Жазман ёки жосус: дунёнинг энг йирик видеокарталар компанияси раҳбари хотинига хиёнат қилди

Американинг энг йирик технологик компанияларидан бири Nvidia раҳбари Женсен Хуанг атрофида катта можаро юзага келди. Компания асосчиси ва бош директори хотинига хиёнат қилди. У қайси мега-жин бировнинг эрига осилади, десангиз, гап Nvidia маҳсулотларини сотиб олувчи Сингапурнинг Megaspeed компанияси топ-менежери Элис Хуанг ҳақида бормоқда. Қизиғи, Элис хоним АҚШ махсус хизматлари томонидан Хитой разведкаси билан алоқадорликда гумон қилинмоқда. Яъни, у хуштори Женсен Хуангнинг кўнглини овлаш баҳонасида у ҳақида Хитой Давлат хавфсизлиги вазирлигига “қулоқлик” ҳам қилган.

Медиада тарқалган бу хабарлар ортидан Nvidia директорлар кенгаши мустақил текширув бошлади. АҚШ Конгрессининг учта қўмитаси компания раҳбаридан изоҳ талаб қилди. Хитой ҳукумати эса жосуслик ҳақидаги даъволарни рад этди.

Масаланинг яна бир томони “ошиқ-мошиқли” можаро Nvidia’нинг миллиардлаб долларлик чип савдоси, АҚШнинг Хитойга нисбатан технологик чекловлари ва сунъий интеллект соҳасидаги глобал рақобат билан ҳам боғлиқ.

Хўш, Женсен Хуанг ким билан муносабатда бўлган, аёл аслида ким – маъшуқа ёки қулоқ? Борди-ю, икковидан бири бўлган тақдирда ҳам, АҚШ разведкаси бу маълумотларни қандай аниқлаган? Нега орага йўқ жойдан Megaspeed компанияси ҳам аралашиб қоляпти? Nvidia раҳбари атрофидаги ўта шахсий ва ётоғи билан боғлиқ можародан Америка нима сабабдан безовталаниб қолди? Бир неча дақиқангизни аямасангиз, шу саволларга биргаликда жавоб топамиз. Ассалому алайкум!

Ошиқ-мошиқ ўйини қандай бошланган?

Женсен Хуанг атрофидаги можаро ҳақида дастлаб “The New York Times” нашри хабар тарқатди. Нашрнинг ёзишича, Nvidia раҳбари Элис Хуанг исмли аёл билан яқин муносабатда бўлган. Улар фамилиядош, бироқ қариндош эмас. Элис Хуанг Хитой фуқароси бўлиб, аввал мамлакатда тележурналист сифатида фаолият юритган. Кейинчалик у Сингапурда жойлашган Megaspeed компаниясининг юқори лавозимли раҳбарларидан бирига айланган.

Бу компания маълумотлар марказлари ва сунъий интеллект инфратузилмаси билан шуғулланади. Megaspeed Nvidia чипларини харид қилувчи йирик мижозлардан бири ҳисобланади.

“Associated Press” нашрининг маълумотига кўра, Megaspeed сўнгги икки йил ичида Nvidia’дан 4,8 миллиард доллардан ортиқ қийматдаги чипларни сотиб олган. АҚШ махсус хизматлари эса компания фаолиятига аввалдан эътибор қаратиб келган. Чунки Вашингтонда Megaspeed Хитой компанияларига АҚШ экспорт чекловлари остидаги илғор сунъий интеллект чипларини етказиб беришга ёрдам берган бўлиши мумкин, деган шубҳалар мавжуд эди.

“The New York Times” хабарига кўра, АҚШ разведка хизматлари Элис Хуангни кузатган ва унинг Хитой Давлат хавфсизлиги вазирлиги томонидан ёлланганини аниқлаган. Аёлга Женсен Хуанг ҳақида маълумот тўплаш вазифаси юклатилган.

Бундан ташқари, Пекин Nvidia раҳбарига таъсир ўтказиш ва компаниянинг энг илғор чипларини Хитой бозорига етказиб беришга эришишдан манфаатдор бўлган бўлиши мумкин.

