Qirg‘izistonda prezidentlikka nomzodlar ham davlat tili imtihonidan o‘ta olmayapti

Qirg‘izistonda prezidentlik saylovlariga tayyorgarlik jarayonida davlat tilini bilish bo‘yicha testga qiziqish ortdi. Imtihonni birinchi urinishda topshirganlarning atigi 18 foizi yetarli ball to‘pladi. Bu haqda “24.kg” nashri xabar berdi.

Nashrning yozishicha, prezidentlikka ehtimoliy nomzodlar Omurbek Suvanaliyev va Siymik Japiqayev imtihondan o‘tish uchun yetarli ball to‘play olmagan. Japiqayev testni qayta topshirgan. Yana bir nomzod Isxak Masaliyev ham imtihondan o‘tgan. Hozircha uning natijalari ma’lum emas.

Nashrning yozishicha, qirg‘izistonlik jamoat arbobi Ilim Qaripbekov testning murakkabligini shaxsan sinab ko‘rishga qaror qilgan. Uning fikricha, imtihondan o‘ta olmaslik uchun qirg‘iz tilini yaxshi bilmaslik yoki ataylab noto‘g‘ri javob berish kerak.

“24.kg” nashri testning murakkabligini aniqlash uchun 2026 yil yanvar–oktyabr oylaridagi natijalarni tahlil qilgan. Ma’lum qilinishicha, ishtirokchilarning atigi 18 foizi imtihondan birinchi urinishda o‘tgan. Davlat tilini bilish bo‘yicha testni birinchi marta va takroran topshirganlarning natijalari “Qirg‘iztest” saytida e’lon qilinadi. Nashr natijalar aks etgan 200 ta faylni yuklab olib, o‘rganib chiqqan.

Yil boshidan buyon 30 mingdan ortiq kishi qirg‘iz tilini bilish darajasini sinovdan o‘tkazgan. Ularning 21 ming 552 nafari testni birinchi marta topshirgan. Shundan faqat 3 ming 859 kishi birinchi urinishdayoq imtihondan muvaffaqiyatli o‘tgan. Bu 17,9 foizni tashkil etadi.

Testni birinchi urinishda topshirganlar bilan birga, qayta imtihondan o‘tib, kerakli ballni to‘plaganlar ham hisobga olinsa, muvaffaqiyatli natija ko‘rsatganlar ulushi jami ishtirokchilarning qariyb 41 foiziga yetadi.

Nashr “Qirg‘iztest” davlat muassasasidan ham ma’lumot so‘ragan. Muassasa ma’lumotlariga ko‘ra, yil boshidan 1 oktyabrgacha test topshirish bo‘yicha 30 ming 525 ta holat qayd etilgan. Biroq taqdim etilgan ma’lumotlarda ishtirokchilarning imtihonni nechanchi urinishda topshirgani alohida ko‘rsatilmagan.

“Qirg‘iztest” ma’lumotlariga ko‘ra, 13 ming 278 kishi davlat tilini talab etilgan darajada bilishini tasdiqlagan. Bu jami test topshirish holatlarining 43,5 foiziga teng. Mazkur ko‘rsatkichlar “24.kg” tahlili natijalariga yaqin.

Sentyabrgacha qirg‘iz tilini bilish bo‘yicha test beshta bo‘limdan iborat bo‘lgan. 2 sentyabrdan boshlab “Leksika va grammatika” bo‘limi vaqtincha alohida baholanmaydigan bo‘lgan. Uning mazmuni boshqa bo‘limlarga kiritilgan.

Tahlil natijalariga ko‘ra, ishtirokchilar uchun eng qiyin bo‘limlar yozish va og‘zaki nutq bo‘lgan. Sentyabrgacha nomzodlarning yarmidan ko‘pi ushbu bo‘limlardan o‘ta olmagan. O‘qish va tinglab tushunish bo‘limlari esa nisbatan osonroq bo‘lgan. Umuman olganda, barcha bo‘limlardan birinchi urinishda o‘tish ko‘rsatkichi pasaygan. Sentyabrgacha har besh ishtirokchidan taxminan biri barcha bo‘limlardan birinchi urinishda o‘tgan bo‘lsa, sentyabrdan keyin bu ko‘rsatkich har to‘qqiz kishidan biriga tushgan.

“Qirg‘iztest” — qirg‘iz tilini bilish darajasini baholash davlat tizimi. Imtihon besh qismdan iborat: “Leksika va grammatika”, tinglab tushunish, o‘qish, yozish va gapirish. Til bilish darajasi A1 (boshlang‘ich) dan C1 (yuqori) gacha bo‘lgan shkala asosida baholanadi.

Topshiriqlarni bajarish uchun 2 soat 50 daqiqa vaqt ajratiladi. Eng katta bo‘lim — leksika va grammatika bo‘lib, unda 70 daqiqa ichida 90 ta topshiriqni bajarish kerak. Tinglab tushunish va o‘qish bo‘limlarining har birida 30 tadan, yozish va gapirish bo‘limlarida esa uchtadan topshiriq beriladi.

Talab etiladigan til darajasi xodimlar toifasiga qarab farqlanadi. Davlat va munitsipal xizmatchilar 2025 yildan boshlab qirg‘iz tilini kamida B1, 2027 yildan esa B2 darajasida bilishi shart. Davlat va munitsipal korxonalar, muassasalar hamda tashkilotlar xodimlari, jumladan, o‘qituvchilar, ilmiy va tibbiyot xodimlari uchun 2026 yildan B1, 2028 yildan esa B2 darajasi talab etiladi.

Qirg‘izistonda doimiy yashovchi va mamlakat fuqarosi bo‘lgan etnik ozchilik vakillari uchun alohida talablar belgilangan. Ular 2026 yildan boshlab qirg‘iz tilini A2, 2028 yildan esa B1 darajasida bilishi kerak.