Зеленскийнинг ўрнини эгаллаши мумкин бўлган 4 кишининг кимлиги маълум бўлди

Аввалроқ, АҚШ Президенти Дональд Трамп Украина янги президент сайлаши кераклигини айтганди. Унинг бу баёноти Украинанинг амалдаги Президенти Владимир Зеленскийнинг сиёсий келажаги ва Киевда навбатдаги сайловлар қачон ўтказилиши ҳақидаги мунозараларни яна кучайтирди. “Newsweek” нашри Зеленский ўрнини эгаллаши мумкин бўлган тўрт нафар сиёсатчини санаб ўтди.

Нашр санаб ўтган Украинанинг навбатдаги президенти бўлиши мумкин бўлган номзодлар орасида мамлакатнинг собиқ бош қўмондони Валерий Залужний, ҳарбий разведка собиқ раҳбари Кирилл Буданов, собиқ мудофаа вазири Михайло Федоров ва собиқ президент Петро Порошенко бор.

Нашр санаб ўтган биринчи номзод – Валерий Залужний. Украина Қуролли кучларининг собиқ бош қўмондони, ҳозирда мамлакатнинг Буюк Британиядаги элчиси бўлиб ишлаётган Валерий Залужний Зеленскийнинг асосий сиёсий рақиби сифатида кўрилади.

Украинанинг “Rating Group” тадқиқот ташкилоти жорий йилнинг 8 октябрь куни эълон қилган сўров натижаларига кўра, эҳтимолий президентлик сайловида энг кўп овоз тўплаши мумкин бўлган номзодлар Зеленский ва Залужнийдир. Сўров иштирокчиларининг қарийб 23 фоизи амалдаги президентга, 20 фоиздан кўпроғи, яъни ҳар беш кишидан биттасидан ҳам кўпроғи эса собиқ бош қўмондонга овоз беришини билдирган.

Бироқ Залужнийга ишонч билдирганлар 64 фоизни ташкил этган. Зеленскийга ишонишини айтганлар эса 53 фоиз бўлган. Залужний келажакда президентликка номзодини қўйиши мумкинлиги ҳақидаги кўплаб тахминларга қарамай, бу борада очиқ баёнот беришдан тийилиб келмоқда.

Сайловлар қандай натижа беришини ҳозирча айтиш қийин. Бироқ Уэльсдаги Аберистуит университети халқаро сиёсат бўйича катта ўқитувчиси Женни Мэтерснинг фикрича, уруш давомида номзодлар орттирган обрў ва уларнинг урушдаги ҳиссаси сайловчиларнинг қарашларига катта таъсир кўрсатиши мумкин.

“Шу нуқтаи назардан, Валерий Залужний энг қулай позицияда бўлиши мумкин. Чунки у Россиянинг кенг кўламли босқинининг дастлабки икки йилида қуролли кучлар бош қўмондони сифатида фаолият юритган ва бу даврдаги фаолияти кенг жамоатчиликка маълум, умуман олганда, ижобий баҳоланган”, деган Мэтерс “Newsweek” нашрига.

Бироқ экспертнинг қўшимча қилишича, Залужний Киевнинг Лондондаги элчиси сифатида ишлаётган даврда жамоатчилик эътиборидан анча четда қолган.

Нашрнинг иккинчи тахмини эса Кирилл Буданов. У Украина Мудофаа вазирлиги Бош разведка бошқармаси раҳбари сифатида танилган. Буданов қисқа вақт ичида ўткир нигоҳи ва Россия томонидан йўқ қилиш учун нишонга олинган энг муҳим шахслардан бири сифатида шуҳрат қозонган. Буданов Россия томонидан бир неча бор суиқасд уюштиришга уринишлар бўлганини айтган. Киев эса унинг рафиқаси Марианна 2023 йил охирида оғир металлар билан заҳарланганини билдирган.

Генерал 2026 йил бошидан буён Зеленский маъмурияти раҳбари лавозимида ишламоқда. У президентлик сайловида қатнашишини айтмаган ва сиёсий келажаги ҳақидаги тўғридан тўғри саволларга жавоб беришдан қочиб келмоқда.

“Rating Group” сўровига кўра, украиналикларнинг қарийб 53 фоизи Будановга ишонади. Бу Зеленскийга ишонч билдирганлар улуши билан бир хил. Сўров иштирокчиларининг 6,7 фоизи эса келажакдаги президентлик сайловининг биринчи босқичида Будановга овоз беришини билдирган.

Мэтерснинг айтишича, Буданов Украинадаги урушни самарали бошқариш қобилияти билан танилган. Шу билан бирга, у камгаплиги билан ҳам ажралиб туради.

Нашрнинг учинчи тахмини – Михайло Федоров. Атиги 35 ёшда бўлган Федоров бир неча йил давомида Украинанинг дронлар йўналишидаги сиёсатига масъул шахслардан бири ва бош вазир ўринбосари сифатида ишлаган. 2026 йил январь ойида эса мудофаа вазири этиб тайинланган.