Шуни айтиб ўтиш керакки, АҚШ разведкасининг Элис Хуангга оид хулосалари ОАВ томонидан аноним манбаларга таяниб ёритилган. Унинг жосуслик фаолияти ёки Nvidia сирларини Хитойга узатгани бўйича очиқ эълон қилинган суд қарори ёки тасдиқланган далиллар ҳозирча йўқ.

АҚШ разведкаси Женсен Хуангни қандай кузатган?

АҚШ махсус хизматлари Элис Хуангни бир йилдан кўпроқ вақт давомида кузатган. Разведка ходимлари унинг Женсен Хуанг билан хабар алмашиб турганини аниқлаган. Уларнинг фикрича, бу мулоқот оддий ишбилармонлик алоқаларидан ташқарига чиққан ва ишқий муносабат тусини олган. АҚШ разведкаси Элис Хуангнинг Хитой Давлат хавфсизлиги вазирлиги билан алоқадорлиги ҳақидаги маълумотларни юқори лавозимли ҳукумат вакилларига етказган.

Ҳатто ушбу “севги ўйинлари”дан Қўшма Штатлар Президенти Дональд Трамп ҳам хабардор бўлган. Бу ҳақидаги маълумотлар Трамп маъмуриятидаги юқори лавозимли мулозимлар орасида тарқатилган махсус маърузага ҳам киритилган ва Трампга Элис Хуангнинг кузатилаётгани ҳамда Женсен Хуанг билан алоқаси ҳақида маълумот тахминан бир йил олдин берилган.

“Financial Times” ҳам АҚШ махсус хизматлари тайёрлаган маъруза Трампнинг Хитойга ташрифи ва Си Цзиньпин билан учрашуви олдидан юқори лавозимли амалдорлар орасида тарқатилганини ёзди.

АҚШ Давлат котиби Марко Рубио эса 8 ноябрь куни журналистларнинг Женсен Хуанг билан боғлиқ саволларига жавоб беришдан бош тортди.

“Бу масаланинг алоҳида моҳияти сабабли изоҳ бера олмайман. Шунингдек, Nvidia ичида давом этаётган корпоратив масала юзасидан ҳам фикр билдирмайман”, деди Рубио.

Ҳозирча разведка ходимлари Элис Хуанг айнан қандай маълумотларни қўлга киритгани, уларни Хитойга узатган-узатмагани ва бу маълумотлар АҚШ миллий хавфсизлиги учун қанчалик муҳим бўлгани тўлиқ очиқланмаган.

Megaspeed ва Хитойга чип етказиб бериш масаласи

Дастлабки дақиқаларда мен сизга аниқлаштириб беришга ваъда берган саволларга жавоб топиш учун бир-бирига етти ёт бегона бўлиши билан бирга, ўта яқин таниш бўлган фамилиядош Хуанглар ишида Megaspeed компаниясининг ўрни ҳақида ҳам алоҳида тўхталиш керак бўлади. Хуллас, эшитинг, АҚШнинг хавотирлари фақат Женсен Хуангнинг шахсий муносабатлари билан боғлиқ эмас. Гап Хитойга илғор сунъий интеллект чипларининг етказиб берилиши билан ҳам боғлиқ.

АҚШ ҳукумати 2022 йилдан бошлаб америкаликлар учун Хитойнинг илғор яримўтказгичлар ва уларни ишлаб чиқариш технологияларидан фойдаланиш имкониятларини чеклашга киришган.

Вашингтон бу ишини миллий хавфсизлик билан изоҳлайди. Америка расмийлари илғор чиплар Хитойнинг ҳарбий, технологик ва сунъий интеллект соҳасидаги имкониятларини кучайтириши мумкинлигидан хавотирда. Яъни, Америка ўзидан Хитойни ўзиб кетишини истамаяпти, очиқроқ айтганда эса, ичи қоралик қиляпти. Сабаби, Nvidia айнан шу чипларни ишлаб чиқарувчи дунёдаги энг муҳим компаниялардан бири.

