Ташиев ва Жапаров ўртасида президентликни навбат билан эгаллаш келишилганмиди?

2020 йил октябрь ойида Қирғизистонда содир бўлган норозилик намойишлари фонида қамоқдан озод этилган ва бошқарувга келган Садир Жапаров ва Қамчибек Ташиев ўртасида ўзаро келишув бўлиб, давлат бошқаруви кетма-кетликка асосланган ҳолда тақсимланганми? Жапаров муддати тугагач, давлат раҳбари лавозимини Ташиевга бўшатиб бериши керакмиди? Айни вақтда Қирғизистон жамоатчилигида бу каби саволлар урчиган. Давлат раҳбари “Кабар” агентлигига берган интервьюсида ушбу масалага ҳам тўхталиб, бошқарув борасидаги ўзаро келишув ҳақидаги гапларни рад этди. 

Журналист Президент Жапаровга “жамиятда сиз ва Қамчибек Ташиев ўртасида сайловдан олдин “бир муддат – у, бир муддат – унинг яқин дўсти” деган келишув бўлгани ҳақида гап-сўзлар тарқалган эди, бу ростми?”, дея мурожаат қилган.

“Қирғизистон – демократик мамлакат. Давлатни ким бошқаришини бир ҳовуч одам эмас, Қирғизистон халқи ҳал қилади. Конституцияга кўра, ҳар бир фуқаро сайловда иштирок этиш ҳуқуқига эга ва халқ ишончига сазовор бўлган, аҳоли орасида рейтинги юқори бўлган шахс президент этиб сайланади. Шунинг учун ҳам “бир муддат ундоқ, бир муддат бундоқ” қабилидаги суҳбатлар демократик тамойилларга тўғри келмайди, сиёсий маданиятга зиддир. Бундай фикрлар халқни танлаш ҳуқуқидан маҳрум қилишга уриниш сифатида қабул қилинади”, дейди Садир Жапаров. 

Президентнинг айтишича, воқеалар хронологияси Жогорку Кенеш (парламент)да бошланган. 

“Алоҳида депутатлик гуруҳлари депутатларни чақириб, “Сен биз томондамисан ёки у томондамисан?” деган савол билан юзланадиган бўлишди. “Биз томондагилар ким-у, у томондагилар ким?” деб сўраган депутатларга “биз томондагилар генерал томондагилар, у томондагилар президент томондагилар”, деб погонларини кўрсатиб жавоб бера бошлашди. 

Шундан сўнг бўлиниш кўчадаги “оқсоқоллар”га ҳам ўтди. Улар муддатидан олдин сайлов ўтказиш учун имзо тўплай бошлашди, бу “энг юқорида келишилган”, гўёки Жогорку Кенеш муддатидан олдин сайлов эълон қилмоқчи, деган гаплар билан одамларни чалғитишди”, дейди Президент. 

Давлат раҳбари агар вазиятга ўз вақтида баҳо бериб, кескин қарор қабул қилмаганида, парламентдаги бошбошдоқлик оддий одамлар ҳаётига ҳам кўчарди, деб ишонади. 

“Чунки менда депутатлар ва айрим давлат хизматчиларини “генерал” билан қўрқитиш фактлари бор эди. Уларга: “Агар биз томонга ўтмасанг, генерал билан олишасан”, дейишган. Шунинг учун ҳам шундай қарорга келишимга тўғри келди”.

Ташиев истеъфоси

Жорий йилнинг 10 февраль куни Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси – Бош вазир ўринбосари Қамчибек Ташиев Президент Садир Жапаровнинг фармони билан лавозимидан озод этилди. У ўз қарорини “жамиятда бўлинишга йўл қўймаслик” истаги билан изоҳлади. Қамчибек Ташиевнинг ўзи бу ҳақда Германияда юрак операциясидан сўнг режали текширувда бўлганида хабар топганини маълум қилди.

Ташиев ортидан унинг биринчи ўринбосари Қурбонбек Авазов, киберхавфсизлик маркази директори Даниэль Рисалиев ва Антитеррор маркази директори Элизар Сманов ишдан олинди. Абдукарим Алимбоев Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси (МХДҚ) раисининг биринчи ўринбосари лавозимидан озод этилиб, Давлат чегара хизмати раиси этиб тайинланди. Унинг ўрнини Хавфсизлик кенгаши котиби лавозимида ишлаб келаётган Рустам Мамасадиқов эгаллади. 

2020 йилдан буён Миллий хавфсизлик давлат қўмитасининг 9-хизмати бошлиғи ва раис ўринбосари лавозимида ишлаб келган Жумгалбек Шабданбеков Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси вазифасини вақтинча бажарувчи этиб тайинланди.

Шунингдек, шу куннинг ўзида Чегара хизмати давлат қўмитаси таркибидан чиқарилди.

Жапаров ва Ташиев тандеми

Маълумот учун, Қамчибек Ташиев 2020 йил 16 октябрь куни Қирғизистон Миллий хавфсизлик давлат қўмитаси раиси этиб тайинланган эди. Фармонни 2020 йил 5–6 октябрь воқеаларидан сўнг президент вазифасини бажарувчи сифатида Садир Жапаров имзолаган.

Қамчибек Ташиев ва амалдаги Президент Садир Жапаров ўртасидаги кўп йиллик муносабатлар мамлакатдаги энг барқарор ва таъсирли сиёсий иттифоқлардан бири сифатида баҳоланиб келган. Уларнинг ҳамкорлиги ҳокимият тепасига келишидан анча олдин бошланган: 2010 йиллар бошида улар бир неча бор сиёсий жараёнларда бир томонда бўлган, 2012 йилдаги умумий жиноий эпизодни ҳам бирга бошдан кечирган, бу эса уларнинг шахсий яқинлигини янада мустаҳкамлаган.

2020 йил октябрь воқеаларидан сўнг тандем якуний шаклга келди: Садир Жапаров Президент лавозимини эгаллади, Қамчибек Ташиев эса МХҚ раҳбари этиб тайинланиб, куч блокининг асосий таянчига айланди. Айнан у энг шов-шувли ишларни назорат қилган, куч сиёсатини шакллантирган ва амалда Президент жамоасининг энг яқин ишончли шахсларидан бири бўлиб келган.

Экспертлар орасида уларнинг иттифоқи кўпинча мамлакатдаги энг мустаҳкам сиёсий дуэт деб аталарди, Қамчибек Ташиев атрофидаги ҳар қандай кадр ўзгаришлари эса ҳокимият конфигурациясидаги жиддий ўзгаришлар белгиси сифатида қабул қилинар эди.

Сўнгги пайтларда сиёсий доираларда махсус хизмат раҳбарининг бўлажак Президент сайловларида иштирок этиши мумкинлиги ҳақида миш-мишлар тарқалган эди. Қамчибек Ташиев эса бир неча бор президентлик пойгасида қатнашмоқчи эмаслигини ва Садир Жапаровни қўллаб-қувватлашини маълум қилган.