Трамп орқасидан чўкиб бораётган республикачилар

2025 йил АҚШ ҳокимияти тепасига иккинчи бор Дональд Трамп келгандан буён дунёда кўп нарсалар ўзгарди. “Америка биринчи” шиори остида бошланган янги давр халқаро майдонда дипломатик анъаналарни парчалаб ташлаб, глобал иқтисодиётни тарифлар уруши ва геосиёсий ноаниқликлар гирдобига итқитди. “Американи қайта буюк қилиш” ҳаракати эса Трампнинг ўйламасдан қилинган қарорларини оқлаш воситаси бўлиб қолди. Дунё ўрганган дипломатия тугаб бормоқда, сиёсий мунозаралар музокара столидан, ижтимоий тармоқларга кўчди. Дунё хавфсизлиги ҳам, иқтисодий ҳолати ҳам беқарор ҳолда.

Бир пайтлар Трампни ўзларининг халоскори, Америка қудратини тикловчи “сиёсий қаҳрамон” сифатида кўрган миллионлаб сайловчилар бугун ўз танловларининг аччиқ мевасини тотишмоқда. 2026 йилнинг апрелига келиб, нафақат демократик шаҳарлардаги кўча намойишлари, балки республикачиларнинг ички қўрғонларида ҳам норозилик садоси баралла янграй бошлади. Эронга қарши бошланган ҳарбий амалиётлар ва мамлакат ичидаги нарх-навонинг жиловланмас ўсиши сайловчилар ишончини емиришда давом этяпти.

Олдинда эса оралиқ сайловлар турибди. Республикачилар партияси ҳозирда ўз етакчисининг шиддатли, аммо бетартиб сиёсати ортидан жарликка қараб кетаётган улкан карвонга ўхшайди. Сиёсий таҳлилчиларнинг башоратига кўра, ноябрда бўладиган сайловлар республикачилар учун тарихий мағлубият ва Вакиллар палатасидаги кўпчилик ўриннинг бой берилиши билан якунланиши эҳтимоли юқори.

“Кимлар юз ўгиряпти?”

Иккинчи бор президентлик лавозимида турган Дональд Трамп энди сайловчиларнинг фикри билан ҳисоблашмоқчи эмас кўринади. Маълумки АҚШ Конституциясига кўра, бир инсон атиги икки марта президентлик лавозимини эгаллай олади. Шундай экан, Трампда қайта сайланиш ташвиши йўқ ва шу туфайли жамоатчилик билан ҳам ҳисоблашишни ўйламаётгандек гўё.

Аммо гап фақат Трампда эмас, унинг ортида турган Республикачилар партияси ҳақида ҳамдир. Олдинда республикачиларни катта синов – АҚШ Конгресси таркибини белгиловчи оралиқ сайловлар кутмоқда. Шу йилнинг 3 ноябрь санасида ўтказилиши кутилаётган сайловларда қайси партиянинг ғалаба қозониши Америка қонун чиқарувчи ҳокимиятининг тақдирини ҳал қилади.

“Жамоат диний тадқиқотлар институти” (PRRI – Public Religion Research Institute) ва АҚШдаги Эмерсон коллежи қошидаги нуфузли ижтимоий сўровнома ва таҳлил маркази (Emerson College Polling) томонидан март ойида эълон қилинган сўнгги таҳлиллар шуни кўрсатадики, Трампнинг АҚШ ичкарисидаги обрўси ҳам сўниб бормоқда.

PRRI маълумотларига назар ташласак, Трампнинг доимий қўлловчилари — оқ танли евангелист христианлар ва диндор консерваторлар орасида ҳам норози кайфият тобора ортиб бормоқда. 2025 йил сентябрида 40% бўлган умумий қўллаб-қувватлов 2026 йил мартига келиб 36 фоизга тушиб қолгани шунчаки рақам эмас, балки келгусидаги мағлубиятнинг дарагидир. Америкаликларнинг 60 фоиздан ортиғи унга нисбатан салбий муносабатда экани, республикачиларнинг ўз ичида ҳам маъқуллаш рейтинги 81 фоизга пасайгани партия ичида ҳам бирдамлик йўқолаётганидан далолат. Трампнинг кутилмаган ва кескин қарорлари, айниқса федерал даражадаги диний эркинликлар ва ижтимоий сиёсатдаги "шок терапияси" ҳатто энг содиқ диндорларни ҳам иккилантириб қўйди.

Вазиятни янада оғирлаштираётган омил — Американинг Яқин Шарқдаги янги ҳарбий ҳаракатларидир. “Emerson College Polling” сўровларига кўра респондентларнинг (сайловда иштирок этганлар) 47 фоизи АҚШнинг Эронга қарши ҳарбий ҳаракатларига кескин қарши чиқмоқда. Атиги 40% аҳоли бу “уруш олови”ни маъқулламоқда холос ва катта эҳтимол билан бу улушда Исроил лоббисининг ўрни улкан.

Аммо умумий кўрсаткичлар шуни англатадики, америкаликлар "бегона тупроқлардаги чексиз урушлар"дан тўйган. Замонавий дунёда қурол кучига таяниш тезкор қарши реакцияларга сабаб бўлмоқда. Айниқса, мустақил сайловчилар (партиявийликдан ҳоли гуруҳ) орасида қўллаб-қувватлашнинг 28 фоизга тушиб кетиши, 2026-йилги оралиқ сайловларда республикачилар учун "сиёсий қабр" қазилаётганини англатади.