“The New York Times” 2025 йилнинг 9 октябрь куни АҚШ Савдо вазирлиги Megaspeed фаолиятини ҳам ўрганганини ёзган. Компания Хитойдаги ташкилотларга экспорт чекловлари остидаги чипларни қайта сотиш ёки бошқа йўллар билан етказиб беришга ёрдам берган бўлиши мумкин, деган гумонлар бўлган.

Шу сабабли Элис Хуангнинг Nvidia раҳбари билан яқин муносабатлари АҚШ разведкаси эътиборини тортган.

“TechCrunch” нашрига берган изоҳида Nvidia вакили Женсен Хуангнинг Элис Хуанг билан учрашувлари бошқа мижозлар билан бўладиган одатий ишбилармонлик алоқаларидан фарқ қилмаслигини таъкидлаган.

“Женсеннинг Хуанг хоним билан мулоқотлари одатий. Бу алоҳида кутилмаган ҳолат эмас. Мижозлар билан учрашувлар бош директорнинг хизмат вазифасига киради. Женсен ҳар йили минглаб мижоз компаниялар раҳбарлари билан мулоқот қилади”, дейди у.

Компания вакилининг айтишича, Осиёдаги булутли хизматлар кўрсатувчи мижозларга Nvidia’нинг махфий тижорат сирлари ёки миллий хавфсизликка дахлдор маълумотлари эмас, оддий ишбилармонлик ахборотлари тақдим этилади.

Демак, Nvidia аввалроқ ҳам Элис Хуанг билан алоқаларини ишбилармонлик доирасида изоҳлаган. Женсен Хуангнинг кейинги баёноти эса шахсий муносабат бўлганини тасдиқлади.

Женсен Хуанг хотинига хиёнат қилганини тан олди

Можаронинг энг шов-шувли қисми 8 ноябрь куни юз берди. Женсен Хуанг Nvidia ходимларига электрон хат юборган. Унда у хотинига хиёнат қилганини очиқ тан олган ва оиласидан, ҳамкасбларидан узр сўраган.

“Мен хотинимга хиёнат қилдим. Менинг ҳаракатларим унга ва фарзандларимизга озор берди. Менинг ҳаракатларимга ҳеч қандай оқлов йўқ. Мен чин дилдан афсусдаман”, деб ёзди у.

Хуанг ўз мактубида оиласи унга бутун ҳаёти давомида меҳр бергани ва қўллаб-қувватлаганини, бироқ ўзи уларнинг ишончини оқламаганини билдирган.

У рафиқаси ва фарзандларидан узр сўраб, вақт ўтиши билан уларнинг ишончини қайта қозонишга умид қилишини айтган.

Nvidia раҳбари нафақат оиласидан, балки компания ходимлари, директорлар кенгаши, ҳамкорлар ва акциядорлардан ҳам узр сўраган.

“Мен Nvidia’га раҳбарлик қилишни ҳаётимдаги энг катта шараф деб биламан. Сизларга хизмат қилиш ва ишончингизга муносиб бўлиш менинг масъулиятим эди. Мен бу масъулиятни тўлиқ бажара олмадим. Nvidia фаолиятига содиқман ва ишончингизни қайта қозониш учун ҳаракат қиламан”, деб ёзди Хуанг.

У миллий хавфсизлик билан боғлиқ хавотирлар юзасидан компания директорлар кенгаши мустақил текширув бошлаганини ҳам маълум қилди.

Хуанг ушбу текширувни қўллаб-қувватлашини ва жараёнда тўлиқ ҳамкорлик қилишини билдирди.

Шунингдек, у Nvidia’ни ҳимоя қилиш ва АҚШ миллий хавфсизлигини қўллаб-қувватлашга содиқлигини таъкидлаган.

Эътиборли жиҳати, Хуанг ходимларга юборган мактубида Элис Хуангнинг исмини тилга олмаган ва у билан муносабатларининг тафсилотларини очиқламаган.

Nvidia мустақил текширув бошлади

8 ноябрь куни Nvidia директорлар кенгаши ҳам расмий баёнот билан чиқди. Кенгаш компания асосчиси ва бош директори Женсен Хуанг хорижий разведка операциясининг нишонига айлангани ҳақидаги хабарлар фонида мустақил текширув бошлашга қарор қилганини билдирди.

