Сурбет Трамп, Станфоррдаги митинг ва Кашмирдаги тўполон — Weekend

Жаҳон саҳнасининг “каттаконлари” Францияга йиғилди. Дунёнинг энг қудратли давлатлари келгуси бир йил давомида нималарни ўзгартириш, кимларни қўллаб-қувватлаш ва кимларни “тагига сув қуйишни” муҳокама қилишди. Аммо бу ўтган 3 кун фақатгина музокаралар билан эмас, кутилмаган баёнотлар ва давлат раҳбарларининг “беўхшов” ҳазиллари ва узоқ йиллик душманликка чек қўйишдаги дастлабки қадамлар билан эсда қолди. Хўш G7 саммитида нималар юз берди? 

Ташиев иши давом этмоқда. Собиқ амалдорнинг яқинлари бирин-кетин ҳибсга олинмоқда. Тез орада навбат кекса “шоқол”га ҳам етиб борса ажаб эмас. Ҳукуматда унга қаршилар кўпайган бир пайтда, Қамчибек Ташиев суд залида ўзини оқлашга уринмоқда. Хўш, Қирғизистон Президентининг собиқ дўсти қамаладими ёки йўқ?

Кашмирда тўполон. Минтақанинг Покистон назоратидаги қисмида ички сиёсий низолар сабаб халқ намойишга чиққан. Ўнлаб инсонлар ҳалок бўлган, юзга яқин иштирокчилар оғир жароҳат олган. Ҳудуд буткун назоратдан чиқиб кетган. Шу ва шу каби қатор муҳим янгиликларни Qalampir.uz’нинг бу галги дайжестида муҳокама қиламиз.

Битирувчилар намойиши

Жорий йилнинг 14 июнь куни, яъни якшанбада дунёнинг топ 5 олий таълим даргоҳларидан бири ҳисобланувчи Стэнфорд универеситетининг битирувчилари Фаластин байроқларини кўтариб намойиш уюштирди.

Гап шундаки, университет битирув маросимида Google бош директори Сундар Пичай нутқ сўзлаш учун минбарга чиқар экан, 200 га яқин талаба ўрнидан туриб, тадбирни тарк этган. Айрим талабалар қўлларига Фаластин давлати байроғини кўтарган ҳолда, “Free Palestine” (“Озод Фаластин”) дея ҳайқириб, оммавий ҳуштаклар чалиб, Google компаниясининг Исроил ҳукумати билан ҳамкорлигига нисбатан эътирозларини билдиришган.  Хусусан, улар 2021 йилда тузилган ва қиймати 1,2 миллиард долларга баҳоланган Project Nimbus номли булутли технологиялар лойиҳасини танқид қилгани айтилмоқда. Маълум қилинишича, акцияни “Students for Justice in Palestine” ва “No Tech for Apartheid” каби ташкилотлар уюштирган.

Акция доирасида ўтган йил Колумбия университетидаги норозилик намойишларини ташкил қилган ва 2025 йилда ICE (Иммиграция ва божхона назорати хизмати) томонидан ҳибсга олинган Маҳмуд Ҳалил ҳам нутқ сўзлаган.

“Бундан бир йил олдин, курсдошларим саҳнадан юриб ўтаётган бир пайтда, мен панжара ортида ўтирган эдим. Менинг жиноятим том маънода Исроилнинг Ғазодаги геноцидига қарши чиққаним бўлди. Менинг жиноятим сукут сақлашдан бош тортганим эди”, деган у.

Аслида ҳам жамиятнинг энг фаол қатлами бу талабалар. Тарихда бўлиб ўтган қўзғолонларнинг катта қисми ҳам айнан талабалар томонидан амалга оширилган. Ғазодаги вазиятга қарши намойишлар ҳам бир неча марта турли университетларда жумладан, Гарвард, Йель, Дьюк каби олий таълим даргоҳларида 2024 йилдан буён ўтказиб келинади.

