Трамп океанни кузатиш бўйича энг илғор тармоқни тугатмоқчи

АҚШ Президенти Дональд Трамп маъмурияти дунё океанини кузатиш бўйича энг илғор тизимлардан бирининг фаолиятини бутунлай тўхтатишга қарор қилди. Бу ҳақда ўз манбаларига таяниб, “The New York Times” нашри хабар берди.

Олимлар ушбу юқори технологияли тармоқдан глобал иқлим ўзгаришларини узоқ муддатли прогноз қилиш, вайронкор сув тошқинларини таҳлил қилиш ҳамда иссиқхона газларининг океан томонидан ютилишини назорат қилиш учун фойдаланиб келаётган эди. АҚШ ҳукумати ушбу кенг кўламли экологик дастурни 2016 йилда расман “Ocean Observatories Initiative” (Океан кузатувлари ташаббуси) номи остида ишга туширган. Мураккаб ускуналарни яратиш ва жойлаштириш Америка бюджетига 368 миллион долларга тушган бўлса, унинг йиллик таъминоти учун яна 48 миллион доллар ажратиш талаб этиларди.

Дастлаб экспертлар ушбу мажмуадан 25 йил давомида фойдаланишни режалаштиришган, чунки қурилмалар ноёб маълумотларни масофадан туриб йиғиш имконини берар ва олимларни хавфли ҳамда қимматга тушувчи денгиз экспедицияларини ўтказиш заруратидан халос қиларди.

АҚШ Миллий илм-фан жамғармаси жорий 2026 йилнинг июнь ойидаёқ техникаларни океан тубидан чиқариб олиш учун махсус кемаларни сафарбар этади. Мутахассислар Америка қирғоқлари яқинида ҳамда Гренландия ва Исландия ўртасидаги шиддатли Ирмингер денгизида жойлаштирилган 900 дан ортиқ чуқур сув ости датчикларини кўтариб олишлари керак бўлади.

Тўлиқ демонтаж ишлари 15 ойгача вақт олади. Шу билан бирга, тегишли идора фақатгина Орегон штати яқинидаги фаол сув ости вулкани атрофидаги сейсмик датчикларни ишчи ҳолатда сақлаб қолади — улар камида 2028 йилгача фаолиятини давом эттиради. АҚШ илмий ҳамжамияти вакиллари Оқ уйнинг ушбу хатти-ҳаракатларини кескин танқид қилиб, бу мамлакатнинг жаҳон илмий етакчилигидан ортга чекиниши эканини баён қилган.

Бундан аввал ҳам Президент маъмурияти ушбу дастурни ёпишга бир неча бор уриниб, уни молиялаштиришни бирданига 80 фоизга қисқартиришни таклиф қилган. Бироқ ўтган йиллар давомида АҚШ Конгресси ижроия ҳокимиятининг бу каби ташаббусларини ҳар сафар блоклаб келган ва экологик лойиҳанинг пул таъминотини тўлиқ ҳажмда тиклаб берган.