Текширувни мустақил директорлар қўмитаси ташқи мустақил юристлар кўмагида олиб боради.

Кенгаш АҚШнинг миллий ва иқтисодий хавфсизлиги Nvidia ҳамда унинг акциядорлари манфаатлари учун устувор эканини таъкидлади.

Шу билан бирга, компания директорлар кенгашида АҚШ миллий хавфсизлиги ёки Nvidia’нинг махфий маълумотлари хавф остида қолган, деб ҳисоблаш учун ҳозирча асос йўқлиги қайд этилди.

Бироқ мавжуд барча маълумотлар текширув доирасида ўрганилади.

Nvidia Женсен Хуанг ва унинг раҳбариятига ишонч билдиришини ҳам маълум қилди.

Компания вакили Жон Риззо эса ушбу можаро Nvidia фаолиятини секинлаштирмаслигини айтди. Унинг таъкидлашича, Хуанг компанияни бош директор сифатида узлуксиз бошқаришда давом этади.

“Associated Press” хабарига кўра, текширув давомида ҳам Женсен Хуанг ўз лавозимида қолади.

Шундай қилиб, ҳозирча унинг истеъфога чиқиши ёки лавозимидан четлатилиши ҳақида қарор йўқ.

АҚШ Конгресси ҳам ишга аралашди

Nvidia раҳбари билан боғлиқ хабарлар АҚШ қонун чиқарувчиларининг ҳам эътиборини тортди. 5 ноябрь куни АҚШ Вакиллар палатасидаги учта қўмита раиси Женсен Хуангга мактуб юборди.

Булар – Ташқи ишлар қўмитаси раиси Брайан Маст, Хитой бўйича махсус қўмита раиси Жон Мулинар ва Разведка бўйича доимий қўмита раиси Рик Кроуфорд. Улар Nvidia раҳбарини ёпиқ эшиклар ортидаги брифингда иштирок этишга чақирди. Конгресс аъзолари Хуангдан Элис Хуанг билан муносабатлари, Megaspeed компанияси билан алоқалар ва Nvidia’нинг хорижий разведка фаолиятидан ҳимояланиш чораларига оид саволларга жавоб беришни сўради.

Учрашувни 18 ноябрь куни ўтказиш таклиф қилинди. Женсен Хуангдан 11 ноябргача таклифни қабул қилиш ёки бошқа санани белгилаш сўралган.

Қонун чиқарувчилар ўз мактубида Хитойнинг АҚШнинг илғор технологиялари ва махфий маълумотларига кириш имконияти миллий хавфсизлик учун жиддий хавотир уйғотаётганини таъкидлаган. Уларнинг фикрича, Конгресс АҚШ хавфсизлигига қандайдир таҳдид юзага келган-келмаганини аниқлаши керак.

Бу ерда ҳам муҳим фарқ бор: Конгресснинг брифинг талаб қилиши Женсен Хуангнинг жосусликда айбланганини англатмайди. Қонун чиқарувчилар ундан вазият ва компаниянинг хавфсизлик тартиблари ҳақида тушунтириш сўрамоқда.

Трамп Женсен Хуангни ҳимоя қилдими?

Журналистлар АҚШ Президенти Дональд Трампдан ҳам Nvidia раҳбари атрофидаги можаро ҳақида сўрашган. Трамп Женсен Хуанг билан бу масалани муҳокама қилмаганини айтди. Шунга қарамай, уни муносиб ва ҳурматга лойиқ инсон деб билишини билдирди.

“У билан бу ҳақда гаплашмадим. Мен уни яхши инсон деб биламан, лекин аслида нима бўлаётганини ҳеч қачон билмайсиз. Ҳаммаси яхши бўлишига умид қиламан. Менимча, у ҳурматга лойиқ инсон. У мамлакатимиз учун ажойиб ишларни амалга оширди”, деб жавоб берган Трамп.

Журналистлар президентдан разведка маълумотлари ҳақида аввалроқ хабардор бўлганида чора кўриши керакмиди, деб сўраган.