Бугун Исроил ҳукумати қилаётган ишлар қанчалар нотўғри эканлигини, очиқдан-очиқ бир халқ қириб юборилаётганини ҳамма тушуниб етди. Аммо оддий халқ қанча эътироз билдирмасин, ҳукуматлар жим турипти. Шу сабаб ҳам Нетаньяху бошлиқ Исроил ҳокимияти барча эътирозларни назарга илмай, ўз сиёсатида давом этмоқда. Худо уларга инсоф берсин.

G7

Дунёнинг энг йирик иқтисодиётига эга давлатлар 15-17 июнь кунлари Франциянинг Эвиан-ле-Бен шаҳрида жам бўлди. “Катта еттилик”, яъни G7 давлатлари – АҚШ, Буюк Британия, Канада, Франция, Германия, Италия ва Япония – Яқин Шарқдаги кескинлик, Украина уруши, Хитойнинг иқтисодий босимига биргаликда бардош бериш ва тобора жиддий тус олиб бораётган Эбола вирусига қарши курашиш масалаларини кўриб чиқди.

Бу галги саммитнинг асосий ютуғи Эрондаги урушни якунлаш масаласида имзоланган ўзаро англашув меморандуми бўлди. 17 июнь куни АҚШ ва Эрон раҳбарлари Ҳормуз бўғозини очиш ва ўзаро ҳарбий ҳаракатларни якунлашга келишиб олди. Гарчи ҳали ядро дастури масаласида умумий тўхтамга келинмаган бўлса-да, томонларнинг келишиб олганини ўзи бир ютуқ. Шуни эслатиб ўтишимиз керакки, бу ҳали тўла тинчлик сулҳи эмас. Келгусида қатор масалалар ҳали муҳокама қилиниши керак. 

Яна бир эътиборли жиҳати шундаки, Трамп Яқин Шарқдаги урушни тўхтатиш учун ўз “ҳамтовоғи”га қарши чиқишга мажбур бўлмоқда. “Ҳизбуллоҳ” жангчиларини йўқ қилиш учун Байрутнинг тураржой биноларини бомбардимон қилгани, бунинг натижасида бир нечта урушга алоқаси йўқ бўлган инсонларнинг ҳалок бўлгани танқид остига олиниб, мазкур ҳужумлар Эрон билан тинчлик келишуви ўрнатишга тўсиқ бўлиб келаётгани айтилди.

Трампнинг позициясидан келиб чиқиб айтиш мумкинки, агар Нетаньяху ўз билганидан қолмаса, АҚШ ва Исроилнинг дўстона муносабатларига путур етиши аниқ.

“Бизсиз, Америка Қўшма Штатларисиз Исроил бўлмас эди. Менсиз ҳам Исроил бўлмас эди, чунки бошқа ҳеч бир президент мен қилган ишларни қилишга тайёр эмасди”, дейди Трамп.

Бироқ Исроил Бош вазири Биньямин Нетаньяху Исроил Мудофаа кучлари Жанубий Ливандан олиб чиқилмаслигини таъкидламоқда. Унинг таъкидлашича, Исроил АҚШ билан яқин дўст ва ҳамкор, аммо унга таяниб қолган эмас. Исроилнинг бундай ҳаракатлари базўр эришилаётган тинчлик сулҳини орқага тортиши табиий.

Бундан ташқари, тадбирда меҳмон сифатида таклиф этилган Украина Президенти Владимир Зеленский ҳам ўз мақсадларига эришиб олди. Украина бугун нафақат Россия билан урушаётган давлат, балки Москва ва Ғарб ўртасидаги геосиёсий чегарага айланган. НАТОнинг Украинага яқинлашуви Россия учун қанчалик хавфли деб баҳоланса, Киевнинг Москва назоратига ўтиши Европа учун шунчалик катта таҳдид сифатида қабул қилинади. Шу сабаб G7 давлатлари Украинанинг мағлуб бўлмаслиги учун ёрдамни давом эттирмоқда.

