Европа “тожи” учун жанг: ПСЖ ва “Арсенал” финалидан нималар кутиш керак?

Бугун, 30 май куни Будапешт шаҳридаги “Пушкаш Арена” стадионида Европа клублар мавсумининг энг муҳим учрашуви — Чемпионлар лигаси финали бўлиб ўтади. Унда Франциянинг “Пари Сен-Жермен” ва Англиянинг “Арсенал” жамоалари тўқнаш келади. Ушбу баҳс Тошкент вақти билан 21:00 да бошланади.

Жамоалар ўртасидаги ўзаро қарама-қаршилик қандай?

“Пари Сен-Жермен” ва “Арсенал” Европа мусобақаларида бир неча бор тўқнашган, аммо улар ўртасидаги учрашувлар сони унчалик кўп эмас. Томонлар асосан гуруҳ босқичлари ва плей-оффнинг илк раундларида тўқнаш келган. Жамоалар шу кунга қадар 7 марта ўзаро дуч келган. Уларнинг 2 тасида парижликлар 2 тасида лондонликлар зафар қучган. Қолган 3 та учрашув дуранг билан якунланган. Ҳозиргача ушбу жуфтлик Европа Чемпионлар лигаси финалида учрашмаган. Шунинг учун бу финал улар тарихидаги биринчи йирик қарама-қаршилик сифатида қаралмоқда.

“Арсенал” учун бу Чемпионлар лигаси финаллари тарихидаги жуда кам учрайдиган имкониятлардан бири ҳисобланади. Лондон клуби фақат бир маротаба ушбу турнир финалига чиққан. “Тўпчилар” 2006 йилда “Барселона”га қарши ўйинда 1:2 ҳисобида мағлубиятга учраб иккинчи ўрин билан чекланган.

ПСЖ эса мусобақанинг амалдаги чемпионлари ҳисобланади. Улар 2020 йилда илк бор Чемпионлар лигаси финал босқичига чиққан. Томас Тухель бошқарувидаги Парижликлар ўша йили “Бавария”га 1:0 ҳисобида мағлубиятга учраганди.

Будапештда жойлашган “Пушкаш Арена” Европа марказига яқин ҳисобланади. Географик жиҳатдан у Англия ва Францияга нисбатан деярли тенг масофада жойлашган, аммо мутахассислар томонидан логистика ва мухлислик ҳаракати бўйича Англия томони бироз фаолроқ бўлиши кутилмоқда.
Лондондон келувчи мухлислар сони одатда Европа финалларида жуда юқори бўлади, шу билан бирга Париж томонидан ҳам катта қўллаб-қувватлаш кутилмоқда. Шу сабабли стадионда атмосфера мувозанатли бўлиши тахмин қилинмоқда. 

Бу икки мамлакат жамоалари тўқнашувида қайси томон устун? 

Англия ва Франция клублари Европа мусобақаларида узоқ йиллардан бери ўзаро рақобат қилиб келади. Умумий тарихий статистика Англия клублари фойдасига шаклланган, чунки улар Еврокубокларда кўпроқ соврин ютган ва финал босқичларида барқарорроқ иштирок этган. Чемпионлар лигаси тарихида Англия клублари 15 мартадан ортиқ чемпион бўлган, Франция клублари эса фақат 2 марта — 1993 йилда “Марсел” ва 2025 йилда ПСЖ бош совринга эга чиққан.

Финал тажрибаси бўйича ҳам Англия анча олдинда. “Манчестер Юнайтед”, “Ливерпуль”, “Челси” ва “Манчестер Сити” каби клублар бир неча бор финалда ўйнаган ва соврин ютган. Франция томондан эса асосан ПСЖ ягона барқарор вакил сифатида сўнги йилларда финалларда иштирок этиб келмоқда.
Икки мамлакат клублари Чемпионлар лигаси ва Европа мусобақаларида 30 дан ортиқ марта ўзаро тўқнаш келган. Умумий ҳисобда Англия клублари ғалаба фоизи юқорироқ.