Трамп бунга ҳожат бўлмаганини айтиб, Хуангнинг АҚШ учун қилган ишларини юқори баҳолаган.

“Йўқ, мен бундай деб ўйламайман. Менимча, унинг бунга изоҳи бордир. Аввал уни эшитиш керак”, дея жавоб берган.

Шунингдек, Президентдан Хуангни Осиёга режалаштирилган сафари давомида ўзи билан олиб кетиши мумкинми, деб сўралган.

Трамп бундай имкониятни истисно қилмаган. АҚШ Давлат котиби Марко Рубио эса юқорида айтилганидек, масала юзасидан изоҳ беришдан бош тортган.

Хитой айбловларни рад этди

9 ноябрь куни Хитой Ташқи ишлар вазирлиги ҳам ушбу можаро юзасидан муносабат билдирди. Вазирлик матбуот котиби Го Цзякунь АҚШ томонидан илгари сурилган айбловларни рад этди.

Унинг айтишича, “хитойлик жосус” ҳақидаги гап-сўзлар миш-миш ва тахминларга асосланган бўлиб, Хитойга қарши туҳмат ҳисобланади.

Демак, Пекин Элис Хуангнинг Хитой разведкаси билан алоқадорлиги ҳақидаги даъволарни тан олмаяпти.

Ҳозирча АҚШ томони келтираётган разведка хулосалари ва Хитойнинг рад жавоби ўртасида қарама-қаршилик мавжуд. Мустақил текширув натижалари бу масалага ойдинлик киритиши мумкин.

Можаро Nvidia акцияларига ҳам таъсир қилди

Женсен Хуанг атрофидаги воқеа нафақат сиёсий ва корпоратив доираларда, балки молия бозорида ҳам муҳокамаларга сабаб бўлди. “Reuters” хабарига кўра, 9 ноябрь куни Nvidia акциялари биржа савдоларидан олдинги операцияларда қарийб 4,5 фоизга пасайди.

Бунга компания раҳбарининг келажаги ва мустақил текширув натижалари юзасидан инвесторлар орасида пайдо бўлган ноаниқлик сабаб сифатида кўрсатилди.

Бироқ акциялар пасайишига фақат Женсен Хуанг атрофидаги можаро сабаб бўлган, дейиш тўғри эмас. Бунгача ҳам сунъий интеллект соҳасига киритилаётган улкан сармоялар ўзини оқлаши борасидаги хавотирлар технология акцияларига босим ўтказаётган эди.

“Reuters” маълумотига кўра, Nvidia’нинг бозор қиймати тахминан 4,5 триллион долларни ташкил этади. Компания акциялари йил бошидан буён эришган ўсишининг катта қисмини йўқотган эди.

Таҳлилчилар Женсен Хуангнинг компания фаолиятидаги ўрни жуда катта эканини таъкидламоқда. У нафақат Nvidia’нинг бош директори, балки компаниянинг стратегияси, ҳамкорликлари ва сунъий интеллект бозоридаги мавқеини шакллантирган асосий шахс ҳисобланади.

Шу сабабли унинг раҳбарликдаги келажагига оид ҳар қандай ноаниқлик инвесторлар кайфиятига таъсир қилиши мумкин.

“Reuters” билан суҳбатлашган айрим таҳлилчилар текширув натижасида Хуанг лавозимидан кетишга мажбур бўлса, бу Nvidia учун янада жиддий оқибатларга олиб келиши мумкинлигини айтган.

Яна бир қизиқ тафсилот: “Reuters” хабарига кўра, Женсен Хуангнинг қизи ва Nvidia раҳбарларидан бири Мэдисон Хуанг Жанубий Кореянинг Сеул шаҳрида ўтказилиши режалаштирилган конференцияга ташрифини бекор қилган. Ушбу тадбир доирасида учрашиши керак бўлган компаниялар бу ҳақда хабар берган.

Бироқ унинг ташрифни бекор қилиши айнан отаси атрофидаги можаро билан боғлиқ экани расман тасдиқланмаган.

Nvidia ва Женсен Хуанг ким?

