Тўқаев яна конституцияни ўзгартиришни таклиф қилди

Қозоғистон Президенти Қосим-Жомарт Тўқаев республикада икки палатали парламентдан бир палатали парламентга ўтиш учун парламент ислоҳотини ўтказишни таклиф қилди. Бу масала 2027 йилда бўлиб ўтиши мумкин бўлган конституцияни ўзгартириш бўйича референдумга қўйилиши керак. Бу ҳақда Президент бугун, 8 сентябрь куни парламентда халққа қилган мурожаатида маълум қилди.

“Бугун мен яқин келажакда мамлакатимизда бир палатали парламент яратиш таклифини киритаман. Мен сизни дарҳол огоҳлантирмоқчиманки, бу жуда жиддий масала ва уни ҳал қилишда шошилиш мутлақо ўринсиз. Бу ислоҳот фуқаролик сектори, экспертлар ҳамжамияти ва, албатта, ҳозирги парламентда атрофлича муҳокама қилинадиган мавзу бўлиши керак. Ислоҳотнинг фавқулодда хусусиятини инобатга олган ҳолда, муҳокама камида бир йил давом этишига ишонаман, шундан сўнг 2027 йилда умумхалқ референдуми ўтказилиши ва кейин конституцияга зарур ўзгартиришлар киритилиши мумкин”, деди Қозоғистон Президенти.

Тўқаев агар ислоҳот тасдиқланса, бундай парламент партия рўйхати бўйича сайланиши кераклигини таъкидлади. У ислоҳотлар жараёни давом этаётганини қўшимча қилиб, шунингдек, ўзи ҳам аввалроқ парламент Сенати (юқори палатаси) раиси бўлганини ва бундай ўзгаришлар ҳақида гапириш унга осон эмаслигини эслатди.

“Қозоғистон парламентининг юқори палатаси сифатида Сенат 1995 йилда давлат асосларини яратишнинг машаққатли йўлини эндигина бошлаган мамлакатимизда анча оғир, беқарор сиёсий шароитда ташкил этилган”, деди у.

Қозоғистон Сенати мамлакатнинг ҳар бир вилоятидан, шунингдек, республика аҳамиятига молик шаҳарлар ва пойтахтдан икки нафардан аъзодан иборат бўлиб, 10 нафар аъзо Президент томонидан, беш нафари Қозоғистон халқи Ассамблеясининг таклифига кўра тайинланади. Сенат аъзоларининг ярми ҳар уч йилда қайта сайланади, умумий ваколат муддати олти йил.

Сенат раиси президентдан кейинги иккинчи шахс – агар давлат раҳбари ўз ваколатларини амалга ошира олмаса, вазифалар парламент юқори палатаси раҳбарига ўтади. 2019 йилда президент Нурсултон Назарбоев истеъфога чиққанидан кейин давлат раҳбарининг ваколатлари шу тариқа Тўқаевга ўтган. Ҳозирда Сенат раиси Маулен Ашимбаев ҳисобланади.

Қозоғистонда парламентнинг қуйи палатаси – Мажлис ҳам бор. Мажлисда 98 депутат бор, улардан 60 нафари партия рўйхати бўйича, яна 29 нафари бир мандатли сайлов округлари бўйича умумий яширин овоз бериш йўли билан сайланади. Мажлис раиси – Эрлан Кошанов.

Агар референдум 2027 йилда ўтказилса, бу Тўқаев президентлиги давридаги учинчи референдум бўлади. Биринчиси 2022 йилда бўлиб ўтди – ўша пайтда конституцияга ўзгартиришлар киритиб, бир шахснинг бир муддатдан ортиқ мамлакат президенти бўлиши тақиқланди, президентлик муддати етти йилгача кўтарилди. Бундан ташқари, асосий қонундан Назарбоев учун имтиёзлар чиқариб ташланди, ҳукуматнинг роли кучайтирилди.

Тўқаев давридаги иккинчи референдум 2024 йилда бўлиб ўтди – унда Қозоғистонда биринчи Атом электр станциясини қуриш масаласи муҳокама қилинди. Станцияни Олмаота вилоятида қуришга қарор қилинди ва консорциум раҳбари сифатида "Росатом" танланди.