Қозоғистон суперпрезидентлик бошқарув шаклидан воз кечди – Тўқаев

Қозоғистон Президенти Қосим-Жомарт Тўқаев мамлакат президентлик республикасига ўтаётганини эълон қилди. Бу ҳақда у бугун, 10 февраль куни ҳукуматнинг кенгайтирилган йиғилишида сўз очди. 

Президент нутқида Қозоғистон ниҳоят президент ваколатлари ҳаддан ташқари кучли ва бошқа ҳокимият тармоқлари (парламент, ҳукумат, суд) унга реал мувозанат ярата олмайдиган суперпрезидент бошқарув шаклидан воз кечилганини алоҳида урғулаган.

“Сўнгги йиллардаги сиёсий ислоҳотларга умумий назар ташласак, Қозоғистон ниҳоят суперпрезидент бошқарув шаклидан воз кечиб, ишончли ва нуфузли парламентга эга бўлган президент республикасига ўтганини кўриш мумкин”, деган Тўқаев.

Унга кўра, таклиф этилаётган ўзгаришлар табиий равишда ушбу жараённи давом эттиради. 2022 йилги конституциявий ислоҳотни ҳам ўз ичига олган сўнгги йиллардаги сиёсий трансформациялар билан бир қаторда, давлатнинг конституциявий асосларини тўлиқ қайта кўриб чиқиш зарурати туғилган.

Қозоғистон раҳбарининг таъкидлашича, янги Конституция лойиҳасида назарда тутилган нормалар Қозоғистон сиёсий тизимининг “кучли президент, нуфузли парламент ва ҳисобдор ҳукумат” концепциясига асосланган ривожланишидаги изчиллик ва мантиқни мустаҳкамлайди.

“Асосан гап янги давлат бошқарув тизимини яратиш ҳақида бормоқда. Таклиф этилаётган тузатишлар ваколатларни қайта тақсимлаш имконини беради, текширув ва мувозанат тизимидаги мувозанатни кучайтиради ва энг муҳими барча сиёсий институтларнинг самарадорлиги ҳамда барқарорлигини оширади. Янги Конституция лойиҳасида “шахс давлат учун эмас, давлат шахс учундир” тамойили янада реал мазмун касб этди. 2019 йилдан буён биз изчил равишда айнан шунга интилиб келмоқдамиз”, дея қўшимча қилган у.

Эслатиб ўтамиз, https://qalampir.uz/news/rasman-k-ozogistonda-yana-konstitutsiyaviy-uzgarishlarga-start-berildi-130598 Қосим-Жомарт Тўқаев жорий йилнинг 21 январь куни конституциявий ислоҳотлар бўйича комиссия тузиш ҳақидаги фармонни имзолаган эди. Комиссия мунтазам йиғилишлар ўтказиб, парламент ислоҳоти бўйича таклифларни таҳлил қилмоқда ҳамда Конституцияга ўзгартиришлар тайёрламоқда. Иш жараёнида комиссия аъзолари Асосий қонуннинг барча бўлимлари ва 77 та моддасига тааллуқли таклифларни батафсил кўриб чиққан, бу ҳужжат матнининг 84 фоизини ташкил этади.

Конституциявий ўзгаришлар:

1998 йилда – президент ва парламент депутатларининг ваколат муддатлари узайтирилди. 2007 йил – пропорционал сайлов тизимига ўтилди ва Биринчи Президентга чексиз марта сайланиш ҳуқуқи берилди. 2011 йил – муддатидан олдин президентлик сайловларини ўтказиш тартиби белгиланди. 2017 йил – айрим президентлик ваколатлари парламент ва ҳукуматга ўтказилди. 2019 йил – пойтахт номи Нур-Султон деб ўзгартирилиши муносабати билан тузатиш киритилди. 2022 йил – умумхалқ референдуми орқали Конституциянинг учдан бир қисми (33 та модда) ўзгартирилди. Президентлик муддати 7 йил – бир марталик этиб белгиланди.