25 йиллик муҳокама. ЕИ Меркосур давлатлари билан баҳсли савдо зонасини тузмоқда

Европа Иттифоқи 25 йиллик музокаралардан сўнг жорий йилнинг 17 декабрь куни Европа Иттифоқи ва Меркосур давлатлари (Жанубий Америка мамлакатларининг умумий бозори – таҳр.) ўртасида савдо шартномасини имзолади ва 700 миллион аҳолига эга эркин савдо зонасини яратди. Бироқ, келишувни ратификация қилиш ҳали якунланмаган ва Европа парламентида қизғин мунозаралар бўлиб ўтади. 

Европа Иттифоқи раҳбари Урсула фон дер Ляйен Европа Иттифоқи Жанубий Американинг Меркосур давлатлари билан 25 йил давомида тайёрланган йирик савдо шартномасини имзолаганида божлар ўрнига адолатли савдо танловини олқишлади.  

“Биз божлар ўрнига адолатли савдони танладик, изоляция ўрнига самарали узоқ муддатли ҳамкорликни танладик”, дейди фон дер Ляйен Парагвайнинг Асунсон шаҳрида бўлиб ўтган маросимда. 

Европа кенгаши раҳбари Антониу Коштанинг қайд этишича, келишув қоидаларга асосланган эркин савдо, кўп томонламалик ва халқаро ҳуқуқни мамлакатлар ва минтақалар ўртасидаги муносабатларнинг асоси сифатида ҳимоя қилиш учун мурожаат бўлган. 

Унинг сўзларига кўра, бу савдодан геосиёсий қурол сифатида фойдаланишдан фарқ қилади. 

25 йил давомида музокаралар олиб борилган Меркосур келишуви 700 миллионга яқин аҳолига эга эркин савдо зонасини яратиш, саноат, хизмат кўрсатиш ва қишлоқ хўжалиги соҳаларида тарифларнинг қарийб 90 фоизини босқичма-босқич бекор қилиш имконини беради. Европа Комиссияси ҳисоб-китобларига кўра, Европа Иттифоқи компаниялари йилига божхона тўловларидан 4 миллиард евродан ортиқ маблағни тежайди. Меркосур мамлакатлари,  шунингдек, Европа компаниялари учун ўзларининг давлат харидлари бозорларини маҳаллий рақобатчилар билан бир хил шартларда очишга ваъда берди. 

Келишув Европа маҳсулотларини қалбакилаштиришдан ҳимоя қилувчи 344 та географик кўрсаткични тан олишни назарда тутади, шунингдек, Европа Иттифоқининг Хитойга қарамлигини камайтириш орқали энг муҳим минералларни етказиб беришни таъминлашга қаратилган. 

Битим блок ичидаги келишмовчиликларни кучайтирди

Германия ва Испания бошчилигидаги тарафдорларнинг билдиришича, ЕИ янги савдо алоқаларига муҳтож, чунки АҚШ ўз бозорини ёпмоқда, Хитой эса тобора тажовузкор савдо сиёсатини олиб бормоқда. Франция бошчилигидаги мухолифларга кўра, келишув европалик фермерларга таҳдид солади, чунки у уларни Лотин Америкаси импорти томонидан адолатсиз рақобатга дучор қилади. 

Париж охир-оқибат имзоланишни тўхтатиш учун блокловчи озчиликни тўплай олмади, охирги лаҳзада Италиянинг ҳал қилувчи қўллаб-қувватлашидан маҳрум бўлди. Рим 2028 йилдан бошлаб ўз фермерларини молиялаштиришга ва Европа Иттифоқининг углерод ўғитларига чегара солиғидан озод қилишга эришгандан сўнг келишувга рози бўлди. 

Франция келишувга қарши бўлишига қарамай, агар Меркосурдан импорт сезгир секторларда 5 фоиздан кўпроқ ўсса, божларни қайта жорий этиш имконини берувчи ҳимоя шартини қабул қилишга муваффақ бўлди. 

Битим, шунингдек, асосий қишлоқ хўжалиги маҳсулотларига божсиз киришни чеклайди. Йилига 99 минг тонна мол гўшти импорти Европа Иттифоқи ишлаб чиқаришининг 1,5 фоизига тенг бўлган 7,5 фоизлик пасайтирилган тариф бўйича чекланади. Парранда гўшти импорти йилига 180 минг тонна ёки ЕИ ишлаб чиқариш ҳажмининг 1,3 фоизи билан чекланади. 

Комиссия ҳисоб-китобларига кўра, Европа Иттифоқининг Меркосур мамлакатларига экспорти 2040 йилга бориб 39 фоизга (48,7 миллиард евро), Лотин Америкасидан импорт эса 16,9 фоизга (8,9 миллиард евро) ошади. 

Бироқ, ўтган ҳафта Франция Президенти Эммануэль Макрон Х тармоғида ёзганидек, шартноманинг имзоланиши тарихнинг тугашини англатмайди. "

Энди келишув имзолангач, тўп Европа парламенти судида. Ратификация қилиш учун қонун чиқарувчиларнинг розилиги талаб этилади. Евродепутатлар эса ҳамон асосан миллатига қараб бўлинган, гарчи уларнинг тарафдорлари Европа Иттифоқи мамлакатлари ҳукуматларининг қўллаб-қувватлаши уларга норозиларни қайта ишонтиришга ёрдам беришига умид қилмоқда. 

Мухолифлар бу қўллаб-қувватлашни келаси ҳафта, қонун чиқарувчилар Европа Иттифоқи олий судида келишувга эътироз билдиришга чақирувчи резолюция бўйича овоз берганда синаб кўрмоқчи.