11 йил Марсни ўрганган зонд бутунлай ишдан чиқди

NASA Марс орбитасида ўн йилдан ортиқ вақт давомида ишлаган MAVEN зонди ишдан чиққанини расман тан олди. Бу ҳақда “Associated Press” хабар берди.  

Агентлик миссия якунланганини бугун, 3 июнь куни тасдиқлаган. Зонд ўтган йилнинг декабрь ойи бошида, навбатдаги режали айланиш пайтида Марс ортига яширинган вақтда алоқага чиқмай қолган. MAVEN (Mars Atmosphere and Volatile EvolutioN) – сайёра атмосферасининг юқори қатламларини ва унинг қуёш шамоли билан ўзаро таъсирини ўрганиш учун махсус яратилган биринчи Марс орбитал аппаратидир. 2013 йилнинг ноябрь ойида учирилган аппарат 2014 йилнинг сентябрида Марс орбитасига чиққан. Миссиянинг асосий вазифаси Марс миллиардлаб йиллар давомида ўз атмосферасини қандай йўқотганини аниқлашдан иборат эди.

Аппарат билан алоқа 2025 йил 6 декабрда узилган. Ер усти станциялари томонидан қайд этилган телеметрия парчаси шуни кўрсатдики, зонд Марс ортидан авария ҳолатида ва ўз ўқи атрофида ғайриоддий юқори тезликда айланган ҳолда чиққан. NASA махсус комиссиясининг хулосасига кўра, ушбу айланиш туфайли борт батареялари тўлиқ қувватсизланган ва алоқа тизими электр манбасидан узилган. Оқибатда аппарат қайта тиклаб бўлмайдиган ҳолатга келган.

Иш фаолияти давомида MAVEN нафақат Марс атмосферасини тадқиқ қилган, балки Ер ва Curiosity ҳамда Perseverance марсоходлари ўртасида алоқа узатувчиси бўлиб ҳам хизмат қилган.

Миссиянинг муҳим илмий натижалари қаторига қуйидагилар киради:

• Марс ўз бошланғич атмосферасининг катта қисмини йўқотгани ҳақидаги маълумотлар;
• Қутб ёғдусининг янги турларининг кашф этилиши;
• Қуёш шамоли сайёранинг атмосфера қобиғини емиришда давом этаётганини кузатиш.

MAVEN учирилганининг ўн йиллигини нишонлаш пайтида Боулдердаги Колорадо университетидан миссия раҳбари Шэннон Карри зонд кўплаб “ҳайратланарли кашфиётлар”ни амалга оширганини ва Марс атмосфераси ҳақидаги тушунчани ҳақиқатан ҳам чуқурлаштирганини қайд этган.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ NASA’нинг Psyche космик аппарати Марснинг камдан кам учрайдиган ракурсдаги суратларини олган эди.