий ҳамкорлиги (APEC) етакчиларининг 33-учрашуви 18–19 ноябрь кунлари Хитой жанубида, Гонконг яқинида жойлашган Шэньчжэнь шаҳрида бўлиб ўтмоқда. Саммитга Си Цзиньпин раислик қилмоқда. Форумнинг ишбилармонлик қисми бир кун аввал Цяньхай халқаро конференциялар марказида бошланди. Унда BYD, CATL, Baidu, Google, Boeing ва бошқа компаниялар вакиллари иштирок этди.
APEC таркибига 21 та иқтисодиёт киради, жумладан, АҚШ, Хитой, Россия, Япония, Жанубий Корея, Канада, Мексика ва Австралия. Гонконг алоҳида иштирок этади, Тайвань эса “Хитой Тайбэйи” номи остида қатнашади. Саммитнинг расмий брошюрасида айтилишича, иштирокчилар ҳиссасига жаҳон ЯИМнинг 61 фоизи ва товарлар ҳамда тижорат хизматлари жаҳон савдосининг 46 фоизи тўғри келади.
Биринчи кунда нималар содир бўлди?
Путин маҳаллий вақт билан тунги соат иккилар атрофида Баоань аэропортига учиб борди. Уни Хитой Коммунистик партияси Сиёсий бюроси Доимий қўмитаси аъзоси Цай Ци кутиб олди. Эрталаб ишбилармонлик форумида Си ва Путин нутқ сўзлашди. Шундан сўнг, улар икки томонлама музокаралар ўтказди, ундан кейин эса Путин Москва давлат университети ва Пекин политехника институтининг қўшма университетига йўл олди. Кейинроқ, у Вьетнам Президенти То Лам билан учрашди. Ханой хабарига кўра, улар атом энергетикаси ва суюлтирилган газ етказиб бериш соҳасидаги ҳамкорликни муҳокама қилган.
Трамп куннинг иккинчи ярмида Маниладан учиб борди. Филиппинда у Президент кичик Фердинанд Маркос билан учрашди ҳамда АҚШ, Япония, Ҳиндистон ва Австралия етакчилари учрашувида иштирок этди. Шэньчжэнда Си Трампни самолёт трапи олдида шахсан кутиб олди. “Reuters” маълумотларига кўра, Си ХХР Раиси сифатида илк бор хорижий етакчини кутиб олиш учун аэропортга ўзи борган. Сентябрь ойида Трамп ҳам Вашингтон яқинида Сини худди шундай кутиб олган эди.
Умумий қабул маросимига қадар Трамп Мексика Президенти Клаудия Шейнбаум ва Канада Бош вазири Марк Карни билан учрашишга улгурди. Шейнбаум суҳбатни “жуда яхши” деб атади. Мексика Шимолий Америка савдо келишувининг келажаги бўйича музокаралар фонида Америка божлари юмшатилишига эришмоқчи. Карни идорасида маълум қилинишича, Канада ва АҚШ савдо битими устида ишлашни давом эттиришга келишиб олган.
Кечқурун Си ва унинг рафиқаси Пэн Лиюань делегациялар учун қабул маросими уюштирди. Умумий суратга тушишдан олдин Путин Трампнинг олдига борди, улар қўл бериб кўришди ва ўзаро салом-алик қилди. Сўнгра суҳбатга Си ҳам қўшилди. Томонлар суҳбат мазмунини ошкор қилмади.
Путин Россия 2035 йилда APEC’га раислик қилиш учун ариза топширганини эълон қилди. Унинг сўзларига кўра, Осиё-Тинч океани минтақаси ҳиссасига Россия ташқи савдо айланмасининг 53 фоизи тўғри келади (2014 йилда бу кўрсаткич чорак қисмдан сал кўпроқни ташкил этган). У минтақага озиқ-овқат ва ўғитлар етказиб беришни кенгайтиришни таклиф қилди ҳамда 2027 йил 1 январдан Узоқ Шарқ ва Арктикада инвесторлар учун ягона имтиёзлар режими ишга тушиши кераклигини эслатиб ўтди. Трамп ва Си билан учрашувдан у “катта потенциал фойда” кутмоқда.
