БМТ урушлар ва қиммат нефть сабабли янги нарх шокидан огоҳлантирди

Қуролли можаролар, нефть нархининг ошиши ва халқаро савдодаги беқарорлик туфайли жаҳон иқтисодиётига янги нарх силкиниши хавф солмоқда. Айниқса, ёнилғи ва озиқ-овқат импортига қарам бўлган ривожланаётган мамлакатлар жиддий оқибатларни ҳис қилиши мумкин. Бу ҳақда БМТнинг Савдо ва ривожланиш бўйича конференцияси (ЮНКТАД) томонидан 9 октябрь куни эълон қилинган “Trade and Development Report 2026” маърузасида айтилади.

БМТ экспертларининг баҳолашича, Яқин Шарқдаги можаро энергетика бозорида аллақачон жиддий силкинишларга олиб келди. Эскалация бошланганидан кейинги дастлабки ҳафталарда Brent маркали нефть нархи бир баррель учун тахминан 70 доллардан 110 доллардан зиёдгача кўтарилди.

Энергия ресурсларининг юқори нархи товарларни ишлаб чиқариш, ташиш ва етказиб бериш харажатларини оширади. Оқибатда нафақат бензин ва дизель ёнилғиси, балки озиқ-овқат маҳсулотлари, ўғитлар ва бошқа маҳсулотлар ҳам қимматлашади. Энг заиф қатлам сифатида кам таъминланган уй хўжаликлари ва энергия ресурсларининг салмоқли қисмини хориждан сотиб олишга мажбур бўлган давлатлар қолади.

ЮНКТАД таҳлилчилари энергетик инқироз кредитларнинг қимматлашиши ва молиявий бозорлар беқарорлигининг ортиши билан кечаётганидан огоҳлантиради. Яқин Шарқдаги можаро бошланганидан бери халқаро капитал оқимларининг тебраниши икки бараварга ортган.

Бир вақтнинг ўзида жаҳон иқтисодиётининг истиқболи ҳам ёмонлашмоқда. БМТ прогнозига кўра, 2026 йилда глобал ЯИМ (ялпи ички маҳсулот) 2025 йилдаги 2,9 фоизга нисбатан атиги 2,6 фоизга ўсади. Ривожланаётган мамлакатлар иқтисодиётининг ўсиш суръати эса 4,7 фоиздан 4 фоизгача секинлашади.

Таваккалчиликнинг яна бир омили сифатида жаҳон савдосининг қайта шаклланиши кўрилмоқда. Давлатлар ўз манфаатларини ҳимоя қилиш учун савдо чекловлари, экспорт назорати ва инвестиция сиёсатидан тобора кўпроқ фойдаланмоқда. Бу эса технологиялар, хомашё ва халқаро бозорларга чиқишни мураккаблаштиради.

ЮНКТАД хавф-хатарларни камайтириш учун давлатлар энергия таъминоти манбаларини диверсификация қилиши, қайта тикланадиган энергетикани ривожлантириши ва импорт қилинадиган ёқилғига қарамликни камайтириши зарур, деб ҳисоблайди. Ташкилотнинг баҳолашича, энергия таъминоти ва етказиб беришдаги муаммоларни бартараф этиш таклиф танқислиги туфайли келиб чиққан инфляцияга қарши курашда пул-кредит сиёсатини умумий қатъийлаштиришга қараганда самаралироқ бўлиши мумкин.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ жаҳон иқтисодиёти технологиялар, инвестициялар ва халқаро бозорларга чиқиш имконияти давлатларнинг сиёсий таъсирига тобора кўпроқ боғлиқ бўлиб қоладиган даврга қадам қўяётгани ҳақида хабар берилган эди.