Ер аҳолиси мисли кўрилмаган иссиқ ҳаводан огоҳлантирилди

Ер сайёраси мисли кўрилмаган иссиқлик даврига кириб бормоқда, кучайиб бораётган Эль-Ниньо ҳодисаси эса яқин ойлардаёқ янги ҳарорат рекордларига олиб келиши мумкин. Бу ҳақда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош котиб Антониу Гутерриш маълум қилиб, ҳукуматларни аҳолини ҳимоя қилиш чораларини тезлаштиришга ва қазилма ёқилғидан фойдаланишни янада кенгайтиришдан воз кечишга чақирди.

БМТнинг Нью-Йоркдаги қароргоҳида сўзга чиққан Гутерриш дунё аллақачон экстремал об-ҳаво ҳодисалари содир бўлган ёзни бошдан кечирганини таъкидлаган: рекорд даражадаги иссиқлик тўлқинлари, Испания, Франция ва бошқа мамлакатлардаги йирик ўрмон ёнғинлари, шунингдек, Дунё океани юзасининг рекорд даражадаги ҳарорати. Унинг сўзларига кўра, Жаҳон метеорология ташкилотининг (ЖМТ) охирги прогнози бу шунчаки бошланиши эканини кўрсатмоқда.

ЖМТ маълумотларига кўра, Эль-Ниньо кучайишда давом этади ва 2026 йилнинг август-октябрь ойлари оралиғида юқори интенсивликка эришади. Ушбу иқлим ҳодисасининг ривожланишини белгилайдиган Тинч океани юзасининг ҳарорати шаклланишнинг бундай эрта босқичи учун аллақачон рекорд даражада юқори кўрсаткичга етган ва ўсишда давом этмоқда. Яқин ойларда деярли бутун қуруқликда ҳаво ҳарорати иқлимий меъёрдан юқори бўлиши кутилмоқда.

Гутерриш Эль-Ниньо нафақат ҳароратга, балки ёғингарчилик режимига ҳам таъсир қилишини қайд этган. Хусусан, Ҳиндистондаги муссон мавсуми одатдагидан анча кучсизроқ бўлган, кейинги прогнозлар эса вазиятнинг ёмонлашувига ишора қилмоқда. Жанубий Ҳинд океани диполи билан биргаликда бу дунёнинг турли минтақаларида қурғоқчилик, сув ташқини ва ўрмон ёнғинларини кучайтириши мумкин.

“Хулоса аниқ: иқлим инқирози шиддат билан ортмоқда”, дейди Бош котиб.

Унинг сўзларига кўра, экстремал иссиқлик азалдан “жимжилоқ қотил” деб ҳисобланади, аммо ҳатто бу таъриф ҳам муаммо кўламини тўлиқ акс эттирмайди, чунки юқори ҳарорат таъсири билан боғлиқ кўплаб ўлим ҳолатлари расман ҳисобга олинмайди. Иссиқлик шифохоналар, энергетика тизимлари ва транспорт инфратузилмасига ортиқча юклама туширади, бундан эса энг кўп аҳолининг заиф қатламлари азият чекади.

БМТ раҳбари икки йил аввал экстремал иссиқлик муносабати билан ҳаракат қилишга глобал даъват билан чиққанини эслатиб ўтган. Ушбу давр мобайнида кўплаб мамлакатлар прогноз қилиш ва эрта огоҳлантириш тизимларини такомиллаштирган, 250 дан ортиқ шаҳар Beat the Heat ташаббусига қўшилган ва аҳолини ҳимоя қилиш режаларини қабул қилган. Бироқ Гутерришнинг сўзларига кўра, исиш суръатлари ҳали ҳам кўрилаётган чораларни ортда қолдирмоқда.

У саъй-ҳаракатларни тўртта йўналишга қаратишга чақирган: эрта огоҳлантириш тизимлари ва ҳаракатлар режаси ёрдамида одамларни ҳимоя қилиш, хавфсиз меҳнат шароитларини таъминлаш, шаҳарлар ва инфратузилмани экстремал иссиқликка мослаштириш ҳамда иқлим инқирозининг асосий сабабини бартараф этиш.

Бош котибнинг сўзларига кўра, дунё ҳали ҳам қазилма ёқилғидан воз кечишга жуда кам эътибор қаратмоқда. У кўмир, нефть ёки газни қазиб олиш бўйича ҳар бир янги лойиҳа келажакдаги иссиқлик тўлқинларини янада хавфлироқ қилишидан огоҳлантирган. Шу билан бирга, баъзи ҳукуматлар ҳали ҳам 2030 йилга бориб глобал исишни 1,5 даража атрофида ушлаб туриш сценарийси йўл қўядиганидан икки баравардан зиёд кўпроқ қазилма ёқилғи қазиб олишни режалаштирмоқда.

ЖМТ раҳбари Селеста Сауло Эль-Ниньо энг синчковлик билан кузатиладиган иқлим ҳодисаларидан бири бўлиб қолаётганини, аммо прогнозларнинг ўзи оқибатларнинг олдини ололмаслигини таъкидлаган. Унинг сўзларига кўра, ҳозирги вазият ҳукуматларга хавф-хатарларни олдиндан баҳолаш ва энг хавфли оқибатлар намоён бўлишидан олдин чора кўриш имкониятини беради.

ЖМТ прогнозига кўра, августдан октябргача ҳаво ҳарорати Африканинг катта қисмида, Жанубий Европада, Арабистон ярим оролида, Ҳиндистон ярим оролида, Шарқий Осиёда, Марказий Америкада, Кариб ҳавзаси мамлакатларида, Жанубий Американинг катта қисмида ва Янги Зеландияда меъёрдан юқори бўлади. Серёғинроқ шароит Буюк Африка шохи ҳудудида, Марказий Осиёнинг бир қисмида, Жанубий Европада, Шимолий Американинг ғарбида ва Жанубий Американинг жануби-шарқида кутилмоқда, қурғоқчил об-ҳаво эса Ҳиндистон ярим оролида, Австралиянинг жанубий ва шарқий қисмида, Марказий Американинг жанубида, Кариб ҳавзасининг айрим ҳудудларида, Жанубий Американинг шимоли-ғарбида ва Шимолий Европада прогноз қилинмоқда. 

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Жаҳон метеорология бўлими иқлим инқирози кучайиб бораётгани сабабли 2030 йилгача дунёда рекорд даражада деярли муқаррар иссиқ давр кузатилиши ҳақида огоҳлантирган эди.