Россия ғалла ташиш учун Иккинчи жаҳон уруши давридаги йўналишдан фойдаланмоқда

Дунёнинг энг йирик буғдой экспортчиси бўлган Россия ғалла ташиш учун биринчи марта Иккинчи жаҳон уруши даврида фойдаланилган Арктика денгиз йўналишига мурожаат қилди. Украинадаги уруш Қора денгиз орқали савдони тўхтатган, расмийлар эса НАТО назоратидаги Болтиқ денгизида ҳам хавф борлигидан огоҳлантирмоқда. Бу ҳақда “Reuters” нашри хабар берди. 

Қайд этилишича, июль ойида янги ғалла мавсуми бошланганидан бери Россия ва Украина бир-бирининг портлари ҳамда кемаларига ҳужум қилиб келмоқда. Бунинг оқибатида Қора денгизда қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари савдоси тўхтаб қолган. Яқин Шарқ ва Осиёдаги асосий харидорларини сақлаб қолишга интилган Россия ғалла ташишни Болтиқ денгизи портларига йўналтирган. Бу мақсадда жанубий ҳудудлардан темир йўл орқали ташиш субсидияланди. Шунингдек, Арктика йўналишидан фойдаланиш имкониятлари ҳам кўриб чиқилган.

Жорий йилнинг 28 октябрь куни Мурманск тижорат денгиз порти ва мамлакатнинг энг йирик савдо компанияларидан бири бўлган Demetra Holding биринчи юк ортилганини маълум қилган. Асосий қишлоқ хўжалиги ҳудудларидан келтирилган 3400 тонна ғалла кема бортига ортилган.

Мурманск порти Москвадан қарийб 2 минг километр шимолда, Норвегия чегараси яқинида жойлашган. Унга халқаро сувлар орқали кириш мумкин. Иккинчи жаҳон уруши даврида иттифоқчилар ушбу порт орқали Совет Иттифоқига юк етказиб берган.

“Анъанавий экспорт йўналишлари чекловларга дуч келаётган бир пайтда Мурманск тижорат денгиз порти россиялик фермерлар учун ташқи бозорларга чиқишнинг муқобил йўлини тезкорлик билан очмоқда”, дейилади порт хабарида.

Болтиқ денгизидаги хавфлар

Кема қатнови маълумотлари ва бозордаги манбанинг хабар беришича, Мурманскда қарийб 28 минг тонна буғдой Марокашнинг Касабланка портига йўл олаётган кемага ортилиши керак.

Россия ўз ғалла савдосини асосан Болтиқ денгизи портларига йўналтирган эди. Сентябрь ойида ушбу портлар орқали 1,2 миллион тонна ғалла экспорт қилинган. Бу денгиз орқали ташилган жами ғалланинг 60 фоиздан ортиғини ташкил этади. Компаниялар ғалла ташиш учун ўғит ва кўмир терминалларини ҳам мослаштирмоқда.

Кремлнинг айрим расмийлари Европадаги НАТОга аъзо давлатлар томонидан содир этилиши мумкин бўлган “душманона” ҳаракатлардан огоҳлантирган. Россиядан ташқари Болтиқ денгизига чиқиш имкониятига эга барча мамлакатлар НАТО аъзолари ҳисобланади.

Сўнгги ойларда Россиянинг Европа билан муносабатлари ёмонлашди. Кремль Европа мамлакатларини Украинадаги можарода бевосита ҳарбий иштирок этишда айблаган. Европа ҳукуматлари эса бу айбловларни рад этиб, Украинага берилаётган ҳарбий ва молиявий ёрдам Киевнинг ўзини ҳимоя қилишига кўмаклашишга қаратилганини билдирган.

Қора денгиз келишуви

Россиядан ғалла импорт қилувчи Туркия оташкесим эълон қилиш ва Қора денгизда юк ташишни тиклашга ҳаракат қилди. Бироқ Россия янги Қора денгиз ғалла битимидан манфаатдор эмаслигини маълум қилди. Туркия ва БМТ 2022 йил июль ойида Қора денгиз ғалла ташаббусига воситачилик қилган. Ушбу келишув Украина ғалласини Қора денгиз орқали хавфсиз экспорт қилиш имконини берган эди. Россия ўзининг озиқ-овқат ва ўғит экспорти тўсиқларга дуч келаётганидан шикоят қилиб, 2023 йилда келишувдан чиқиб кетган.