“Росатом”даги молиявий муаммолар Марказий Осиёдаги АЭС лойиҳаларини кечиктириши мумкин

Россиянинг “Росатом” давлат корпорацияси ноқулай иқтисодий шароит сабабли инвестиция дастурини деярли икки бараварга қисқартиришни режалаштирмоқда. Бу компаниянинг хориждаги, жумладан, Ўзбекистон ва Қозоғистондаги лойиҳаларини амалга ошириш муддатига таъсир қилиши мумкин. Бу ҳақда “Eurasianet” хабар берди.

Нашрнинг ёзишича, Қозоғистон ва Ўзбекистон тез орада атом энергетикасини ривожлантириш режасини қайта кўриб чиқишига тўғри келиши мумкин. Марказий Осиёнинг ҳар икки давлатида атом электр станцияларини қуриш бўйича келишувларга эга бўлган Россиянинг “Росатом” давлат корпорацияси жиддий молиявий қийинчиликларни бошдан кечирмоқда.

“Росатом” раҳбари Алексей Лихачёв “ноқулай иқтисодий шароитлар” сабабли компания жорий йилда ўз инвестиция дастурини деярли 50 фоизга қисқартираётганини эълон қилган. Лихачёв, шунингдек, “Росатом” яқин 18 ой ичида операцион харажатларни 10 фоизга камайтиришга ҳаракат қилишини айтган.

“Биз бир нечта меъёрларга, энг аввало, 2030 йилгача бўлган даврда самарадорликка, яъни инвестиция қилинган ҳар бир рублга тўғри келадиган кўпроқ фойда ва даромад олиш тамойилига амал қилган ҳолда, дарҳол бир қатор лойиҳалардан воз кечдик ёки уларни амалга ошириш муддатини кейинроққа сурдик”, дейди Лихачёв “Reuters”га.

Компаниянинг муаммолари Кремлнинг Украинадаги давом этаётган ҳарбий кампанияси билан кенг боғланмоқда. Бу, умуман олганда, Россияни молиявий куч-қувватидан маҳрум қилган. Халқаро санкциялар ҳам “Росатом” фаолиятига тўсқинлик қилмоқда.

Лихачёв айнан қайси лойиҳалар қисқартирилаётгани ёки кечиктирилаётганига аниқлик киритмаган. Қозоғистон 2025 йилда Марказий Осиёдаги ушбу давлатнинг Балхаш кўли соҳилида жойлашадиган биринчи атом электр станциясини қуриш бўйича “Росатом” билан шартнома имзолаган. Ўшандан бери лойиҳа кечиктиришлар ва низоларга дуч келган. Кўпчилик кузатувчилар буни “Росатом”нинг молиялаштиришни қўлга киритишдаги қийинчиликлари билан боғлиқ деб тахмин қилган. Лихачёвнинг баёноти лойиҳа 2030-йилларнинг ўрталарига мўлжалланган тахминий якунлаш муддатига улгура олишига бўлган шубҳаларни янада оширади.

“Росатом”, шунингдек, Ўзбекистонда кичик қувватли атом электр станцияларини қуриш бўйича дастлабки келишувга эга. Бундан ташқари, компания мулозимлари 2026 йил бошида Ўзбекистонга ядровий кластер яратиш учун битимни кенгайтиришни таклиф қилган. 

“Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг “Росатом”га муқобил вариантлари мавжуд. Остонада Хитой компанияси мамлакатда иккита АЭС қуриши бўйича келишув аллақачон мавжуд. Бундан ташқари, Қозоғистон ҳам, Ўзбекистон ҳам кичик модулли ядровий реакторларни ривожлантириш учун АҚШ билан ҳамкорлик қилишга қизиқиш билдирган”, дейилади хабарда.

Қайд этиш жоиз, тарихан Россия ҳукумати учун асосий даромад манбаларидан бири бўлган “Росатом” молиявий қийинчиликларни бошдан кечираётган ягона йирик Россия тузилмаси эмас. “Газпром” энергетика гигантининг акциялари нархи охирги уч ой ичида кескин тушиб кетган ва компаниянинг бозор капиталлашуви ҳозирда бор-йўғи 25 миллиард долларни ташкил этмоқда.

Эслатиб ўтамиз, аввалроқ Ўзбекистондаги АЭС майдончасида ишлашга қарор қилган маҳаллий ва Россия-Ўзбекистон қўшма корхоналарига максимал даражада имтиёзлар берилиши ҳақида хабар қилинган эди. Шунингдек, Алексей Лихачёв Ўзбекистондаги АЭС қурилиш майдончасида фақатгина битта кичик блокнинг барпо этилиши Россия корхоналарини 2 триллион рублгача (тахминан 24,7 млрд доллар) бўлган буюртмалар ва тахминан мингта иш ўрни билан таъминлашини айтган эди.