Трампнинг туғилиш бўйича фуқароликни бекор қилиш фармони ноқонуний деб топилди

АҚШ Олий суди Президент Дональд Трампнинг мамлакат ҳудудида туғилган болаларни автоматик равишда фуқароликдан маҳрум қилишга қаратилган фармонини ноқонуний деб топди. Бу ҳақда “The Washington Post” хабар берди.

Қайд этилишича, беш нафар судья фармонни Конституцияга зид деб топган, яна бир консерватив судья – Бретт Кавано эса конституциявий масалага тўхталмаган ҳолда, уни федерал қонунчилик нуқтаи назаридан ноқонуний деб ҳисоблаган.

Трамп ўзининг иккинчи муддатидаги илк иш кунида – 2025 йил 20 январда имзолаган фармон давлат органларига қонуний мақомга эга бўлмаган, шунингдек, мамлакатда вақтинчалик (талабалик, ишчи ёки туристик виза билан) бўлиб турган ота-оналардан туғилган болаларга фуқаролик ҳужжатларини бермасликни буюрган эди. Олий суд эса кўп йиллик амалиётни тасдиқлади: Конституцияга киритилган 14-тузатиш АҚШ ҳудудида туғилган деярли ҳар қандай болага камдан-кам ҳолатлар (масалан, дипломатларнинг фарзандлари) бундан мустасно бўлган ҳолда автоматик равишда фуқароликни беради. Ушбу тамойил суднинг 1898 йилдаги Сан-Францискода хитойлик ота-онадан туғилган Вонг Ким Арк иши бўйича чиқарган қарори билан мустаҳкамлаб қўйилган.

Фармон қатор суд жараёнлари тўлқинига сабаб бўлди: бир нечта штатлардаги федерал судьялар уни блоклаб қўйди ва натижада иш Олий судгача етиб борди. 2025 йилнинг июнь ойида олий инстанция суди ушбу иш бўйича қарор чиқарган эди – ўшанда суд федерал судьялар Президент фармонларини умуммиллий даражада чеклашга ҳақли эмаслиги тўғрисида қарор чиқариб, бу билан Трампга фармонни ижро этиш учун вақтинчалик йўл очиб берганди. Ушбу қарордан сўнг, ACLU ҳуқуқни ҳимоя қилиш ташкилоти фармон дахл қилган оилалар номидан жамоавий даъво аризаси киритди ва Оқ уй администрацияси томонидан Олий судга шикоят қилинган дастлабки суд тақиқига эришди.

Президентнинг суддаги вакили Жон Сауэр фуқароликнинг оммавий равишда берилиши ноқонуний миграция ва “туғуруқ туризми” учун ўзига хос “магнит” яратишини таъкидлаб, шундай деди:

“Биз 8 миллиард аҳоли АҚШ фуқароси бўладиган болани дунёга келтириш учун бор-йўғи биргина авиапарвоз масофасида турган янги дунёда яшаяпмиз”.

Юридик жиҳатдан унинг позицияси ушбу ўзгартиришнинг матнига асосланган эди: фуқароликни АҚШ ҳудудида туғилган ва АҚШ юрисдикциясига бўйсунувчи шахслар олади. Сауэрнинг сўзларига кўра, агар боланинг ота-онаси АҚШда доимий мақомга эга бўлмаса, яъни Қўшма Штатларга сиёсий содиқлик кўрсатмаса, ушбу бола мамлакат юрисдикциясига бўйсунувчи деб ҳисобланиши мумкин эмас. ACLU юристи Сесилия Уанг эса бу тушунча анъанавий тарзда фақат дипломатларнинг фарзандлари ва тор доирадаги истисноларга тааллуқли эканини, администрациянинг талқини эса тузатиш матнига ҳам, Вонг Ким Арк иши бўйича прецедентга (суд намунасига) ҳам ва ўн йиллик ҳуқуқни қўллаш амалиётига ҳам зид эканини айтиб эътироз билдирди.

Бир гуруҳ ҳуқуқ профессорлари томонидан судга тақдим этилган маълумотномага кўра, Трампнинг фармони йилига тахминан 250 минг болани фуқароликдан маҳрум қиларди, 2045 йилга бориб эса, бу рақам қарийб 5 миллион кишини ташкил этиши мумкин эди ва уларнинг бир қисми умуман ҳеч қайси давлат фуқаролигисиз қолиб кетиши хавфи бор эди. 

Маълумот учун, АҚШ – дунёдаги туғилиш ҳуқуқи бўйича фуқаролик бериш тамойили амал қиладиган тахминан 35 та давлатдан биридир. Дунёдаги аксарият давлатлар фуқароликни фақат ота-онаси шу мамлакат фуқароси бўлган тақдирдагина тақдим этади.