Саммитнинг яна бир асосий қарорларидан бири – Украинанинг ҳаво мудофаасини кучайтириш бўлди. G7 мамлакатлари Киевга замонавий ҳаво мудофаа тизимлари, ракета тутиб қолувчи воситалар ва бошқа ҳарбий техникаларни етказиб беришни давом эттиришга келишиб олди. АҚШ президенти Дональд Трамп ҳам Украинага қурол етказиб бериш дастурини қўллаб-қувватлади ҳамда Россия нефть экспортига қарши санкцияларни қайта тиклаш эҳтимолини тилга олди.

“Яқин орада буни амалга оширишимиз мумкин, чунки ҳозир Форс кўрфазидан нефть етказиб берилмоқда. Биз санкцияларни олиб ташлагандик, чунки нефть таъминотига тўсқинлик қилишни истамагандик. Шундай экан, яқин орада бунга имконият пайдо бўлади”, деган Трамп.

Диққатга сазовор жиҳати, халқаро майдонда урушни музокаралар орқали якунлаш ташаббусларидан кўра, Украинани қуроллантириш ҳақидаги чақириқлар кўпроқ янграмоқда. Натижада Украина уруши аллақачон икки давлат ўртасидаги можаро чегарасидан чиқиб, Россия ва глобал Ғарб ўртасидаги тарихий қарама-қаршиликнинг навбатдаги босқичига айланиб бормоқда.

COVID-19 пандемияси дунёга яхшигина дарс бериб қўйгани табиий. Шу сабабли, бу йилги саммитда Африкада авж олаётган Эбола эпидемияси ҳам алоҳида эътибор марказида бўлди.

Саммит якунида G7 раҳбарлари Эбола вирусига қарши мувофиқлаштирилган халқаро чораларни кучайтириш ва саратон касаллигига қарши илмий ҳамкорликни кенгайтириш бўйича баёнот қабул қилди. Улар эпидемиянинг чегаралардан ташқарига тарқалиш хавфи мавжудлигини таъкидлаб, кузатув тизимлари, лабораториялар, диагностика воситалари ҳамда янги вакциналар яратишга кўпроқ ресурс йўналтириш зарурлигини қайд этди.

Саратон касаллиги ҳам саммитнинг муҳим мавзуларидан бири бўлди. G7 давлатлари касалликни эрта аниқлаш, сунъий интеллект имкониятларидан фойдаланиш, янги даволаш усулларини яратиш ва илмий маълумотлар алмашинувини кучайтиришга келишиб олди.
Саммит доирасда яна кўплаб масалалар муҳокама қилинди. Қудратли давлатларнинг қарорлари кўп нарсани ҳал этишини бу G7 саммити яна бир бор исботлади.

Трамп кўп ҳазиллашди

G7 саммити одатда дунёнинг энг йирик иқтисодиётлари ўртасидаги ҳамкорлик ва муҳим глобал масалаларни муҳокама қилиш майдони сифатида кўрилади. Бироқ бу йилги учрашувда геосиёсий муаммолардан ташқари АҚШ Президентининг баёнотлари, хатти-ҳаракатлари ёки қўпол қилиб айтганда “ўхшамаган” ҳазиллари ҳам алоҳида эътибор ва эътирозларга муносиб кўрилди.

Сўнгги йилларда Европанинг хавфсизлик ва мудофаа масалаларида АҚШга тобора кўпроқ таяниб қолаётгани Вашингтоннинг сиёсий таъсирини кучайтирди. Айниқса, Украина уруши фонида кўплаб Европа давлатлари АҚШнинг ҳарбий ва молиявий кўмагига муҳтож бўлиб турибди. Айрим кузатувчиларнинг фикрича, Трамп айнан шу устунликдан сиёсий босим воситаси сифатида фойдаланишга уринмоқда.