Сўнгги йилларда эса фарқ камайган. ПСЖ 2020 йилдан кейин Европа финали ва ярим финалига мунтазам чиқиб, инглиз клубларига қарши кўпроқ муваффақият қозона бошлади. Мисол учун ўтган мавсумда парижликлар финалгача плей-офф босқичида фақат инглиз жамоалари билан тўқнаш келиб, чемпионликка қадар етиб борди. 

Бу янги вақтда бўладиган биринчи финал 

UEFA жорий йил Будапештда бўлиб ўтадиган финалдан бошлаб, Чемпионлар лигаси финалининг старт вақти одатдаги 21:00 дан 18:00 га кўчирмоқда. Бу билан энди ЕЧЛ финали ҳар йили Тошкент вақти билан 00:00 да эмас, 21:00 да бошланади. 

UEFA бу қарор мухлислар, жамоалар ва мезбон шаҳарлар учун қулайлик яратиш, логистика ва ташкилий жараёнларни яхшилаш ҳамда умумий тажрибани бойитиш мақсадида қабул қилиш билан изоҳламоқда.

Ташкилотчиларга кўра, янги вақт саёҳат қилувчи мухлислар учун ҳам қулайлик туғдиради. Улар ўйиндан кейин жамоат транспортидан бемалол фойдаланиб, хавфсизроқ ва тезроқ қайтиш имконига эга бўлади. Мезбон шаҳарлар учун эса бу – футбол байрамини узоқроқ давом эттириш ва иқтисодий ижобий таъсирни кучайтириш имконини беради.

“Ҳафта ўртасидаги ўйинлар учун соат 21:00 мос бўлса-да, финал одатда шанба куни ўтказилади. Эртароқ бошланиши ўйин қўшимча вақт ёки пеналтиларгача чўзилса ҳам барибир олдинроқ якунланишини таъминлайди. Бу эса мухлисларга дўстлари ва оилалари билан кечқурун вақт ўтказиш имконини беради”, дея изоҳ берган эди UEFA президенти Александр Чеферин.

Бу финалнинг энг муҳим жиҳатларидан бири — иккала жамоани ҳам испаниялик мураббийлар бошқараётгани. Луис Энрике ва Микел Артета ўртасидаги бу тўқнашув UEFA Чемпионлар Лигаси тарихида жуда ноёб ҳолат ҳисобланади. 

Икки испаниялик мураббийнинг тўқнашуви 

Тарихий статистикага кўра, Чемпионлар лигаси (ва олдинги Европа Кубоги) финалида фақат 4 марта бир мамлакат мураббийлари бир-бирига қарши келган: 1979, 2003, 2013 ва 2020 йилларда. Бу эса бундай ҳолатнинг ўртача ҳар 10–15 йилда бир марта юз беришини кўрсатади.

Энди эса биринчи марта финалда икки испаниялик мураббий — Луис Энрике (ПСЖ) ва Микел Артета (“Арсенал”) тўқнаш келмоқда.
Сўнгги статистикага кўра, 2025-2026 мавсум Европа финал босқичларида испаниялик мураббийлар 8 та финалдан 6 тасида иштирок этмоқда, бу эса тахминан 75% улуш дегани. Бу кўрсаткич UEFA тарихидаги энг юқори мураббийлар “доминатсияси” сифатида қайд этилмоқда.
Луис Энрике эса алоҳида рекордга эга: у сўнгги йилларда иштирок этган финалларининг 12 тасидан 11 тасида ғалаба қозонган.
Микел Артета эса илк бор Чемпионлар лигаси финалига чиқмоқда, бу эса унинг Европа тажрибаси учун янги босқич ҳисобланади.

Тарихий жиҳатдан, испаниялик мураббийлар Чемпионлар Лигасида катта муваффақиятга эга: Пеп Гвардиола ва Луис Энрике каби мураббийлар сўнгги 15 йилда Чемпионлар лигасининг асосий ғолибларини шакллантирган. Шунингдек, 2020 йиллардан бошлаб испаниялик мураббийлар Европа финал босқичларида энг кўп вакилликка эга миллатга айланган.