Жанозаси ўқилмаганлар ёхуд мустақиллик нима берди?

1991 йилда туғилган гўдак бугун 35 ёшда. У дунёга келган вақтда мустақил бўлган Ўзбекистон ҳам. Беш кам 40 га кирган инсон ҳаёти давомида қандай ютуқларга эришиши унинг ҳаракатига боғлиқ. Аммо Марказий Осиёнинг марказида жойлашган мамлакатнинг халқаро миқёсдаги бугунги имижини шакллантириш осон бўлмаган.

Бундан 35 йил аввал бир чақалоқ дунёга келганда у билан бирга Ўзбекистонда 20 миллион 600 мингга яқин одам яшарди. Бугун эса аҳоли 38 миллион 200 мингдан ошган. Мустақиллик 38 миллиондан ошиқ одам учун умумий ҳақиқатдир. Аммо унинг ҳар бир инсон учун маъноси турлича. Хўш, мустақиллик сиз учун нима? Айнан мана шу савол билан аҳолига юзландик.

Респондентларнинг асосий қисми мустақиллик олий неъматлиги, уни асраб-авайлаш кераклиги ҳақида гапирса, совет ва Иккинчи жаҳон урушидан кейинги очарчилик даврларини кўрган кексалар бугунги кунни кеча билан солиштирди.

“1953 йилда туғилганман. Хрушчёв даври жуда оғир кечган, кейинроқ мустақилликнинг илк йилларида ҳам муайян қийинчиликлар бўлди. Бугун, шукурки, ҳаммаси ортда қолди. Совет даврида, хусусан, Хрушчёв даврида қора нон учун соатлаб навбатда турганимизни яхши эслайман. Ҳозир эса мутлақо бошқа давр: ёшлар учун барча имконият ва иш ўринлари яратилмоқда, меҳнат қилиш учун шароит етарли. Яна нима керак?”, дейди биз юзланган онахонлардан бири.

“Биз совет тузумини ҳам кўрган авлодмиз. У пайтларда ўзбек халқи учун хорижга чиқиш имконияти деярли йўқ эди. Мисол учун, спорт соҳасида фақат Руфат Рисқиев ёки Собир Рўзиев каби саноқли вакилларимиз халқаро майдонга чиқа олган, холос. Бугун-чи? Нечталаб спортчиларимиз дунё саҳнасида зафар қучмоқда, айниқса, бокс бўйича жаҳонда етакчи ўринга чиқдик. Бу — дунёга эшиклар очилгани ва мустақилликнинг энг асосий натижаларидан биридир”, дейди совет даврини кўрган суҳбатдошимиз.

Айрим респондентлар мустақилликни қонун устуворлиги ва фундаментал ҳуқуқлар — инсон ҳуқуқлари, сўз ва ўз фикрини эркин баён этиш эркинлиги билан боғлади.

“Мустақиллик мен учун, аввало, эркинлик ва Яратган томонидан берилган улуғ неъматдир. Илгари ўз фикримизни очиқ ва эркин айта олмас эдик, бугун эса барчси бошқача. Хорижга чиқиш имкониятлари ҳам тубдан енгиллашди. Олдин бундай имкон қайда эди? Шунга шукурки, фарзандларимиз бугун дунёнинг турли гўшаларида ўз салоҳиятини намоён этиб, ўзбек номини баланд кўтариб юришибди. Ҳар бир соҳада эркинлик ва нафас олиш бор. Эл-юртимизни шундай озодликка етказганига беҳисоб шукроналар бўлсин, мустақиллигимиз абадий бўлсин”, дейди йўловчилардан бири.

Бошқа сўровнома иштирокчилари эса мустақиллик тушунчасини, энг аввало, диний эркинликлар билан алоқадор деб ҳисоблашини маълум қилди. Сир эмаски, мустақилликкача бўлган совет даврида даҳрийлик (атеизм) кенг тарғиб қилинган, Ислом дини қораланиб, “дин — афюн” деган қараш сингдирилган эди.

Диний анъаналар ва қадриятлар камситилган, ҳатто одамларнинг ўз яқинларига жаноза намози ўқишига ҳам тўсқинликлар қилинган. Сўровномада қатнашганлар ана шу оғир даврларни ҳам алоҳида эслаб ўтди.

“Илгари, яхши эслаймиз, масжидга борганларни алоҳида рўйхатга олишар, ҳатто ким қайси машинада келганигача ёзиб юришарди. Ҳозир бу каби чекловлар мутлақо йўқ. Хоҳлаган киши эмин-эркин беш маҳал намозини ўқиши, исталган диний-маърифий адабиётни харид қилиб, мутолаа қилиши мумкин. Илгари бирор китобни ўқиш у ёқда турсин, ёнингда олиб юришнинг ўзи хавфли эди, ортидан турли кўнгилсизликлар келиб чиқарди. Мустақиллик бизга, энг аввало, мана шундай виждон ва эътиқод эркинлигини берди”, дейди яна бир “эски давр”ни эслаган респондент.

Батафсил Youtube саҳифамизда томоша қилинг.