17 июнь куни G7 саммитининг ривожланиш масалаларига бағишланган сессияларидан бирига кечикиб келган Трамп хонага кирар экан, ҳазил аралаш “Бу ерда хўжайин менман”, деган. Ушбу ибора қисқа вақт ичида халқаро ОАВларида кенг муҳокама қилинди. Дипломатлар этикетидан йироқ бу инсоннинг ҳамма нағмаси ҳам жамоатчилик томондан яхши кутиб олинмаяпти. Ижтимоий тармоқларда кимдир АҚШ раҳбарининг “масхарабозлиги” устидан кулса, кимлардир буни ахлоқсизликка йўймоқда. 

Бироқ саммит атрофидаги энг катта можаро Италия Бош вазири Жоржа Мелони билан боғлиқ баёнотлардан кейин юзага келди. Трамп Италиянинг La7 телеканалига берган интервьюсида Мелони у билан суратга тушишни жуда истагани ва бу учун унга ялинганини айтди. АҚШ Президенти ҳатто суратга тушишга аввал рози бўлмаганини, кейинчалик эса Мелонига раҳми келгани учун бунга кўнганини таъкидлади.

“Мелони мен билан гаплашганидан хурсанд бўлгандир. Мени у билан гаплашишим шарт эмасди. У мен билан суратга тушишни жуда хоҳлади ва шуни сўради. Аслида, суратга тушмасдим, лекин унга раҳмим келди”, деган АҚШ раҳбари.

Бу сўзлар Римда кескин норозилик билан кутиб олинди. Жоржа Мелони махсус баёнот билан чиқиб, Трампнинг гапларини “тўлиқ уйдирма” деб атади. У АҚШ Президентининг нега иттифоқчиларига нисбатан бундай муносабатда бўлаётганини тушунмаслигини айтди. Мелони, шунингдек, Трампни Ғарбнинг рақибларига нисбатан юмшоқроқ сиёсат юритаётганликда ҳам танқид қилди.

Можаро оқибатида Италия Ташқи ишлар вазири Антонио Таяни АҚШга режалаштирилган ташрифини бекор қилди. Унинг таъкидлашича, Мелонига қаратилган ҳақоратомуз баёнотлар нафақат Бош вазирга, балки бутун Италияга нисбатан ҳурматсизликдир.

Мелонининг яқин ҳамкорларидан бири Жованбаттиста Фаццолари ҳам Трампнинг сўзларини кескин қоралаб, бундай чиқишлар АҚШ ва Европа ўртасидаги тарихий иттифоққа зарар етказаётганини билдирган.

Қизиғи шундаки, Жоржа Мелони узоқ вақт давомида Трампнинг Европадаги энг яқин сиёсий иттифоқчиларидан бири ҳисобланиб келган. У ҳатто Трампнинг 2025 йилги инаугурациясида қатнашган ягона европалик ҳукумат раҳбари бўлган. Бироқ Эрон масаласи ва ташқи сиёсатдаги айрим келишмовчиликлар икки етакчи ўртасидаги муносабатларни издан чиқара бошлади. Бу воқеалар фонида эса, совуқ муносабатлар янада чуқурлашса ажаб эмас.

“Гитлер” қамалди

Россияда оддий ҳазил ёки ўйламай қилинган ҳаракат жиддий ҳуқуқий оқибатларга сабаб бўлди. Свердловск вилоятининг Нижний Тагил шаҳрида яшовчи талаба пицца буюртмасини Адольф Гитлер номи билан расмийлаштиргани учун полиция томонидан қўлга олинган.

“РИА Новости”нинг хабарига кўра, йигит шаҳардаги савдо марказларидан бирида пицца харид қилиш чоғида ўзини “Адольф Гитлер” деб таништирган. Буюртма ҳақидаги маълумот ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга етиб боргач, ишга полиция ҳамда экстремизмга қарши курашиш бўлинмаси ходимлари жалб этилган. Тез орада буюртма ортида турган шахс аниқланиб, қўлга олинган.