Путин Россия санкцияларга дош берганини ва чекловлар мамлакатни ўз технологияларини ривожлантиришга ундаганини таъкидламоқда. У Россияни яна бир бор “Европанинг биринчи иқтисодиёти” деб атаган. ХВЖнинг октябрь ойидаги прогнозига кўра, Россия нархлар фарқини ҳисобга олган ҳолдаги ЯИМ бўйича Европада биринчи ўринни эгаллаб турибди. Бироқ доллардаги номинал ЯИМ бўйича у Германия, Буюк Британия ва Франциядан ортда қолмоқда. Путин, шунингдек, ЕИда турмуш даражаси пасаяётганини, Россия энергия ресурсларидан воз кечиш эса Европа саноатини заифлаштирганини билдирган. Шу билан бирга, Евростат маълумотларига кўра, ЕИда аҳоли жон бошига уй хўжаликларининг реал даромадлари биринчи чоракда 0,3 фоизга, иккинчи чоракда эса яна 0,1 фоизга ошган.
Си билан музокараларда Путин ўзаро сайёҳлар оқимининг 43 фоизга ўсишини визасиз режим жорий этилиши билан боғлаган ва йил якунлари бўйича савдо ҳажми ўсишини прогноз қилган. Кейинроқ университетда Путин Россияда 60 мингдан ортиқ хитойлик талаба, Хитойда эса 20 мингдан зиёд россиялик талаба таҳсил олаётганини айтган.
Си нима деди ва Путин билан нималар ҳақида гаплашди?
Ишбилармонлик форумида Си Хитой “протекционизмга қарши туришини” айтган ва Жаҳон савдо ташкилоти қоидаларига риоя қилишга чақирган. У Хитой божларини пасайтиришга ва хорижий компанияларнинг бозорга киришини кенгайтиришга ваъда берди. Ушбу нутқ АҚШ томонидан Хитойнинг сунъий интеллект учун мўлжалланган чиплардан фойдаланишига янги чекловлар жорий этилиши фонида янгради. Вашингтон ва Пекин муносабатларидаги яна бир масала – нодир ер металларини етказиб беришдир. Ноябрь ойида Хитой экспорт чекловларининг бир қисмини кечиктириш муддатини январь ойигача узайтирди.
Путин билан учрашувда Си икки мамлакат ҳукуматлари, парламентлари ва ҳарбийлари ўртасидаги алоқаларни кенгайтиришни таклиф қилган. Кремль эса етакчилар Украинадаги урушни ҳам муҳокама қилганини маълум қилган. Матбуот котиби Дмитрий Песковнинг сўзларига кўра, Путин Сига яқинда Кремлда Стив Уиткофф ва Жаред Кушнер билан ўтказилган музокаралар ҳақида сўзлаб берган. Хитой томонининг хабарида Украина тилга олинмаган.
19 ноябрь куни Украина иттифоқчилари Берлинда учрашади
Украина ТИВ раҳбари Андрий Сибига Трамп ва Сини урушни тугатишга эришиш учун Москвага бўлган ўз таъсирларидан фойдаланишга чақирди. У Украина ҳақидаги қарорлар унинг иштирокида қабул қилиниши кераклигини таъкидлади. 19 ноябрь куни Германия канцлери Фридрих Мерц, Франция Президенти Эммануэль Макрон ва Буюк Британия Бош вазири Энди Бёрнэм Берлинда “кўнгиллилар коалицияси” учрашувини чақирган. У ерда дипломатик саъй-ҳаракатлар, урушдан кейинги хавфсизлик кафолатлари ва Украинани кейинги қўллаб-қувватлаш масалалари муҳокама қилинади.
Live
All11:52