“Пахта қўйиш” ва мулойим эътирозлар: Рюттенинг Трамп билан учрашуви қандай ўтди? (видео)

НАТО Бош котиби Марк Рютте кеча, 24 июнь куни Оқ уйда АҚШ Президенти Дональд Трамп билан учрашувда мақтов ва мулойим эътирозлар орқали Трамп билан НАТО ўртасидаги тарангликни юмшатишга уринди. Бу ҳақда “Reuters” хабар берди.

НАТО раҳбари июль ойида Анқарада бўлиб ўтадиган муҳим НАТО саммити арафасида Эрон уруши ва АҚШнинг Европадаги ҳарбий иштирокини қисқартириш таҳдидлари туфайли юзага келган келишмовчиликларни юмшатиш мақсадида Вашингтонга ташриф буюрган.
 
Узоқ йиллар давомида НАТОни танқид қилиб келган ва альянсни “қоғоз йўлбарси” деб атаган Трамп иттифоқчиларнинг Яқин Шарқ можаросида АҚШни қўллаб-қувватламаганидан ҳамда 28 февралда АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши ҳужумлари оқибатида издан чиққан Ҳормуз бўғозидаги қатновни тиклашга ёрдам бермаганидан норози бўлиб келаётган эди.
 
Овал кабинетдаги учрашув чоғида Рютте диаграммалар ёрдамида НАТО давлатлари Трампнинг биринчи президентлик муддати бошланган 2017 йилдан буён мудофаа харажатларини қанчалик оширганини намойиш қилган. У шунингдек, уруш давомида минглаб АҚШ самолётлари Европадаги базалардан ҳавога кўтарилганини таъкидлаб, буни иттифоқчиларнинг амалий ёрдами сифатида кўрсатган.

Бироқ Италия бу фикрга қарши чиқиб, Рим фақат техник ва логистик парвозларга рухсат берганини ҳам билдирган.

“Сиз жуда хафа бўлган айрим алоҳида ҳолатлар бўлганини биламан, аммо умуман олганда, европалик иттифоқчиларингиз сиз билан бирга бўлди”, деган Рютте.

Трамп эса бу фикрга тўлиқ қўшилмаган кўринган ва баъзи пайтларда Рюттенинг сўзларини бўлиб, унга қарши фикр билдирган. Шу билан бирга, у НАТО раҳбарининг фаолиятини юқори баҳолаган.

“Сиз ҳақиқатан ҳам яхши иш қилдингиз. Ростини айтсам, агар бу лавозимда бошқа кимдир бўлганида, эҳтимол биз бугун учрашмаган ҳам бўлардик, чунки биз кўп бор умидсизликка учрадик”, деган Трамп.

Трамп ўтган йили президентликка қайтганидан буён Рюттенинг асосий вазифаларидан бири АҚШ раҳбарининг НАТОга нисбатан салбий муносабатини бошқариш ва Гренландияни қўшиб олиш ҳақидаги баҳслар каби кескин масалаларнинг чуқур инқирозга айланиб кетишининг олдини олиш бўлиб келмоқда.

Вашингтон ва НАТО ўртасидаги зиддият

Сўнгги ойларда Вашингтон ва НАТО ўртасидаги муносабатлар янада таранглашган. НАТО мамлакатлари Трампнинг Эронга қарши, олдиндан маслаҳатлашувсиз бошланган ҳарбий кампаниясини қўллаб-қувватлашдан бош тортгач, АҚШ Президенти мамлакатининг НАТОнинг ўзаро мудофаа мажбуриятларига содиқ қолиши керак ёки керакмаслигини очиқчасига савол остига қўйган ва альянсдан чиқиш имкониятини кўриб чиқаётганини билдирганди.
 
Яна бир баҳсли масала – Вашингтоннинг Европа ўз хавфсизлиги учун кўпроқ масъулият олиши кераклиги ҳақидаги талаблари бўлмоқда. АҚШ маъмурияти Европа мамлакатларининг Америка ҳарбий кучларига ҳаддан ташқари қарамлиги “соғлом бўлмаган ҳамкорлик”ни юзага келтирган деб ҳисобламоқда.
 
АҚШ Мудофаа вазири Пит Хегсет ўтган ҳафта НАТО йиғилишида “бепул фойдаланувчи” иттифоқчиларини қаттиқ танқид қилди ва Европадаги АҚШ қўшинларининг жойлашувини олти ойлик қайта кўриб чиқиш бошланишини маълум қилди. Бу жараён америкалик ҳарбийлар сонининг қисқаришига олиб келиши мумкин.
 
Бундан ташқари, АҚШ инқироз ҳолатида НАТОнинг ихтиёрига берилиши мумкин бўлган ҳарбий имкониятлар ҳажмини ҳам қисқартирган. Бу эса альянс аъзоларини юзага келган бўшлиқларни қандай тўлдириш масаласи устида бош қотиришга мажбур қилмоқда.
 

Июль саммити олдидан хавотирлар

НАТО 7–8 июль кунлари Анқарада бўлиб ўтадиган саммитга мисли кўрилмаган босим ва ноаниқлик шароитида кириб бормоқда. Айрим Европа давлатлари Вашингтон альянсдан бутунлай чиқиб кетиши мумкинлигидан хавотирда. Бундай қадам НАТО келажагини жиддий савол остида қолдириши мумкин.
 
Учрашувдан кейин журналистлар билан мулоқот қилган Рютте Трампни НАТОга содиқ раҳбар сифатида тасвирлаган. Бироқ Трамп олдинроқ Туркия Президенти Ражаб Тойиб Эрдўған мезбонлик қилмайдиган бўлса, саммитда иштирок этишига шубҳа билан қараётганини айтганди.

“Охирги икки ой давомида турли мамлакатлар билан бошдан кечирган ҳолатларимиздан кейин... кўпчилик учун мен бундай қилмаган бўлардим”, деган Трамп.

У айниқса Буюк Британия, Италия, Германия ва Испаниядан кўнгли қолганини айтган, Польша эса мақтовга сазовор бўлган.
 
Ўтган йили Гаагада бўлиб ўтган саммитда НАТО давлатлари Трамп талаб қилган мудофаа харажатларини кескин ошириш режасини маъқуллаган ва ўн йил ичида ялпи ички маҳсулотнинг 5 фоизини мудофаа ҳамда хавфсизлик билан боғлиқ эҳтиёжларга сарфлаш мажбуриятини олган эди. Бироқ Европа давлатларининг барчаси ҳам бу мақсад сари бир хил суръатда ҳаракатланаётгани йўқ.
 
Трамп Бош котиб билан учрашувда яна маблағ етишмаслиги ҳақидаги норозилигини билдирганида, Рютте Германиянинг 2021–2029 йиллар оралиғида мудофаа харажатларини икки баробар ошириш режаси, шунингдек, Нидерландия, Польша, Скандинавия ва Болтиқбўйи давлатларида режалаштирилган катта ўсишларга эътибор қаратган.

“Бу масалада вазият ҳар хил, аммо уларнинг аксарияти ўз улушини қўшмоқда. Ва айнан мана шу инсон туфайли альянс анча кучлироқ бўлди”, деган Рютте Трампга ишора қилиб.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ АҚШ Президенти Дональд Трамп Эрон уруши масаласида республикачи сенаторлар билан учрашган эди. Ёпиқ йиғилишда Трамп сенатор Билл Кэссиди билан баҳслашиб кетганди.