Путин Аляскага бориш ва ядровий синовга бир вақтда тайёрланмоқда

Россия ядровий қуролланган ва ядровий ёқилғи билан ишлайдиган янги қанотли ракета синовига тайёргарлик кўраётгандек туюлмоқда. Бу ҳақда икки америкалик тадқиқотчи ва Ғарбдаги хавфсизлик манбасига таяниб, бугун, 14 август куни “Reuters” хабар берди.

Бу ҳолат Россия Президенти Владимир Путин эртага, 15 август куни АҚШ Президенти Дональд Трамп билан Украина масаласида музокаралар ўтказишга тайёрланаётган пайтга тўғри келмоқда. Калифорниядаги Халқаро тадқиқотлар бўйича Мидлбери институтидан Жеффри Льюис ва Вирджинияда жойлашган CNA тадқиқот ва таҳлил ташкилотидан Декер Эвелет ўз-ўзидан хулосага келишган. Улар охирги ҳафталарда Planet Labs тижорат йўлдош компанияси томонидан олинган сунъий йўлдош суратларини таҳлил қилган.

Тадқиқотчилар суратлар Панкoво синов майдонида (Баренц денгизидаги Новая Земля ороллари) кенг кўламли фаолият олиб борилаётганини кўрсатганини айтишди. Бу ерда олдинги 9М730 “Буревестник” (Storm Petrel) ракета синовларига оид жиҳозлар, кемалар ва самолётлар ҳамда шахсий таркиб сони ошгани кузатилган.

“Синов майдонидаги барча ҳаракатларни кўриб турибмиз – операцияларни қўллаб-қувватлаш учун катта миқдордаги таъминотлар келтирилмоқда ва ракетани ишга тушириш жойида ҳаракатлар кучайган”, деди Льюис.

Ғарбдаги хавфсизлик манбаси ҳам Россия “Буревестник” синовига тайёрланаётганини тасдиқлади. Льюиснинг айтишича, синов шу ҳафтада ҳам бўлиб ўтиши мумкин, бу эса Аляскадаги Трамп-Путин саммити соясида қолиши эҳтимолини оширади.

Оқ уйдан изоҳ сўралганда, “Буревестник” синови эҳтимолига тўғридан-тўғри жавоб беришмаган. Пентагон, Марказий разведка бошқармаси ва Россия Мудофаа вазирлиги ҳам изоҳ беришдан бош тортган.

Путин ушбу қурол – НАТО томонидан SSC-X-9 Skyfall деб аталган – ҳозирги ва келажакдаги ракетага қарши мудофаа тизимларини йўққа чиқара оладиган, деярли чекланмаган масофага эга ва олдиндан айтиб бўлмайдиган йўналишда учадиган қурол эканини айтган.

Льюис, Эвелет ва икки нафар қурол назорати бўйича экспертлар айтишича, Трамп жорий йил январда АҚШнинг “Олтин гумбаз” ракетага қарши мудофаа тизими ишлаб чиқилишини эълон қилгандан сўнг, ушбу ракета лойиҳаси Москва учун янада муҳим аҳамият касб эта бошлаган. Бироқ кўплаб мутахассислар ракета мудофаа тизимларидан ҳақиқатан ҳам қочиши мумкинлиги ёки Москвага янги имкониятлар беришига ишонмайди, шу билан бирга унинг парвози давомида радиация тарқатиши ҳақида огоҳлантиришмоқда.

Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, синов Трамп-Путин учрашуви ҳақидаги ўтган ҳафтаги эълондан анча олдин режалаштирилган бўлиши мумкин. Аммо, экспертлар фикрича, Путин америкалик жосус йўлдошлар кўз ўнгида тайёргарликни тўхтатиш орқали Украинадаги урушни тугатишга ва АҚШ билан қурол назорати бўйича музокараларни қайта бошлашга тайёрлигини кўрсатиши мумкин эди. АҚШ ва Россия ўртасидаги стратегик ядровий қуроллар сонини чеклайдиган охирги шартнома – “New START” – 2026 йил 5 февралда тугайди.

“Баъзан сизнинг сиёсий мақсадингиз учун синов графигини олдинга ёки кейинга суришингиз мумкин”, дейди АҚШ Давлат департаментининг қурол назорати бўйича собиқ муваққат котиб ёрдамчиси Том Контриман.

Ядровий таҳдидлар ташаббуси гуруҳининг маълумотларига кўра, “Буревестник” синов натижалари паст даражада бўлган: 13 маълум синовдан фақат иккитаси қисман муваффақиятли бўлган.

Махсус самолётлар 

Эвелет ва Льюиснинг айтишича, Planet Labs суратларида июль охиридан бери контейнерлар, жиҳозлар ва шахсий таркиб келтирилаётгани кўринган. Льюиснинг сўзларига кўра, синов маълумотларини йиғиш учун махсус жиҳозланган икки самолёт июль ўрталаридан бери Рогачёво ҳарбий аэродромида турибди. “Reuters” агентлигига у тақдим этган суратларда “спутник антеннаси”га ўхшаш радар гумбазлари ўрнатилган икки йирик самолёт акс этган.

У, шунингдек, олдинги синовларга алоқадор камида бешта кема мавжудлигини таъкидлади. VesselFinder.com сайти маълумотларига кўра, олдинги синовларда қатнашган олтинчи кема – “Териберка” юк кемаси – 12 август куни Новая Земляга йўл олган. “Reuters” бу маълумотни тасдиқлаган, аммо тадқиқотчиларнинг бошқа топилмаларини мустақил текширишга муваффақ бўлмаган.

Эвелет ва Льюиснинг айтишича, улар Панкoво тасвирларини июлдан бошлаб кузата бошлашган. Россия 6 август куни денгизчилар учун ҳудуддан 9-12 август кунлари узоқлашиш ҳақида огоҳлантириш эълон қилганидан сўнг, улар эҳтиёткорлик билан таҳлилни кучайтирган.

“Reuters” топган ҳужжатларга кўра, АҚШ Федерал авиация маъмуриятининг махсус интернет хизматларида Россия томонидан 9-22 август орасида эҳтимолий учириш ойнаси белгиланган.

Норвегия армияси “Reuters”га ёзма жавобида Баренц денгизи “Россия ракета синовлари учун асосий жой” эканини, шунингдек, эълонлар ва денгиздаги огоҳлантиришлар орқали “синовга тайёргарлик белгилари” борлигини таъкидлаган. Аммо улар қайси турдаги қурол синовидан гап кетаётганини тасдиқламаслигани айтган.

Эвелетнинг сўзларига кўра, июль охирида у ракетани ишга тушириш қурилмасини об-ҳаводан ҳимоя қиладиган тўсиқнинг орқа-олдга сурилаётганини пайқаган, бу эса “синов режаси борлигининг жуда аниқ далили” деб баҳоланган.

Льюис “Reuters”га 7 августда олинган суратларни тақдим этди. Уларда муҳофаза қоплами, контейнерлар, уларни кўтариш учун кран ва вертолёт кўринган.

“Тайёргарликлар жуда юқори суръатда кетяпти”, дейди у.