Маълум бўлишича, гумонланувчи Тимофей исмли Қурилиш коллежи талабаси бўлиб, у таълим муассасасининг ўзида ушланган. Полиция маълумотларига кўра, йигит сўроқ жараёнида қилган ишидан афсусдалигини билдирган. У кўз ёшларини тиёлмаган ҳолда узр сўраган ҳамда ўзини нацист эмаслигини, фашистик ғояларни қўллаб-қувватламаслигини таъкидлаган. Ҳозирда унга нисбатан фашизмни тарғиб қилиш билан боғлиқ маъмурий иш қўзғатилган. Агар айби тасдиқланса, талаба 15 суткагача маъмурий қамоқ жазосига ҳукм қилиниши мумкин.

Аслида ҳам Адольф Гитлер номини оммавий жойларда ёки ижтимоий тармоқларда тилга олиш кўпинча бир қатор муаммоларга сабаб бўлади. Кўпгина давлатларда, айниқса Германия ва Австрияда Гитлер, нацизм, свастика (нацистлар рамзи) ва уларни улуғлаш қонунан тақиқланган. Германия Жиноят кодексининг 86а-параграфига кўра, конституцияга зид ташкилотларнинг рамзлари, шиорлари ва етакчиларининг тасвирларини тарқатиш ёки омма олдида кўрсатиш жиноий жавобгарликка сабаб бўлади. Негаки, Гитлер номи ҳанузгача нацизм, ирқчилик ва Ҳолокост билан боғланади. Бу мафкура бугун ҳам айрим гуруҳлар томонидан тарғиб қилинаётгани сабабли, кўплаб давлатлар ва платформалар унга нисбатан қатъий сиёсат юритади. Шунинг учун ўзинггизга кумир танлашда адашманг.

Ташиев иши давом этмоқда

Қирғизистон сиёсий майдонида сўнгги кунларда юз бераётган воқеалар мамлакатдаги ҳокимият ичидаги зиддиятлар яна намоён бўлмоқда. Бир пайтлар Президент Садир Жапаровнинг энг яқин сафдоши ва мамлакатдаги энг қудратли амалдорлардан бири сифатида кўрилган Миллий хавфсизлик давлат қўмитасининг собиқ раҳбари Қамчибек Ташиев бугун “75 лар хати” деб ном олган иш доирасида суд жараёнларида қатнашмоқда. Айни пайтда унинг куёви Азамат Дийқанбоевнинг қўлга олиниши ва собиқ депутат Эмил Жамғирчиевнинг кескин баёнотлари собиқ амалдорни қийин вазиятга солиб қўйди.

Ўтган ҳафта “75 лар хати” бўйича суд материалларидан махфийлик грифи олиб ташланиб, иш илк бор очиқ тартибда кўрилди. Судда парламент аппарати ходимлари ва гувоҳлар ушбу ҳужжатнинг Жогорку Кенешга қандай етиб келгани ҳақида кўрсатма берди. Уларнинг сўзларига кўра, ҳужжат 11 февраль куни парламентга келиб тушган ва рўйхатга олинган. Гувоҳлар хатда муддатидан олдин президентлик ваколатларини тугатиш ҳамда навбатдан ташқари сайловлар ўтказиш таклифлари бўлганини маълум қилган.

“Бу ҳужжат Жогорку Кенешга 11 февраль куни келиб тушган ва рўйхатга олинган. Ўша пайтда спикер Нурланбек Турғунбек ўғли хизмат сафарида эди. У хат бўйича ҳеч қандай кўрсатма бермаган”, деди Парламент ходимаси Мария Исанова.

Суд мажлисларидан бирида депутат Эльвира Сурабалдиева гувоҳ сифатида сўроқ қилинар экан, у билан Қамчибек Ташиев ўртасида тортишув юзага келди. Мазкур ҳолат жамоатчилик эътиборини тортди ва сиёсий муҳокамаларга сабаб бўлди.

Бу орада Жогорку Кенеш спикери Марлен Маматалиев парламент минбаридан туриб “75 лар хати” ташаббускорларини кескин танқид қилди. Спикер уларни “шоқоллар ва шоқолчалар” деб атаб, давлат раҳбариятига қарши бош кўтаришнинг уринишлари муваффақиятсизликка учрашини таъкидлади. Унинг фикрича, мазкур иш бўйича якуний баҳони суд бериши керак.