Бу воқеанинг кўламини тушуниш учун Женсен Хуанг ва у бошқараётган компаниянинг аҳамиятини ҳам билиш керак.

63 ёшли Женсен Хуанг 1993 йилда Крис Малаховски ва Кертис Прием билан биргаликда Nvidia компаниясига асос солган. У ташкил топганидан буён компанияга раҳбарлик қилиб келмоқда.

Nvidia дастлаб компьютер ўйинлари учун график процессорлар ишлаб чиқаришга ихтисослашган эди. Кейинчалик компания ўз технологияларини юқори унумли ҳисоблаш ва сунъий интеллект соҳаларига йўналтирди.

Бугунги кунда Nvidia чипларидан дунёнинг йирик технологик компаниялари, маълумотлар марказлари ва сунъий интеллект тизимларини ишлаб чиқувчилар фойдаланади.

Сунъий интеллект моделларини ўқитиш ва ишга тушириш учун катта ҳисоблаш қуввати керак. Nvidia процессорлари айнан шу жараённинг муҳим қисмини таъминлайди.

“Associated Press” маълумотига кўра, компания 2026 йил август ойида чораклик соф фойдасини 59,69 миллиард долларга етказган.

Женсен Хуанг эса сунъий интеллект технологияларига катта сармоя киритиш орқали компаниянинг бугунги мавқега эришишида асосий роль ўйнаган.

Шу сабабли унинг атрофидаги можаро фақат шахсий ҳаёт ёки компания ичидаги масала эмас. Бу Nvidia’нинг жаҳон технология бозоридаги ўрни ва АҚШнинг сунъий интеллект соҳасидаги етакчилигига ҳам дахлдор.

Хитой учун Nvidia чипларининг аҳамияти нимада?

АҚШ ва Хитой ўртасидаги технологик рақобатнинг марказида илғор яримўтказгичлар турибди.

Сунъий интеллект тизимларини яратиш, катта ҳажмдаги маълумотларни қайта ишлаш ва мураккаб ҳисоб-китобларни бажариш учун кучли процессорлар зарур.

Nvidia’нинг H200 каби илғор чипларидан айнан шу мақсадларда фойдаланилади.

АҚШ ҳукумати Хитойнинг бундай технологияларга киришини чеклашга ҳаракат қилган. Чунки Вашингтон илғор чиплар Хитойнинг ҳарбий ва стратегик имкониятларини кучайтириши мумкин, деб ҳисоблайди.

Бироқ АҚШ сиёсати вақт ўтиши билан ўзгариб турди.

2026 йил 13 январда АҚШ Савдо вазирлигининг Саноат ва хавфсизлик бюроси Nvidia H200 ҳамда AMD MI325X каби айрим чипларни Хитойга экспорт қилиш учун лицензия аризаларини муайян шартлар асосида кўриб чиқишини маълум қилди.

Бунинг учун бир қатор талаблар белгиланган. Жумладан, экспорт АҚШдаги мижозлар учун чиплар таъминотини камайтирмаслиги, Хитойдаги харидорлар экспорт қоидаларига риоя қилиш тартибларига эга бўлиши ва маҳсулотлар АҚШда мустақил учинчи тараф томонидан синовдан ўтказилиши керак.

Демак, Nvidia учун Хитой бозори катта иқтисодий аҳамиятга эга бўлса-да, чипларни етказиб бериш масаласи АҚШнинг миллий хавфсизлик сиёсати билан чамбарчас боғлиқ.

Айнан шу сабабли Megaspeed каби компанияларнинг фаолияти ҳам Вашингтон эътиборидан четда қолмаган.

Хуллас, шунақа гаплар. Энг муҳим савол эса ҳануз жавобсиз турибди. Элис Хуанг ҳақиқатан ҳам Хитой разведкаси топшириғи билан ҳаракат қилганми? У Женсен Хуангдан қандайдир махфий маълумот ололганми? Megaspeed орқали Хитойга экспорт чекловларини четлаб ўтиб, чип етказилганми? Бу саволларга жавобни мустақил текширув ва 18 ноябрь куни АҚШ Конгрессидаги муҳокамаларда жавоб топилиши мумкин.