Иқтисодий қийинчиликлар ва нарх-навонинг ошиши фонида ҳарбий бюджетнинг тобора катталашиши ўрта қатламни Трампдан батамом узоқлаштирди. Агар республикачилар раҳбарияти ушбу "юз ўгириш" тенденциясини вақтида тўхтатмаса, ноябрь ойидаги сайловларда партия нафақат Конгрессдаги кўпчиликни бой беради, балки ўзининг сиёсий брендини ҳам жарлик ёқасига олиб келади. Трампнинг орқасидан “чўкаётган” республикачилар бугун ўзларини қутқариш учун “кемадан кимни тушириб қолдириш” кераклигини жиддий ўйлай бошлаган бўлса ажаб эмас. Зеро, биргина шахс қилаётган хатолар сал кам 200 йиллик тарихга эга партиянинг обрўсини бутунлай йўқ қилмаслиги керак.

Нимадир ўзгарадими?

Трамп ва республикачиларни нима қутқариши мумкин? Эрон устидан қозонилган супер-муваффақиятли ғалаба? Ваъда қилинган паст нархлар? Айни дамдаги вазиятни инобатга оладиган бўлсак, Вашингтоннинг бу урушдан мағлубиятсиз чиқишининг ўзи ҳам аслида бир ютуқ. Бундай улкан харажатлардан сўнг эса, нархларни тушиши ҳам тезда содир бўладиган ҳол эмас. Норозилик ҳаракатларини кузатар эканмиз, бир фикр тобора равшанлашиб бормоқда: ҳар қандай чора кўрилса ҳам Республикачилар партиясининг келгуси сайловларда мағлуб бўлиши эҳтимоли юқори.

Ноябрда кутилаётган сайловларда Демократлар партиясининг Конгрессни (Вакиллар палатасини ҳам, Сенатни ҳам) ўз назоратига олиш эҳтимоли юқори баҳоланмоқда. Хўш, Конгресс тепасига демократлар келса, Трамп қандай муаммоларга дуч келади?

Энг аввало, уруш ваколатлари масаласи кун тартибидаги энг қайноқ нуқтадир. 2026 йил 28 февраль куни АҚШ ва Исроил кучларининг Эронга қарши амалга оширган кенг кўламли ҳаво ҳужумлари — ҳатто Эроннинг олий раҳбари Али Хоманаийнинг ўлимига сабаб бўлган операция — ҳеч қандай Конгресс рухсатисиз амалга оширилди. 2026 йил 2 мартда Трамп Конгрессга ҳисобот топширган бўлса-да, у ўз ҳаракатларини 1973 йилда қабул қилинган "Уруш ваколатлари тўғрисидаги резолюция" доирасида эмас, балки Конституциянинг II моддаси – Бош қўмондонлик ҳуқуқи билан оқлади. 4 март куни Сенатда демократлар ушбу урушни тўхтатиш бўйича резолюцияни овозга қўйишди, бироқ республикачиларнинг 53-47 кўринишидаги устунлиги сабабли бу уриниш муваффақиятсиз тугади.

Агар ноябрда демократлар кўпчилик ўринни эгалласа, Трампнинг "ягона ҳукмронлик" даврига якун ясалади. АҚШ Конгресси — бу шунчаки қонун чиқарувчи орган эмас, у дунёдаги энг кучли "молиявий жилов" ҳисобланади. Демократлар назоратидаги Конгресс биринчи навбатда, Эрондаги ҳарбий ҳаракатлар ва Украинага ёрдамни тўхтатиш учун бюджет маблағларини блоклаши мумкин. "Ҳамён кучи" орқали улар Трампни музокаралар столига ўтиришга мажбур қилиш ёки ҳеч бўлмаганда муаммоларни чуқурлашиб кетишига йўл қўймаслик демократларнинг асосий вазифаси бўлиши керак. Шунингдек, 1973-йилдаги қонунга биноан, демократлар президентдан 60 кун ичида ҳар қандай рухсат этилмаган урушни тўхтатишни талаб қилувчи қатъий резолюцияларни қабул қилишлари ва бу сафар ветони четлаб ўтиш учун етарли овоз тўплашга уринишлари мумкин.

2025 йилдан буён Трамп маъмурияти ўзининг кўплаб махфий операциялари ва кадрлар алмашинувини Конгресс назоратидан четда сақлаб келмоқда. Демократлар келиши билан Оқ уйнинг ҳар бир қарори, айниқса 2026-йилдаги "жосуслик ваколатлари" ва иммиграция рейдлари бўйича суриштирувлар бошланиши мумкин. Бу эса, Трамп учун эҳтимолий импичмент жараёнларининг янги тўлқини деганидир.

Аммо бир нарсани унутмаслик керак. АҚШ Эрон билан урушга ўзи истаб киргани йўқ. Америкада Исроилнинг улкан таъсирга эга лоббиси мавжуд экан, ҳокимиятга демократлар келадими ёки республикачилар, барибир Яқин Шарқда Исроил манфаатларига йўналтирилган ҳаракатлар тўхтамайди.