To‘qayev yana konstitutsiyani o‘zgartirishni taklif qildi

Qozog‘iston Prezidenti Qosim-Jomart To‘qayev respublikada ikki palatali parlamentdan bir palatali parlamentga o‘tish uchun parlament islohotini o‘tkazishni taklif qildi. Bu masala 2027 yilda bo‘lib o‘tishi mumkin bo‘lgan konstitutsiyani o‘zgartirish bo‘yicha referendumga qo‘yilishi kerak. Bu haqda Prezident bugun, 8 sentyabr kuni parlamentda xalqqa qilgan murojaatida ma’lum qildi.

“Bugun men yaqin kelajakda mamlakatimizda bir palatali parlament yaratish taklifini kiritaman. Men sizni darhol ogohlantirmoqchimanki, bu juda jiddiy masala va uni hal qilishda shoshilish mutlaqo o‘rinsiz. Bu islohot fuqarolik sektori, ekspertlar hamjamiyati va, albatta, hozirgi parlamentda atroflicha muhokama qilinadigan mavzu bo‘lishi kerak. Islohotning favqulodda xususiyatini inobatga olgan holda, muhokama kamida bir yil davom etishiga ishonaman, shundan so‘ng 2027 yilda umumxalq referendumi o‘tkazilishi va keyin konstitutsiyaga zarur o‘zgartirishlar kiritilishi mumkin”, dedi Qozog‘iston Prezidenti.

To‘qayev agar islohot tasdiqlansa, bunday parlament partiya ro‘yxati bo‘yicha saylanishi kerakligini ta’kidladi. U islohotlar jarayoni davom etayotganini qo‘shimcha qilib, shuningdek, o‘zi ham avvalroq parlament Senati (yuqori palatasi) raisi bo‘lganini va bunday o‘zgarishlar haqida gapirish unga oson emasligini eslatdi.

“Qozog‘iston parlamentining yuqori palatasi sifatida Senat 1995 yilda davlat asoslarini yaratishning mashaqqatli yo‘lini endigina boshlagan mamlakatimizda ancha og‘ir, beqaror siyosiy sharoitda tashkil etilgan”, dedi u.

Qozog‘iston Senati mamlakatning har bir viloyatidan, shuningdek, respublika ahamiyatiga molik shaharlar va poytaxtdan ikki nafardan a’zodan iborat bo‘lib, 10 nafar a’zo Prezident tomonidan, besh nafari Qozog‘iston xalqi Assambleyasining taklifiga ko‘ra tayinlanadi. Senat a’zolarining yarmi har uch yilda qayta saylanadi, umumiy vakolat muddati olti yil.

Senat raisi prezidentdan keyingi ikkinchi shaxs – agar davlat rahbari o‘z vakolatlarini amalga oshira olmasa, vazifalar parlament yuqori palatasi rahbariga o‘tadi. 2019 yilda prezident Nursulton Nazarboyev iste’foga chiqqanidan keyin davlat rahbarining vakolatlari shu tariqa To‘qayevga o‘tgan. Hozirda Senat raisi Maulen Ashimbayev hisoblanadi.

Qozog‘istonda parlamentning quyi palatasi – Majlis ham bor. Majlisda 98 deputat bor, ulardan 60 nafari partiya ro‘yxati bo‘yicha, yana 29 nafari bir mandatli saylov okruglari bo‘yicha umumiy yashirin ovoz berish yo‘li bilan saylanadi. Majlis raisi – Erlan Koshanov.

Agar referendum 2027 yilda o‘tkazilsa, bu To‘qayev prezidentligi davridagi uchinchi referendum bo‘ladi. Birinchisi 2022 yilda bo‘lib o‘tdi – o‘sha paytda konstitutsiyaga o‘zgartirishlar kiritib, bir shaxsning bir muddatdan ortiq mamlakat prezidenti bo‘lishi taqiqlandi, prezidentlik muddati yetti yilgacha ko‘tarildi. Bundan tashqari, asosiy qonundan Nazarboyev uchun imtiyozlar chiqarib tashlandi, hukumatning roli kuchaytirildi.

To‘qayev davridagi ikkinchi referendum 2024 yilda bo‘lib o‘tdi – unda Qozog‘istonda birinchi Atom elektr stansiyasini qurish masalasi muhokama qilindi. Stansiyani Olmaota viloyatida qurishga qaror qilindi va konsorsium rahbari sifatida "Rosatom" tanlandi.