Собиқ депутат Эмил Жамғирчиев ҳам узоқ сукутдан сўнг, Ташиевга қарши баёнот билан чиқди. У ўз баёнотида илгари ҳам Ташиевнинг фаолияти юзасидан шикоятлар қилганини, бироқ мурожаатлари натижасиз қолганини айтди. Жамғирчиев айниқса судда Эльвира Сурабалдиевага нисбатан бўлган муносабатни танқид қилиб, Ташиев ҳануз босим ва таҳдид тилида гапираётганини иддао қилди.

“Қирғизларда “йиқилганни тепкилама” деган нақл бор. Шу сабабли, ўзимга қарши қилинган ноқонуний ҳаракатлар ва сохта айбловлар мавзусини қайта кўтаришни хоҳламадим. Ўз ҳаётим билан яшаб, ҳеч нарсага аралашмадим. Лекин энди айтишим керак. Депутатлик фаолиятим давомида Президент ва парламент комиссияси аъзоларига Ташиевнинг ҳаракатлари юзасидан шикоят қилганман, бироқ мурожаатларимнинг адолатли кўриб чиқилишига эриша олмаганман”, деди у.

Жамғирчиев номи ўзбекистонликларга ҳам яхши таниш. У аввалроқ “Салимбойвачча” номи билан машҳур Салим Абдувалиев билан боғлиқ можаро сабаб Қирғизистонда қидирувга берилган ва чегарани ноқонуний кесиб ўтганликда айбланган эди.

Воқеалар фонида Ташиевнинг куёви Азамат Дийқанбоев ҳам қўлга олинди. Ҳарбий прокуратура унга хизмат мавқеидан фойдаланиб фирибгарлик қилиш моддаси бўйича айблов қўйилганини маълум қилди. Ҳозирда тергов давом этмоқда.

Шунингдек, спикер Марлен Маматалиев “75 лар хати” парламентга етиб келиши олдиндан режалаштирилган сценарий бўлганини ҳам таъкидлаган. Унинг айтишича, ҳужжат бир неча мансабдор ва собиқ амалдорлар қўлидан ўтиб, парламентга олиб кирилган.

Мана шундай воқеалар фонида амалдаги президентнинг тарафдорлари ҳам кўпайиб қолди. 19 июнь куни Қирғизистоннинг биринчи президенти Асқар Акаев узоқ вақтдан бери илк бор мамлакатга қайтди ва Садир Жапаровга қўшимча президентлик муддати беришни таклиф қилди. Қирғизистоннинг биринчи президенти Асқар Акаев республикага етиб келган ва Иссиқкўл юбилей халқаро форумида иштирок этган.

“Агар Қирғизистон халқи амалдаги президентга қирғиз иқтисодий мўъжизаси режасини амалга ошириш учун қўшимча мандат топширса, ҳар доимгидек донишмандлик билан иш тутган бўлади деб ҳисоблайман. Бунинг учун камида 8-10 йил керак бўлишини ўзингиз яхши биласиз”, дейди у.

Шу тариқа, бир вақтлар Қирғизистон сиёсатидаги энг мустаҳкам тандем сифатида кўрилган Садир Жапаров ва Қамчибек Ташиев ўртасида жуда кескин, аммо кўринмас уруш кетмоқда. Суд жараёнлари, сиёсий баёнотлар ва янги ҳибслар эса бу можаронинг ҳали узоқ давом этиши мумкинлигини кўрсатмоқда.

Кашмирда яна тўполон

Кашмир яна нотинч. Бу сафар можарога Ҳиндистон ва Покистон ўртасидаги анъанавий қарама-қаршилик эмас, балки Покистон назоратидаги ҳудуд ичидаги сиёсий низолар сабаб бўлмоқда. Қарийб, икки ҳафтадан буён давом этаётган оммавий намойишлар оқибатида камида 24 киши ҳалок бўлди, юзлаб одамлар жароҳатланди.