Орадан олти ой ўтиб, Зеленский, Федоров ва ўша пайтдаги Украина қуролли кучлари бош қўмондони, генерал Александр Сирский ўртасидаги кескин келишмовчиликлар фонида у лавозимидан озод этилган.

Федоровнинг ишдан олиниши Украинанинг бир неча шаҳрида норозилик намойишларига сабаб бўлган. Кейинчалик у уруш даврида сайлов ўтказишга чақирган. Бу қадам Россиянинг кенг кўламли босқини бошланганидан буён Зеленский ҳокимиятига қаратилган энг жиддий чақириқлардан бири сифатида баҳоланган.

Мэтерснинг фикрича, Федоров лавозимидан озод этилишидан олдин ҳам, ундан кейин ҳам жуда машҳур бўлган. Бироқ у ишдан бўшатилганидан кейин билдирган норозиликлари билан ўз имкониятларига зарар етказган бўлиши мумкин.

“У мамлакат манфаатларидан кўра, ўзининг келажакдаги сиёсий истиқболлари ҳақида кўпроқ қайғураётган шахс сифатида кўрилиши хавфи бор”, деган эксперт.

“Rating Group” сўровига кўра, респондентларнинг қарийб 38 фоизи Федоровга ишонишини билдирган. Тахминан 7,6 фоизи эса биринчи босқичда унга овоз беришини айтган.

Зеленскийнинг ўрнини эгаллаши мумкин бўлган навбатдаги шахс – Петро Порошенко. Петро Порошенко 2014–2019 йилларда Украина президенти бўлган. У бу лавозимни Россия Қримни аннексия қилган ва Москва Украинанинг шарқидаги Донецк ҳамда Луганск ҳудудларида сепаратистларни қўллаб-қувватлай бошлаган даврда эгаллаган. Бу ҳудудлар биргаликда Донбасс деб аталади.

Порошенко 2026 йилда ҳам Украина парламентидаги мухолифатчи депутат сифатида фаолият юритмоқда. У 2019 йилги президентлик сайловининг иккинчи босқичида Зеленскийга ютқазган. Ўша пайтда сиёсий лавозимларда ишлаш тажрибасига эга бўлмаган Зеленский иқтисодий қийинчиликлар ва коррупциядан чарчаган сайловчилар орасида катта қўллаб-қувватловга эришган эди.

Порошенко 2014 йилда Украина собиқ президенти Виктор Янукович ҳокимиятдан ағдарилганидан кейин президент этиб сайланган. Януковичга қарши норозилик намойишлари мамлакат тарихига Майдон инқилоби номи билан кирган.

Дастлаб Порошенко жамоатчилик орасида катта қўллаб-қувватловга эга бўлган. Бироқ кейинчалик коррупцияга қарши кураш, олигархларнинг таъсири ва Россия билан уруш оқибатларини бартараф этишдаги қийинчиликлар сабаб унинг рейтинги пасайган. 2021 йил охирида Украина ҳукумати Порошенкога давлатга хиёнат қилиш ҳамда мамлакат шарқидаги сепаратист кучларни молиялаштиришга ёрдам бериш айбловларини қўйган. Порошенко бу айбловларни рад этиб, уларни сиёсий сабаблар билан изоҳлаган.

2022 йил январь ойида, Россиянинг кенг кўламли босқинидан бир неча ҳафта олдин, Порошенко Киевдаги суд мажлисида ўз номини оқлашга умид қилаётганини айтган.

Зеленский 2025 йил февраль ойида Порошенкога нисбатан санкциялар жорий этган. Улар қаторида унинг активларини музлатиш ҳам бор эди. Украина расмийлари бу чораларни миллий хавфсизлик билан изоҳлаган. Украинанинг энг бой кишиларидан бири бўлган Порошенко мамлакатни Европага яқинлаштириш тарафдори бўлиб келган. Президентлик лавозимини тарк этганидан кейин ҳам у мамлакатдаги энг таниқли мухолифатчи сиёсатчилардан бири бўлиб қолмоқда.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Россия АҚШга йирик миқдорда дизель сотишини маълум қилган эди. Трампнинг Путин билан келишуви ҳам айнан дизель ёнилғиси етказиб бериш ва унга қўйилган чекловларни юмшатиш билан боғлиқ. Шунингдек, Зеленский ушбу келишувни кескин қоралаб, “очиқ заифлик белгиси” деб атаган эди. Зеленскийнинг ушбу фикрларидан сўнг Дональд Трамп Владимир Зеленский ўрнига янги раҳбар сайлаш вақти келганини айтганди. У Зеленскийни Россиянинг нефтни қайта ишлаш заводларига ҳужум қилиш орқали жаҳон бозорида дизель ёнилғиси таъминотига зарар етказаётганликда айблаган.