Дунёнинг анъанавий харитасидан воз кечилиши мумкин

Кеча, 4 сентябрь куни БМТ Бош Ассамблеяси анъанавий харитадан (Меркатор харитасидан) воз кечиш ва унинг ўрнига қитъалар майдонини, энг аввало Африкани аниқроқ акс эттирадиган харитадан фойдаланишга чақирувчи резолюцияни ёқлаб овоз берди. Бу ҳақда “The Guardian” хабар қилди.

Қайд этилишича, резолюцияни 164 та мамлакат қўллаб-қувватлади, олтитаси бетараф қолган. Фақат АШҚ қарши овоз берган, унинг вакили резолюцияни “ортиқча” деб атаган.

Резолюция қабул қилинишининг асосий тарафдорларидан бири Того бўлган. Давлат вакилининг айитшича, резолюция “номутаносиб картографик тасвирлар, айниқса Меркатор проекцияси маҳсули бўлган хариталар узоқ муддатли таълим, маданий, геосиёсий ва ижтимоий-иқтисодий оқибатларга олиб келганини ҳамда глобал онгда Африка ва дунёнинг бошқа минтақаларининг кўринадиган ўлчамлари кескин кичрайишига ҳисса қўшганини тан олади ва тасдиқлайди”.

“The Guardian”нинг қайд этишича, БМТ резолюцияси бажарилиши мажбурий хусусиятга эга эмас, бироқ унинг қабул қилиниши таълим дастурларига ва кундалик ҳаётда фойдаланиладиган хариталарга таъсир қилиши мумкин. Жумладан, Франция Ташқи ишлар вазири Жан-Ноэль Барро Париж Меркатор хариталаридан воз кечиб, “аниқ мақсадларга мослаштирилган, реал майдонларни аниқроқ акс эттирадиган ва картографлар ҳамда олимларнинг тавсияларига мос келадиган картографик проекциялар” фойдасига қарор қилишини маълум қилган.

Маълумот учун, Меркатор проекциясини 1569 йилда фламанд картографи Герард Меркатор ишлаб чиққан. Дастлаб у денгиз навигацияси учун мўлжалланган. Шу сабабли сайёранинг исталган нуқтасида бурчак қийматини сақлаб қоладиган қилиб ишланган. Бундай проекциялар “тенг бурчакли” деб аталади ва уларнинг умумий тузатиб бўлмайдиган камчилиги мамлакатлар ва қитъалар майдонининг бузиб кўрсатилишидир. Меркатор проекциясида, хусусан, ҳудуд экватордан қанчалик узоқда жойлашган бўлса, унинг майдони ердаги ҳақиқий майдонига нисбатан шунчалик катта кўринади. Шу сабабли, масалан, классик харитада Гренландия тахминан Африка билан тенгдек кўринади, ваҳоланки аслида Африка ундан 14 баравар катта.

Майдонларни аниқроқ кўрсатиш учун “тенг майдонли” проекциялар мавжуд бўлиб, улар ўз навбатида бурчакларни бузиб кўрсатади. Масалан, Альберс проекцияси ёки Ламберт проекциялари. Того ҳокимияти Меркатор проекцияси ўрнига “Equal Earth” проекциясидан фойдаланишни таклиф қилмоқда – у 2018 йилда халқаро картографлар гуруҳи томонидан ишлаб чиқилган бўлиб, Робинсон проекциясига асосланган. Бу проекция муросали ечим бўлиб, бурчакларни ҳам, майдонларни ҳам тўлиқ аниқликда сақлаб қолмайди.

Меркатор проекциясидан (тўғрироғи, бундай проекциялар оиласидан) ҳалигача, масалан, мактаб дарсликларида ва бошқа иллюстратив мақсадларда тез-тез фойдаланилади, аммо картографларнинг реал амалиётида глобал проекциялар деярли ишлатилмайди – уларнинг ўрнига Ернинг жуда кўплаб турли маҳаллий проекциялари мавжуд бўлиб (уларни одатда давлат хизматлари ишлаб чиқаради), улар анча аниқроқ натижаларни беради.