Маълум бўлишича, норозиликларнинг марказида яқинда тақиқланган Қўшма Авомий Ҳаракат Қўмитаси (JAAC) турибди. Ташкилот тарафдорлари 27 июль куни бўлиб ўтиши режалаштирилган маҳаллий парламент сайловларидаги ўринлар тақсимотига қарши чиқмоқда. Хусусан, улар парламентдаги 45 ўриндан 12 таси Ҳиндистон назоратидаги Кашмирдан кўчиб келган ва ҳозир Покистонда яшаётган қочқинлар учун ажратилганини адолатсиз қарор сифатида баҳоламоқда.

Намойишлар 6 июнда бошланган. Намойишчилар ва хавфсизлик кучлари ўртасидаги тўқнашувлар натижасида камида 20 нафар тинч аҳоли ҳалок бўлди. Минтақавий полиция раҳбари Лиақат Али Маликнинг маълумотларига кўра, яна 4 нафар полициячи хизмат вақтида ҳаётдан кўз юмган, 97 нафар ҳуқуқ-тартибот ходими турли даражадаги тан жароҳатлари олган. Тартибсизликлар билан боғлиқ ҳолда 515 киши қўлга олинган.

Бугунги кунда норозилик ҳаракатининг асосий маркази минтақа пойтахти Музаффарободдан қарийб 100 километр жанубда жойлашган Равалакот шаҳри ҳисобланади. Минглаб намойишчилар айнан шу ҳудудда тўпланган. Ҳукумат эса, вазият назоратдан чиқиб кетишининг олдини олиш мақсадида қатор кескин чораларни жорий этган. Асосий автомобиль йўллари ёпилди, интернет ва айрим алоқа хизматлари ўчирилган, оммавий ахборот воситалари фаолиятига чекловлар қўйилган.

Одатда одамлар билан гавжум бўладиган Музаффарободнинг юқори Адда савдо ҳудуди деярли бўшаб қолган. Кўплаб дўконлар эшикларини ёпган, фақат айрим дорихоналар ва озиқ-овқат савдо нуқталари қисқа муддат фаолият юритмоқда. Интернет ва алоқа тизимларининг ишламаслиги банк хизматларини ҳам издан чиқарган. Банкоматлар ишламаяпти, электрон тўловлар амалга оширилмаяпти. Ҳукумат кўрсатмасига биноан ёнилғи қуйиш шохобчалари ҳам вақтинча ёпилган.

Бу ҳолат айниқса кунлик даромад ҳисобига яшовчи аҳоли қатламига оғир зарба бермоқда. 27 ёшли мардикор Ихлоқ Аҳмаднинг айтишича, у 9 июндан буён бир сўм ҳам ишлаб топмаган. Унинг таъкидлашича, иқтисодий ҳаётнинг тўхтаб қолиши минглаб оилаларни тирикчилик манбаисиз қолдирмоқда.

Мотоцикл ҳайдовчиси Осиф Ноз ҳам вазиятни оғир деб баҳолади. Унинг фикрича, молиявий захирага эга одамлар инқирозни қандайдир йўл билан енгиб ўтиши мумкин, бироқ кунбай ишлайдиган фуқаролар учун ҳозирги ҳолат яшаш манбаларидан маҳрум бўлиш билан баробар.

“Маблағи борлар буни қандайдир енгиб ўтар. Бироқ биз каби кунбай ишлайдиганлар учун бу ўзини ўзи ҳалокатга маҳкум қилиш билан баробар”, деган у. 

Покистон назоратидаги Кашмирда юзага келган вазият минтақанинг нафақат сиёсий, балки ижтимоий ва иқтисодий барқарорлигига ҳам жиддий таҳдид туғдирмоқда. Сайловлар яқинлашар экан, ҳукумат ва намойишчилар ўртасидаги қарама-қаршилик қандай якун топиши ҳозирча номаълумлигича қолмоқда.